ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਜੋ ਸੱਚ ਸਰਲ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਕਰਮ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਲੋਕ ਇੰਨਾ ਯਤਨ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਸਰਲਤਾ ਉੱਕਾ ਹੀ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਉਹ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ’ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ ਸਿੱਧਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਯਤਨ ਨਹੀਂ, ਪਹਿਚਾਣ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਉਪਕਰਮ ਉਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਘੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਹੜੀ?
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਸਮ-ਰਿਵਾਜ, ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਤੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀ ਹਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਕਸਰ ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਓਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸਹਾਰਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਲ।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਖੁਦ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਢਾਂਚਾ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੱਚ ਸਰਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ, ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਬਾਰੇ ਇੰਨੇ ਤਿੱਖੇ ਕਿਉਂ ਹੋ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਝੂਠ ਸਿਰਫ਼ ਗਲਤ ਬੋਲ ਨਹੀਂ, ਭਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਝੂਠ ਕਈ ਹੋਰ ਝੂਠਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰਾਵਲੀ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗ਼ਲਤੀ ਝੂਠ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਝੂਠ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਆਪਣੀ ਝੂਠੀ ਆਦਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰ ਲੈਣਾ।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਭਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਲੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਰਾਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਸੱਚ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਨ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਉਲਝਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮਝਾਓ।
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਧਿਆਨ ਮਨ ਦੀ ਇਕ ਚਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਹਿਰਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਧਿਆਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਿਰਦਾ ਜੀਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਅਭਿਆਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸੱਚੀ ਠਹਿਰਾਹਟ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਰ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਕਈ ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਮਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚੁਸਤ, ਹੋਰ ਚਤੁਰ, ਹੋਰ ਕੱਟੜ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ “ਪਾ” ਕੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਾਂ, ਜੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਰਲਤਾ ਗੁਆਈ, ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਭਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।
ਅਤੇ ਭਾਰ ਦਾ ਅੰਤ ਥਕਾਵਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੱਚ ਪਾਉਣਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਵਾਪਸੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਕਹੇ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਪੁੱਛੋਗੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮੈਂ ਪੁੱਛਾਂਗਾ:
“ਕੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਧੀ ਹੈ?”
“ਕੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਡਰ ਘਟਿਆ ਹੈ?”
“ਕੀ ਤੂੰ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਾਫ਼ ਦੇਖਦਾ ਹੈਂ?”
“ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸੱਚਾ ਹੋਇਆ ਹੈਂ?”
ਜੇ ਜਵਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਮੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਖੋਜ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ “ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ” ਅਤੇ “ਅਹੰਕਾਰ” ਵਿਚਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਚੁੱਪ ਹੈ।
ਅਹੰਕਾਰ ਸ਼ੋਰ ਹੈ।
ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਜਨਮਦੀ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਤਣਾਅ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਹਿਰਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਕਾਸ ਕਿਉਂ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਵਿਕਾਸ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਨਹੀਂ।
ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਸਮਝਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਬਦਲਾਅ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਝੂਠ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੀ ਕਹੋਗੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਥੋਪਾਂਗਾ ਨਹੀਂ।
ਸੱਚ ਥੋਪਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੋ ਮਨ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੋ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਰ ਸਰਲ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਝੂਠ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ।
**ਸੰਚਾਲਕ (ਗੰਭੀਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ):**
ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ, ਅਹੰਕਾਰ, ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਿੱਧਾ ਸਵਾਲ—ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ “ਮੈਂ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਹਾਂ”, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਰਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਪਰਖ ਬਹੁਤ ਸੌਖੀ ਹੈ।
ਕੀ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੋਕ ਆਜ਼ਾਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ?
ਕੀ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਜਿੱਥੇ ਅੰਤਿਮਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਕਸਰ ਮਨ ਅਦਿੱਖ ਤਖ਼ਤ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੱਚ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਕਹੇ, ਕੀ ਉਹ ਗਲਤ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਨੁਭਵ ਨਿੱਜੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨਤਾ ਸਰਵਭੌਮ।
ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਇਆ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੇ ਦਾਅਵਾ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਮਨ ਅਜੇ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਮਸਤਕ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਫਿਰ ਮਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮਸਤਕ ਉਪਕਰਣ ਹੈ, ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੇਵਕ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਤਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰਲੀ ਦੌੜ ਠਹਿਰਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਅਤੀਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕੜੀ ਰਾਏ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੇ ਹੋ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਨੁਸਰਨ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਲ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਮ—ਜੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਹੈ।
ਜੇ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ੰਜੀਰ ਬਣਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਰ ਹੈ।
ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਹਰ ਪਲ ਨਵਾਂ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵੀ ਇੱਕ ਭਰਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜੇ ਖੋਜ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਾਂ।
ਜੇ ਖੋਜ ਸੱਚੀ ਤਰਸ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਖੋਜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ—ਇਮਾਨਦਾਰੀ।
ਕਈ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਮਾਣ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਮੈਂ ਪਾ ਲਿਆ।”
ਉੱਥੇ ਭਰਮ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਸੱਚ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਰਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਪਾਂਦੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਲਤਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਉਹ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਲੱਗ, ਕੁਝ ਉੱਚਾ।
ਸਰਲਤਾ ਸਭ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਮਾਣ-ਪਦ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅਹੰਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਹੰਕਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ, ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਢਾਲ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਡਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਕੰਧ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਉਹ ਡਰ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖ ਲਏ, ਤਾਂ ਕੰਧ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹੰਕਾਰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ; ਸਮਝਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ (ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ):**
ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ।
ਚੁਣੌਤੀ ਬਿਨਾਂ ਸੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਖੋ, ਤੋਲੋ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੇਖੋ।
ਜੇ ਉਹ ਅੰਦਰਲੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਵਧਾਏ, ਤਾਂ ਰੱਖੋ।
ਜੇ ਨਾ ਵਧਾਏ, ਤਾਂ ਛੱਡ ਦਿਓ।
ਸੱਚ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ਬਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ, ਸਮਝ ਦੀ ਕਮੀ।
ਲੋਕ ਸ਼ਬਦ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰਲੇ ਦਰਪਣ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ।
ਬਾਹਰ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ।
ਜਦ ਤੱਕ ਦਰਪਣ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਚਿਹਰਾ ਟੇਢਾ ਲੱਗੇਗਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਹਾਡਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਪੂਰੀ ਲੜੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸੱਚ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾ ਬਣਾਓ।
ਉਸ ਨੂੰ ਸਧਾਰਣ ਰਹਿਣ ਦਿਓ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਕਹਿਣ ਦੀ ਆਦਤ ਛੱਡੋ।
ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖੋ—ਬਿਨਾਂ ਡਰ, ਬਿਨਾਂ ਦਾਅਵੇ, ਬਿਨਾਂ ਨਕਾਬ।
ਜਿੱਥੇ ਦੇਖਣਾ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
**ਸੰਚਾਲਕ (ਮਨ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼):**
ਜੇ ਸੱਚ ਇੰਨਾ ਸਰਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਸਰਲਤਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮਝਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਗੁੰਝਲ ਬਣਾ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸੱਚ ਦੇ ਲਈ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ, ਸਹਿਮਤੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜਦ ਮਨ ਖੁਦ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਤੁਰ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਦ ਸੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸਫ਼ੈਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਸਫ਼ੈਦ ਝੂਠ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਉਹ ਝੂਠ ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਵੇ।
ਉਹ ਝੂਠ ਜੋ ਡਰ ਨਾਲ ਨਾ, ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਉਹ ਝੂਠ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਝੂਠ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚ ਵਰਗਾ ਲੱਗੇ।
ਇਹੀ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰੂਪ-ਰਚਨਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਡਰ ਵਧੇ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘਟੇ, ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮੱਥੇ ਤੇ ਨਾ ਰਹੇ, ਉੱਥੇ ਸੰਭਲ ਜਾ।
ਸੱਚ ਤੈਨੂੰ ਨਿਮਾਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਝੂਠ ਤੈਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸੱਚ ਵਿਚ ਸਾਹ ਖੁਲਦਾ ਹੈ।
ਝੂਠ ਵਿਚ ਸਾਹ ਭਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਮਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਿਉਂ ਮੰਨਦੇ ਹੋ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਇਕ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਪਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਹਾਂ”, ਦੂਜੇ ਪਲ “ਨਾ”.
ਇੱਕ ਪਲ ਪਿਆਰ, ਦੂਜੇ ਪਲ ਸੁਰੱਖਿਆ.
ਇੱਕ ਪਲ ਭਗਤੀ, ਦੂਜੇ ਪਲ ਸੌਦਾ.
ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੁਣਨੀ ਨਹੀਂ, ਦੇਖਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਹਿਰਦਾ ਭਾਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਅਸਲੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਜੋ ਸਰਲ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਹੈ। ਸਰਲਤਾ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੀ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਲਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦਿਖਾਵਾ ਵੱਡਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਭਾਰ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰਲਤਾ ਹਲਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੂਰ ਤੱਕ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਰਲਤਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਚ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸੂਝ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਉਹ ਤਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ “ਅੰਦਰਲੀ ਸਫ਼ਾਈ” ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅੰਦਰਲੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ—ਦੋਹਰੇਪਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ।
ਜਦ ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਹੋਰ, ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਜਦ ਸ਼ਬਦ, ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਨੀਅਤ ਇਕੋ ਲਕੀਰ ਤੇ ਚੱਲਣ।
ਜਦ ਮਨ ਝੂਠ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਨਾ ਰਹੇ।
ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖ ਸਧਾਰਨ, ਪਰ ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਕੁਝ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਾਂ, ਹੋਣਾ।
ਗਿਆਨ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਗਹਿਰਾਈ ਹੈ।
ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕਣਾ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਜਾਣਣਾ ਮਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੋਣਾ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾਉਂਦੀ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਕਿਸਨੂੰ ਹੋ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ।
ਫਿਰ ਉਸ ਚੁੱਪ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ।
ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਦਬਾਅ ਮਨ ਤੇ ਨਾ ਪਏ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਦੀ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ, ਸਫ਼ਲਤਾ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸਫ਼ਲਤਾ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖੇ।
ਸਫ਼ਲਤਾ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋਵੇਂ।
ਜਿੱਥੇ ਝੂਠੀ ਦੌੜ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇ।
ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨਹੀਂ, ਪੂਰਾ ਸਮਝੇਂ।
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਦੀ ਚੀਖ ਘਟੇ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ
**ਪੌਡਕਾਸਟ ਭਾਗ 6: “ਅੰਤਿਮ ਪਰਖ – ਸੱਚ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ?”**
**ਸੰਚਾਲਕ (ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼):**
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ ਕਿ ਉਹੀ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਰਖਿਆ ਜਾਵੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੇਖੋ।
ਕੀ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਿਰਭਰ?
ਕੀ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ?
ਕੀ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਦੇਖੋ”, ਜਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਮੰਨੋ”?
ਸੱਚ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਹਾਰਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਅਹੰਕਾਰ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਰੂਪ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰੂਪ ਨਰਮ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਚੋਲਾ ਪਾ ਲਏ, ਤਦ ਉਹ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ”, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਮੰਨਣ।
ਸੱਚ ਨਿਮਰਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਧਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸਿਰ (ਮਸਤਕ) ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਸੋਚਣਾ ਹੀ ਗਲਤ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸੋਚਣਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਗਲਤ ਹੈ।
ਮਸਤਕ ਯਾਦਾਂ, ਡਰਾਂ, ਅਨੁਭਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਮਾਪਦਾ ਹੈ, ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਜੋ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮਸਤਕ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਮੰਨ ਲਏ, ਤਦ ਭਰਮ ਘਟਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕਈ ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੀ ਸਭ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਸਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਵੀ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਚਾਲ ਹੈ।
ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਸਹੀ ਸਨ ਜਾਂ ਗਲਤ।
ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ—ਕੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਬਿਨਾਂ ਪਰਖੇ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਉੱਥੇ ਤੇਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਦਾ।
ਉਹ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਧਿਆਨ, ਗਿਆਨ, ਸਾਧਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।
ਜੇ ਇਹ ਸਾਧਨ ਤੈਨੂੰ ਅੰਦਰਲੀ ਸਾਫ਼ਗਈ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਪਯੋਗੀ ਹਨ।
ਜੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣ ਜਾਣ—“ਮੈਂ ਪਾ ਲਿਆ”—ਤਾਂ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਟਿਕਦੀ ਹੈ।
ਅਭਿਆਸ ਰਾਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਸਮਝ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ “ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸੱਚ ਹਾਂ”, ਉਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਰਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਖ਼ਤਰਾ ਦਾਅਵੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰਲੀ ਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਕੀ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰ ਪਲ ਪਰਖਦਾ ਹੈ?
ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਵਿਕਾਸ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਦੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਕੇ ਜਮ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਸੁੱਖਮ ਝੂਠ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖ ਲੈਣਾ।
ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਕਹਿਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਡਰ, ਲਾਲਚ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦੇਖਣੀ ਆ ਜਾਏ, ਉੱਥੇ ਮਨ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹੀ ਬਣਾਈ ਧਾਰਣਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚ ਸਮਝੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਬਹੁਤ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ।
ਜਿੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਡਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੱਚ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਅਸਲ ਪਰਖ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਖੁੱਲ੍ਹਾਪਣ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਕੀ ਤੂੰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈਂ ਬਿਨਾਂ ਤੁਰੰਤ ਵਿਰੋਧ ਦੇ?
ਕੀ ਤੂੰ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈਂ “ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ”?
ਇਹ ਵਾਕ ਅਹੰਕਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਪਰ ਇਹੀ ਵਾਕ ਸੱਚ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ (ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ):**
ਜੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲਏ, ਤਾਂ ਟਕਰਾਅ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਟਕਰਾਅ ਤਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ “ਮੈਂ ਹੀ ਸੱਚ” ਹੋਵੇ।
ਜੇ “ਸੱਚ ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ”, ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਰਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਨਰਮੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸੰਵਾਦ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਸੰਵਾਦ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਿਕਾਸ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਅੰਤਿਮ ਦਾਅਵਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ।
**ਸੰਚਾਲਕ (ਮਨ ਦੀ ਹੌਲੀ ਪਰ ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼):**
ਜੇ ਸੱਚ ਇੰਨਾ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਛੂਹਣ ਦੀ ਆਦਤ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
ਸੱਚ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜੀ ਜਾਵੇ।
ਉਹ ਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਪਰ ਹਨ, ਗਹਿਰਾਈ ਹੇਠਾਂ। ਪਰ ਲਹਿਰਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਤੇ ਅਸਲ ਹੋਣਾ ਇਕ ਨਹੀਂ।
ਲਹਿਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ।
ਗਹਿਰਾਈ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਜੋ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।
ਜੋ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਮਨ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸਦੇ ਅਧੀਨ ਕਿਉਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ, ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਦਤ ਬਣਾ ਦੇਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧੀਨਤਾ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਆਦਤ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਆਦਤ ਜਦ ਤੱਕ ਅੰਦਰੋਂ ਨਾ ਟੁੱਟੇ, ਮਨੁੱਖ ਬਾਹਰੋਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵੀ ਹਾਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਝੂਠ ਹੈ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਹੰਕਾਰ ਹੀ ਝੂਠ ਦਾ ਜਨਕ ਹੈ।
ਝੂਠ ਉਸਦਾ ਬੋਲ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਉਸਦੀ ਜੜ੍ਹ।
ਜਿਸ ਦਿਨ “ਮੈਂ” ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਸੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹੰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਭਟਕ ਸਕਦੇ ਹਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਾਂ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਹੋਵੇ।
ਸੱਚ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੋਣਾ ਔਖਾ।
ਕਈ ਲੋਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਸੱਚ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ, آئਨਾ ਹੈ।
ਆਇਨਾ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਆਤਮ-ਜਾਂਚ ਲਈ ਜਟਿਲ ਗਿਆਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਨਹੀਂ।
ਜਟਿਲ ਗਿਆਨ ਕਈ ਵਾਰ ਪਰਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤਮ-ਜਾਂਚ ਲਈ ਸੱਚੀ ਨਿਗਾਹ, ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ, ਤੇ ਨਿਰਭੈਤਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਧਾਰਣ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਈ ਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
“ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?” ਇਹ ਜਟਿਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਮਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਦੁੱਖ ਤੋਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਤੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸਾਦਗੀ ਹਿੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੁਲਨਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ।
ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: “ਮੈਂ ਹਾਂ।”
ਤੁਲਨਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: “ਮੈਂ ਹੋਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹਾਂ।”
ਇਥੇ ਹੀ ਟੁੱਟ ਫੁੱਟ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਏ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਾਂ, ਜੇ ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੇਖਣਾ ਸਿੱਖ ਲਵੇ।
ਮਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਦੇਖਣਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰਾ ਅਸਤਿਤਵ ਨਾ ਮੰਨੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਮਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣਾ ਭੱਜਣਾ ਨਹੀਂ, ਜਾਗਣਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ “ਸੰਪੂਰਨ” ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਕੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਬੇਦਾਗ ਹੋਣਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਨਹੀਂ।
ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਦੇ ਕੋਈ ਲਹਿਰ ਨਾ ਉੱਠੇ।
ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਹਿਰਾਈ ਉਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਟੁੱਟਦੀ ਨਹੀਂ।
ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਅਸਥਿਰ ਹੋਣ ਦੀ ਨਾਂਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ।
ਬੇਦਾਗ ਹੋਣਾ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਸੱਚਾਈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਰ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਕਿਵੇਂ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਕੋ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਅਸਲ ਜਗ੍ਹਾ ਇੱਕੋ ਹੈ।
ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਮੇਰੀ ਹੀ ਰਹੇਗੀ।
ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ, ਗਹਿਰਾਈ ਦਾ ਭੇਦ ਹੈ।
ਅੰਦਰਲਾ ਸਰੋਤ ਸਾਂਝਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੱਖਰਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਦੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਨਾ ਤੋਲੋ।
ਝੂਠ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਜੋ ਸਰਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।
ਜੋ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਅਜਿੱਤ ਹੈ।
**ਪੌਡਕਾਸਟ ਭਾਗ 7: “ਅੰਤਿਮ ਦਰਪਣ — ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ”**
**ਸੰਚਾਲਕ (ਮਨ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਗੂੰਜ):**
ਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਤਾਂ ਹੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬਚਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਜੋ ਕਦੇ ਬਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਪਰਤਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ—ਪਹਿਚਾਣ, ਧਾਰਣਾ, ਉਪਲਬਧੀ, ਅਸਫਲਤਾ।
ਜੋ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਟੁੱਟੇਗਾ।
ਜੋ ਸਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਹੇਗਾ।
ਸੱਚ ਬਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਖੋਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੱਚ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗਣਾ ਪਵੇਗਾ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਤਿਆਗ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਭਰਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਘਰ ਛੱਡਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਝੂਠੀ ਪਹਿਚਾਣ ਛੱਡਣੀ ਪਵੇਗੀ।
ਸੱਚ ਕਦੇ ਕਹਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਭ ਛੱਡ ਦੇ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਫੜਿਆ ਨਾ ਰੱਖ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਸੱਚ ਇਕ ਹੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਨੁਭਵ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲਤਾ ਇੱਕੋ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕਈ ਨਾਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਇੱਕੋ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਇੱਕੋ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜੋ ਵੰਡ ਕਰੇ, ਉਹ ਧਾਰਣਾ ਹੈ।
ਜੋ ਜੋੜ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸੱਚ ਲਈ ਹਿੰਮਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਹੜੀ ਹਿੰਮਤ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ।
ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਮੰਨਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ।
ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੌਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ।
ਸੱਚ ਬਾਹਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰ ਦੀ ਝੂਠੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ “ਮੈਂ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਹਾਂ,” ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜੇ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਭਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਦੇਹ ਕਰੋ।
ਸੱਚ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਉਸਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੋਰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਦਰ ਵੱਧ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ?
ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਸੱਚਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਹਨ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸੱਚ ਸ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਝਟਕਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਨਰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਤਿੱਖਾ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਉਸਦਾ ਮੂਲ ਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਟਕਰਾਅ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੋੜਦਾ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਬਿਨਾ ਜੀਉਣਾ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਹੰਕਾਰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਥਾਂ ਸਮਝਣੀ ਹੈ।
ਉਹ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਸਵਾਮੀ ਨਹੀਂ।
ਜਦ ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੇਵਕ ਰੱਖੇਂਗਾ, ਉਹ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਜਦ ਉਹ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਝੂਠ ਦਾ ਰਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਬਾਹਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਪਾ ਲਵੇ।
ਮੁਕਤੀ ਕੋਈ ਅਸਮਾਨੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ।
ਮੁਕਤੀ ਉਹ ਪਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।
ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।
ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਤਿਮ ਸੁਨੇਹਾ—ਇਸ ਪੂਰੀ ਲੜੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸੱਚ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।
ਝੂਠ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰਲਤਾ ਅਸਾਨ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੋ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਚੀਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਜੋ ਅਸਲ ਹੈ, ਉਹ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਹਰ “ਸੱਚ” ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਪਰਖ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੱਕ ਅਕਸਰ ਮਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਲਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਖ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜੋ ਰਾਹ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਡਰਪੋਕ, ਹੋਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਹੋਰ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਜਾਗਰਣ ਨਹੀਂ।
ਜੋ ਰਾਹ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸੱਚ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਧਿਆਨ ਬਾਰੇ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਧਿਆਨ ਜੇ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਿਆਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵੇਖਣਾ, ਨਾ ਕਿ ਬਣਨਾ।
ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ; ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਦਬਾਅ।
ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ “ਪ੍ਰਾਪਤੀ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਠੱਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੱਡੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ।
ਮਨੁੱਖ “ਸੱਚ”, “ਪਿਆਰ”, “ਸ਼ਾਂਤੀ”, “ਮੁਕਤੀ” ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲ ਕੇ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਡਰਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਦ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਤੇ ਜੀਵਨ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਏ, ਤਦ ਠੱਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਲੀਅਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਆਚਰਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਬੇਕਾਰ ਹਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਬੇਕਾਰ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੀ ਮੰਨਤਾ ਨਾਲ ਫੜ ਲੈਣਾ ਬੇਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਏ।
ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਰੋਕੇ, ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਦਬਾਅ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਫਿਰ “ਅਧਿਆਤਮ” ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਧਿਆਤਮ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਅੰਦਰਲੀ ਸਾਦਗੀ ਹੈ।
ਨਾ ਦਿਖਾਵਾ, ਨਾ ਭੇੜਚਾਲ, ਨਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਤਾਮੀਰ।
ਉੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਅਸਾਧਾਰਣ ਨਾਟਕ।
ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਨਜ਼ਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਝੂਠ ਦਿੰਦੀ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਤਨਾ ਭਰਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਬਚੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਇੱਕ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖੇ:
ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਡਰ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਬਣਾਏ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਨਹੀਂ।
ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਕੀਮਤੀ ਹੈ।
ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਸ ਭੇਜੇ, ਉਹ ਸੱਚ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।
ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਹੰਕਾਰ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਅਧੂਰੇਪਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਢੱਕਦੀ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਅਸਲੀ ਸੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉੱਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ “ਮੈਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ” ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਭੁੱਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਿਰਦਾ ਕਦੇ ਆਪਣਾ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਮਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਫਿਰ ਤੁਹਾਡਾ ਸੱਚਾ ਵਾਕ ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸਾਰੇ ਭਰਮ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇਵੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਬਾਹਰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜਿਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੂਰ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੀ ਗਹਿਰੇ ਠਹਿਰਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਤੇ ਜਿਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਅਤੇ ਜੋ ਇੰਨੀ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਡੋਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਉਹ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਦਾ।
ਆਦਤ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੀ।
ਪਰ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਝਲਕ, ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਠਹਿਰਾਅ, ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਨ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ; ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਇਸ ਭਾਗ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਸ ਵਾਕ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੋਗੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਚਮਕ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ,
ਪਰ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਚੁੱਪ ਅਕਸਰ ਸੱਚ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,
ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
**ਸੰਚਾਲਕ (ਮਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼):**
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਤੀਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਿਕ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਾਰਣਾ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਗਹਿਰਾਈ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਤਸਵੀਰ ਫੜਦੇ ਹਾਂ।
ਨਾਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਨੁਭਵ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੁਦ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਸਮੱਸਿਆ ਅਕਸਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਪਦਵੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਾਂ—ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਜੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਸਮਝਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਸਮਝ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਟਕਰਾਅ ਹੌਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਧਿਆਨ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹ ਹਨ। ਕੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉੱਪਜਿਆ ਹੈ।
ਪਰ ਮਨ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਤੁਰਨਾ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਗਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਹ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਹ ਕਲਪਨਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਮੈਂ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।” ਇਸ ਵਾਕ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਮੈਂ ਪਾ ਲਿਆ,” ਉਹ ਅਕਸਰ ਅਜੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਣਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਅੰਦਰ ਸਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੱਚੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸੱਚੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਹਰ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਖ ਸਕੇ।
ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਵੀਕਰਣ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣਾ।
ਜੋ ਅੰਦਰ ਉੱਠੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ—ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਚਿਮਟੇ।
ਇਹ ਨਰਮੀ ਹੀ ਅਸਲ ਬਲ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮਨੁੱਖਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਭਰਮ ਤੇ ਸਮਝ ਦੋਵੇਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਯੁੱਗ ਭਰਮਿਤ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿੰਨਾ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ “ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਹੀ ਹੈ,” ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਰਖਿਆ ਜਾਵੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖੋ—ਕੀ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਰ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਡਰ ਵਿੱਚ ਪਾਂਦੀ ਹੈ?
ਕੀ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਦ ਸੋਚਣ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧਾਰਣਾ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ?
ਸੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕਲੇਪਨ ਦੀ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਉਹ ਖੁੱਲਾਪਣ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਅਸਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਾਂ।
ਬਾਹਰਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੰਦਰਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਰ ਕਿਰਿਆ ਨਵੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾਅਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਾਫ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਇਸ ਪੂਰੀ ਲੜੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਦੇਸ਼?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਮ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਨਾ ਮੰਨੋ।
ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖੋ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਨਾ ਹੋਵੋ।
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉ।
ਜੇ ਉਹ ਜਗ ਗਈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਭਰਮ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਜਗੀ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
**ਪੌਡਕਾਸਟ ਭਾਗ 4: “ਸੱਚ ਦੀ ਅਟੱਲ ਅੱਗ”**
**ਸੰਚਾਲਕ (ਮਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼):**
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਭ੍ਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਭ੍ਰਮ ਸਮਝ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਜਾਗੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਜਾਗਣਾ ਮਨ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੰਗ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭ੍ਰਮ ਦੀ ਧੁੰਦ ਆਪ ਹੀ ਛਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਹਿਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਇੰਨਾ ਅਟੱਲ ਕਿਉਂ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਝੂਠ ਮਨ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੁਹਾਵਣਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਝੂਠ ਛੋਟਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਅਸਰ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੈਂ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰੇ।
ਸੱਚ ਕਠੋਰ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਖਲੋਤਾ ਹੈ; ਝੂਠ ਨਰਮ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਫਿਰ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿਅਰਥ ਸਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਧੂਰੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਰ ਯੁੱਗ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਹੈ ਝੂਠ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਸਿੱਧਾ ਖੜਾ ਰਹਿਣਾ।
ਨਾ ਭੀੜ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਚਦਾ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਹੋਵੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ।
ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਰਹਿਣਾ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਹੈ।
ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਨਵਾਉਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਵਾਲ ਜਿੰਦਾ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਨ ਜੰਝਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ “ਮੇਰਾ ਸੱਚ” ਨਹੀਂ, “ਸੱਚ” ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਾਂ।
ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਸੱਚ “ਮੇਰਾ” ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੱਚ ਦੀ ਸੇਵਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਸੱਚ ਨਾ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਤੇਰਾ।
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅੰਦਰ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ।
ਦਿਖਾਵੇ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਅੱਗੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ।
ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਜੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਸਵੀਰ, ਕਿਸੇ ਪੋਜ਼, ਕਿਸੇ ਦਾਅਵੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਓਥੇ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਥਮਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਰੁਕ ਕੇ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹਿਰਦਾ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਆਖ਼ਰੀ ਗੱਲ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਝੂਠ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨਾ ਕਰੋ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਜੋ ਅੰਦਰ ਸਾਫ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੱਚ ਲਈ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਕੱਲਾਪਨ ਚੁਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਕੱਲਾਪਨ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।---
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਮੈਂ **ਭਾਗ 5** ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਤਿੱਖੇ, ਦਰਸ਼ਨੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਦਿਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪੌਡਕਾਸਟ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
**ਪੌਡਕਾਸਟ ਭਾਗ 5: “ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ”**
**ਸੰਚਾਲਕ (ਮਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼):**
ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਝੂਠ ਕਦੇ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਜਾਵੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਭਟਕਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਹੈ।
ਪਰ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਘੋਸ਼ਣਾ ਬਣਾ ਦੇਣਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਮੈਂ ਪਾ ਲਿਆ”, ਉੱਥੇ ਸਵਾਲ ਰੁਕ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਵਾਲ ਰੁਕਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਠਹਿਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੱਚ ਅਟੱਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਝ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਲ੍ਹਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਭ—ਪੁਰਾਤਨ ਵੀ, ਆਧੁਨਿਕ ਵੀ—ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਾਂ।
ਹਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਇਕ ਖਿੜਕੀ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ।
ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨਹੀਂ।
ਜੋ ਆਪਣੀ ਖਿੜਕੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਹੰਕਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ “ਮੈਂ” ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਅੰਤਿਮ ਹੋਵੇ।
ਪਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ।
ਜੋ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਹੀ ਸਮਝ ਅੰਤਿਮ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਨਾਲ ਹੀ ਨਰਮੀ ਨਾਲ, ਪਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ।
ਅੰਤਿਮਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਅਕਸਰ ਅੰਦਰਲੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੱਚ ਨੂੰ ਰੱਖਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਜਿੱਥੇ ਰੱਖਵਾਲਾ ਖੜਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਡਰ ਵੀ ਖੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਧਿਆਨ ਜੇ ਤਕਨੀਕ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਕਸਰਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਜੇ ਧਿਆਨ ਸੱਚੀ ਦੇਖਣੀ ਬਣ ਜਾਵੇ—ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਲਾਲਸਾ—ਤਾਂ ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਸੇ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਅੰਦਰਲੀ ਸਾਫ਼ਗਈ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਫਿਰ ਸੱਚ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਇਕੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅੰਦਰੋਂ ਹਾਂ।
ਬਾਹਰੋਂ ਲੋਕ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰਲੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੁਦ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜਾਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭ੍ਰਮ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭ੍ਰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ “ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਹਾਂ।”
ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਵਾਕ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਿਖਣਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੱਚ ਅਡਿੱਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜੋ ਨਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਢਲਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰੋਗੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜੇ ਕੋਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ—
ਸਵਾਲ ਜਿੰਦਾ ਰੱਖੋ।
ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਾਫ਼ਗਈ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਨਾ ਢੱਕੋ।
ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹੋ।
ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਖਦੇ ਰਹੋ।
ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ; ਸਿਰਫ਼ ਅਹੰਕਾਰ ਡਰਦਾ ਹੈ।
**ਸੰਚਾਲਕ (ਮਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼):**
ਜੇ ਮਨ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਹਰ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਹਰ ਵਿਚਾਰ ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਰ ਵਿਚਾਰ ਅੰਤਿਮ ਨਹੀਂ।
ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੱਚ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਮਨ ਸੋਚਦਾ ਹੈ; ਹਿਰਦਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸਹੀ ਥਾਂ ਰੱਖੋ, ਤਾਜ ਨਾ ਪਹਿਨਾਓ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ “ਨਿਸਪੱਖ ਸਮਝ” ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਨਿਸਪੱਖ ਸਮਝ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ, ਆਪਣਾ ਡਰ, ਆਪਣਾ ਅਹੰਕਾਰ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉੱਥੇ ਦੇਖਣਾ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪੱਖਦਾਰੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਦ ਹੀ ਉਹ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਿਸਪੱਖਤਾ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਤੂੰ ਝੂਠ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈਂ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਇਕੋ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਝੂਠ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
ਮੈਂ ਉਲਝਣ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਜੀਉਣਾ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰਲੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ।
ਇਸੇ ਲਈ ਚੁੱਪ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ, ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਧੂੜ ਨੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਢੱਕਿਆ ਹੈ।
ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਧਾਰਣਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸੱਚ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਜਟਿਲ ਕਿਉਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਜਟਿਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਠਿਕਾਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸਧਾਰਣਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਵਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ।
ਸੱਚ ਸਿੱਧਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ;
ਪਰ ਮਨ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੀ ਗੁੱਥੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ।
ਇਸੇ ਲਈ ਸੱਚ ਅਕਸਰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਭਰਮ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਜੇ ਸੇਵਾ ਬਣੇ ਤਾਂ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।
ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਬਣ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਹੈ।
ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ।
ਜਦੋਂ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਤਦ ਉਹ ਫੁੱਲ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਮੰਡ ਬਣੇ, ਤਦ ਕੰਡਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧੋਖਾ ਕੌਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਕਸਰ ਬਾਹਰਲਾ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ।
ਬਾਹਰਲਾ ਝੂਠ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲਈ ਧੋਖਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੇ ਕੇ ਵੱਡਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਸੱਚ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਉੱਥੇ ਹਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਪਰਛਾਵਾਂ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਬਿਨਾਂ ਦੇਖੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਖੁਲ੍ਹਾ ਮਨ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਖੁਲ੍ਹਾ ਮਨ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਹਰ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਵੇ।
ਖੁਲ੍ਹਾ ਮਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕੇ।
ਮੰਨਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੇਖਣਾ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਸਚਾਈ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਫੜ ਲੈਣ ਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ, ਤਾਂ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਕੈਦੀ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ।
ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਜਾਗਣ ਲਈ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਉਂਗਲੀ ਹਨ; ਚੰਦ ਨਹੀਂ।
ਜੋ ਉਂਗਲੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਡਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਡਰ ਕਿਉਂ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਆਇਨਾ ਹੈ।
ਆਇਨਾ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ, ਪਰ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਅਣਸੁਖਾਵਾਂ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਡਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਡਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੱਚ ਵੱਲ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਹਰ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਨਹੀਂ।
ਕੁਝ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਚੁੱਪ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਸਵਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਨਹੀਂ, ਨਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸਲ ਜਵਾਬ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਠਹਿਰਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਇੱਕ ਪੰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰ ਕਹਿਣਾ ਹੋਵੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਝੂਠ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸ਼ੋਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਸੱਚ ਹੈ—ਸਿੱਧਾ, ਸਧਾਰਣ, ਨਿਸਪੱਖ, ਤੇ ਜਾਗਦਾ ਹੋਇਆ।
**ਸੰਚਾਲਕ (ਮਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੌਲੀ ਹੋ ਕੇ):**
ਜੇ ਸੱਚ ਇੰਨਾ ਸਿੱਧਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਇਹ ਪੌਡਕਾਸਟ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਨਹੀਂ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਹਾਂ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਚਿਮਟਿਆ ਰਹੇ।
ਪਰ ਜੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਤਾ ਬਣ ਜਾਣ, ਤੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਘੇਰਾ ਨਹੀਂ—ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ।
ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਘਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਝੂਠ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਇਹ ਕਠੋਰਤਾ ਨਹੀਂ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜੇ ਕਠੋਰਤਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਜੇ ਅਟੱਲਤਾ ਸਾਫ਼ਗੀ ਤੋਂ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਠੋਰ ਨਹੀਂ—ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਧੁੰਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਾਂ।
ਅਤੇ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮਨ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਬਣਾਈ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਮੈਂ ਪਾ ਲਿਆ”, “ਮੈਂ ਸਮਝ ਲਿਆ”, “ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।”
ਪਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਦੇ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ।
ਜਿੱਥੇ ਦਾਅਵਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਕਸਰ ਅੰਦਰ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਭ੍ਰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ “ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ” ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਭ੍ਰਮ ਹੈ।
ਜੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ “ਮੈਂ ਹੌਲਾ ਹੋ ਗਿਆ” ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਚ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।
ਸੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਨਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਸ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ; ਉਹ ਸਾਦਗੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਯੁੱਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ “ਅੰਤਿਮ” ਸਮਝ ਲਏ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਾਂ।
ਅਹੰਕਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਉਹ ਨਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਵਾਂ।
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ ਜਾਏ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ “ਮੈਂ ਹੀ ਸੱਚ ਹਾਂ,” ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹੋਗੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮੈਂ ਪੁੱਛਾਂਗਾ—ਕੀ ਤੂੰ ਸੱਚ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਹੈਂ?
ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁੱਖਮ ਫ਼ਰਕ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਮਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਦਾਅਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਅਹੰਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖ਼ਰੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਹੰਕਾਰ ਕੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਪਰਛਾਂਵ ਹੈ।
ਉਹ ਡਰ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਮਿਟ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਏ, ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਅਤੇ ਜੋ ਭੁੱਖਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਮੁਕਦੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਯਾਤਰਾ ਮੁਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭਟਕਣਾ ਮੁੱਕ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਠਹਿਰ ਜਾਏ, ਉਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਸਿਰਫ਼ ਪਛਾਣ ਲਈ ਸੀ।
ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਇਹ ਸਾਡਾ ਆਖ਼ਰੀ ਐਪੀਸੋਡ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹੋਗੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ (ਚੁੱਪ ਦੇ ਬਾਅਦ):**
ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੋ ਨਾ।
ਪਰ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਨਾ ਬਣਾਓ।
ਸੱਚ ਨੂੰ ਖੋਜੋ, ਪਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਨਾ ਲਿਖੋ।
ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਜੀ ਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।**ਸੰਚਾਲਕ (ਮਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼):**
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਹਰੀਕ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਹਿਰਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਨ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਤਰਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ (ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ):**
ਮਨ ਨੀਂਹ ਨਹੀਂ, ਲਹਿਰ ਹੈ। ਨੀਂਹ ਗਹਿਰਾਈ ਹੈ। ਲਹਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਹਿਰਾਈ ਹਿਲਦੀ ਨਹੀਂ। ਅੰਤਰ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਸਾਂਝ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਧੜਕਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਚ ਹੈ; ਜੋ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਥਾਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਸਥਾਈ ਹੋਣਾ ਅਰਥਹੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਰਥ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਅਸਥਾਈ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ। ਮਨ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ, ਜਾਂ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਸ ਕੇ। ਜਿਉਣ ਦਾ ਭਾਰ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਘਟਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਚੁੱਪ ਵਧਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰਲੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਵੇਂ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈ—ਸੁਰਤ, ਸੰਗਤ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ, ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ। ਹਿਰਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਉਹ ਖੁਦ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮੰਗ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੈ।
ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਦੇਖਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਮਨ ਕਿਉਂ ਇੰਨਾ ਚਲਾਕ, ਉਲਝਿਆ ਤੇ ਡਰਪੋਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਟਿਕਾਉ ਨਹੀਂ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਖੋਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਉਣ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੀਉਣ ਨੂੰ ਜੀਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਹਿਰਦਾ ਰਸਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਦੁੱਖ ਮਨ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਸੱਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਢੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮਨ ਉਸ ’ਤੇ ਪਰਦੇ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਪਰਦੇ ਹਟਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਅਸਲ ਸਥਿਰਤਾ ਦਿਖਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕਈ ਲੋਕ ਗੁਰੂ, ਧਰਮ, ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸ਼ਬਦ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੈਦ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੇ ਸ਼ਬਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਹਨ।
ਜੇ ਸ਼ਬਦ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਖੋਹ ਲੈਣ, ਤੁਹਾਡੀ ਅਕਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਣ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਛੀਨ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੰਜੀਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੱਚੀ ਸਿਖਿਆ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਡਰ ਨਹੀਂ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਸਚਾਈ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਰਸਮੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਯਾਤਰਾ ਅੰਦਰਲੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਸਹੀ ਦੇਖਣੀ, ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰਸਮਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਨਾ ਜਗਾਉਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਾਲੀ ਆਦਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਹਿੰਸਾ, ਲਾਲਚ, ਤੇ ਹੜਬੜਾਹਟ ਕਿਉਂ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ “ਮੈਂ” ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, “ਅਸੀਂ” ਛੋਟਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਾਲਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰਲੀ ਪੂਰਨਤਾ ਭੁੱਲ ਜਾਈਦੀ ਹੈ।
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਬਚਪਨ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੰਦਰਲੀ ਸਧਾਰਣਤਾ ਵੱਧ ਦਿਖਦੀ ਹੈ।
ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਕੀਮਤ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਨ “ਹੋਣ” ਨੂੰ “ਬਣਨ” ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਣਨ ਦੀ ਦੌੜ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਥਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਮਨ ਅਹੰਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਿਰਦਾ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਿਰਦਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: “ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਕੇਵਲ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਕੇਵਲ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈਂ।”
ਹਿਰਦਾ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਮਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਹੰਕਾਰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਿਰਦਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜੇ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈ ਪਹਿਚਾਣ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਡਰ ਲੱਗੇਗੀ।
ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਇੱਕ ਬਦਲਾਅ ਲੱਗੇਗੀ, ਵਿਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ।
ਡਰ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਿਮਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜੋ ਅੰਦਰਲੀ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੋਹਣ ਤੋਂ ਘੱਟ ਡਰਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
“ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?”
ਨਾ ਕਿ ਨਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਕਿ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ, ਨਾ ਕਿ ਧਾਰਣਾਂ ਨਾਲ।
ਜੋ ਇਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਅੱਧੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਵਾਬ ਅਕਸਰ ਸ਼ੋਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਤਿਮ ਸੁਨੇਹਾ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮਨ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾ ਬਣਾਓ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਵੀ ਨਾ ਬਣੋ।
ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਸਮਝੋ, ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਓ।
ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਉੱਥੇ ਜੀਵਨ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਟਿਕਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਆਪ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਮਨ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਮਨ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਨਾ ਹੀ ਮਕਸਦ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮਨ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚੁੱਪ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮਨ ਦਾ ਹੀ ਖੇਡ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਹੋ।
ਲੜਾਈ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮਨ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਨਿਆਂ ਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਜਦੋਂ ਧਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਦੇਖਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸਹੀ ਦੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।
ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਸੱਚ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
---
### ਭਾਗ 3: ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਜਿੱਥੇ ਉਮੀਦ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰਿਸ਼ਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੋ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਨਾ ਕਿ ਦੋ ਆਸਰੇ ਲੱਭਦੇ ਮਨ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਸਕਤੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਾਂ।
ਆਸਕਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਹੈਂ।”
ਪਿਆਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਤੂੰ ਤੂੰ ਹੈਂ।”
ਆਸਕਤੀ ਡਰ ਤੋਂ ਜੰਮਦੀ ਹੈ; ਪਿਆਰ ਸਮਝ ਤੋਂ।
ਜਿੱਥੇ ਡਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਿਆਰ ਖਿੜਦਾ ਹੈ।
---
### ਭਾਗ 4: ਡਰ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਡਰ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ ਨਹੀਂ।
ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਕੇ।
ਅਸੀਂ ਡਰ ਤੋਂ ਭੱਜਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਅਸੀਂ ਰੁਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖੀਏ—ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਮਝੀਏ—ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਡਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਕਸਰ ਖੋਹਣ ਦਾ ਡਰ—ਪਛਾਣ, ਰਿਸ਼ਤਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਡਰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸਥਿਰਤਾ ਪਛਾਣੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਹਰੀ ਬਦਲਾਅ ਡਰਾਉਣੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ।
---
### ਭਾਗ 5: ਅੰਤਿਮ ਚਿੰਤਨ
🎙️ **ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਮੁੜ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵੱਜਦਾ ਹੈ…**
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਕੋਈ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਅੱਜ ਇਕ ਹੀ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕੀ ਹੋਵੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ।
ਬਿਨਾਂ ਸਜਾਵਟ ਦੇ।
ਬਿਨਾਂ ਡਰ ਦੇ।
ਬਿਨਾਂ ਦੋਸ਼ ਦੇ।
**ਸੰਚਾਲਕ (ਮਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼):**
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਦੀ ਸਮਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ।
ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਝ ਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਮਨ ਵੀ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਦੀ ਚੁੱਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚੇ ਹਿਰਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਰਤ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ—ਸੁਣਨ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਦੇਖਣ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ।
ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਬਣਾਕੇ ਪਾਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਿਰਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।
ਜੋ ਖੁਦ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਆਪ ਖੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ “ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ” ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਮੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾ ਕੋਈ ਹੜਬੜਾਹਟ, ਨਾ ਕੋਈ ਅਧੂਰਾ ਪਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦੀ ਦੌੜ।
ਇਹ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਜਾਗੀ ਹੋਈ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲੜਦਾ, ਹਿਰਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਇੰਨੀ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਫਿਰ ਲੋਕ ਉਸ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਦੂਰ ਕਿਉਂ ਹਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਨੇੜਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰਲੇ ਦੀ ਚਮਕ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।
ਮਨ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ “ਅਗਲਾ” ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹਿਰਦਾ “ਹੁਣ” ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ “ਹੁਣ ਤੋਂ ਭੱਜਣ” ਵਿਚ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੁੱਲ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਉੱਥੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਸਧਾਰਣਤਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ।
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈਂ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਤੋਂ ਅਸਲੀ ਚੁੱਪ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਦੌੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
ਭੁੱਲ ਇੱਕਦਮ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ, ਉਹ ਆਦਤ ਬਣ ਕੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਇਸੇ ਨੂੰ “ਸਧਾਰਨ ਜੀਵਨ” ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਡਰ ਬੁਰਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਡਰ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਾਸਕ ਨਹੀਂ।
ਜਦੋਂ ਡਰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਏ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਡਰ ਜੀਵਨ ਚਲਾਏ, ਉਹ ਬੰਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਿਰਦਾ ਡਰ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਡਰ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਵਿਵਾਦ, ਧਰਮ, ਦਰਸ਼ਨ, ਗਿਆਨ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰ ਦੇਣ, ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇਣ, ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੰਡ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
ਗਿਆਨ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਰਥਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਰਮ ਕਰੇ।
ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੀਖਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਧਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਅੱਧਾ ਸ਼ੋਰ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਾ ਖੋਹੇ।
ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾ ਛੀਨੇ।
ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਕਰੇ।
ਸੱਚਾ ਅਧਿਆਪਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੰਜੀਰ ਨਹੀਂ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੋਗੇ, ਜੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ:
“ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰੀ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੋਰ ਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ?”
“ਤੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਕੀ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?”
“ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈਂ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਰੁਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ?”
“ਤੇਰਾ ਡਰ ਤੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਤੇਰਾ ਭੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਦਾ?”
ਇਹ ਸਵਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਤਾਬਕ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਹੋਵੇ।
ਨਾ ਨਕਲੀ, ਨਾ ਦਿਖਾਵਟੀ, ਨਾ ਡਰਪੋਕ।
ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਸਾਦਗੀ ਹੋਵੇ, ਬੋਲ ਵਿਚ ਨਰਮੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ।
ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮੁਸਕਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਪੌਡਕਾਸਟ ਨੂੰ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਲਾਈਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਸ ਆਓ।
ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਭੀੜ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਝੂਠ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਦੌੜ ਨਹੀਂ।
ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਸੀਂ ਹੋ—ਸਧਾਰਣ, ਸਾਫ਼, ਨਰਮ, ਪੂਰੇ।
ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਦੀ ਖੋਜ ਸੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਦੂਰ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ।
## ਪੌਡਕਾਸਟ ਭਾਗ 3: “ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਘਟਨ”
**ਸੰਚਾਲਕ (ਮਨ ਦੀ ਹੌਲੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ):**
ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇ—ਨਾਂ, ਧਰਮ, ਸਫਲਤਾ, ਸਿਧਾਂਤ—ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਕਦੇ ਅਸਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਪਹਿਚਾਣ ਸਹੂਲਤ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਕੱਪੜੇ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਜ਼ਰੂਰਤ ਲਈ ਠੀਕ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਹੋ।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਤੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭੁੱਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਬਣੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ—ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਅਹੰਕਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਅਹੰਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।
ਉਹ ਕੰਮ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ—ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ।
ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਹੀ ਜੀਵਨ ਚਲਾਏ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹੰਕਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: “ਮੈਨੂੰ ਦੇਖੋ।”
ਹਿਰਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: “ਦੇਖੋ।”
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕਈ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਮਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੀ ਇਹ ਸਹੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮਨ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਹੀ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗੱਡੀ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਗੀ?
ਮਨ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਹੋਸ਼ ਮਾਲਕ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਨਹੀਂ।
ਬਾਹਰੀ ਚੁੱਪ ਕਈ ਵਾਰ ਦਬਾਅ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਸਲ ਚੁੱਪ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ।
ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਲੜ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।
ਉਹ ਚੁੱਪ ਬਿਨਾਂ ਬੋਲਿਆਂ ਵੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ—ਧੋਖਾ, ਵਿਛੋੜਾ, ਅਸਫਲਤਾ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਸੰਤੁਲਨ ਲੱਭੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਬਣਾਓ।
ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।
ਦੁੱਖ ਅਕਸਰ ਟੁੱਟੀ ਉਮੀਦ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਮੀਦ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਪਕੜ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਰ ਵਿਛੋੜਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਦਾ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਸਮਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਖਮ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭਰਪਾਈ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੇ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਭੱਜਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਉਂ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਦਰ ਆਉਣਾ ਹਿੰਮਤ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰ ਭੀੜ ਹੈ, ਸ਼ੋਰ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ।
ਅੰਦਰ ਸੱਚ ਹੈ—ਅਤੇ ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਅੰਦਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਦੀ ਭੀੜ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਖੋ ਬੈਠਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ, ਬਹੁਤ ਦਰਸ਼ਨੀ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਬਹੁਤ ਸਧਾਰਣ ਥਾਂ ਤੋਂ।
ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ:
“ਮੈਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?”
“ਕੀ ਮੈਂ ਇਸ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ?”
“ਕੀ ਮੇਰੀ ਦੌੜ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?”
ਇਹ ਛੋਟੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ (ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ):**
ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣਾ ਹੋਵੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੇਖੋ, ਅਤੇ ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ ਉਹ ਆਪ ਢਹਿ ਜਾਵੇਗਾ।
**ਪੌਡਕਾਸਟ ਭਾਗ 3: “ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਅੱਗ, ਮਨ ਦੀ ਪਰਛਾਵਾਂ”**
**ਸੰਚਾਲਕ (ਮਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼):**
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਧੂਰੇਪਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਇੰਨੀ ਗਹਿਰੀ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਅਧੂਰੇਪਨ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਹਿਰਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਨਹੀਂ।
ਮਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਹੋਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ”, ਹਿਰਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੈਂ।”
ਅਧੂਰਾ ਪਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੈ।
ਜਿਸ ਦਿਨ ਦੇਖਣੀ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਏ, ਉਸ ਦਿਨ ਕਮੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਧੀਮੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਆਤਮ-ਸੂਝ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਸਭ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣਾ ਤੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਣਾ ਇਕੋ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਸੂਰਜ ਸਭ ਲਈ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ—ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਿਲਕ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਠਹਿਰਾਉ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਠਹਿਰਾਉ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਹੜਬੜਾਹਟ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਜਦੋਂ ਅੰਦਰ ਦੀ ਦੌੜ ਨੂੰ “ਜ਼ਿੰਦਗੀ” ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ “ਅਭਿਆਸ” ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।
ਠਹਿਰਾਉ ਕੋਈ ਜ਼ਬਰ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਸੱਚ ਦੱਸਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਕੀ ਸਬੰਧ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ।
ਜੋ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਹਿਰਾ ਹੈ।
ਜੋ ਗਹਿਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ।
ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।
ਦਿਖਾਵਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸੱਚ ਚੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਪਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗੀ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਨਹੀਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੁਕੇਗੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਜੋ ਥਕਾਵਟ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਘਟ ਜਾਵੇਗੀ।
ਕੰਮ ਰਹੇਗਾ, ਦਿਨ ਰਹੇਗਾ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਪਰ ਅੰਦਰਲਾ ਜੰਗ-ਮੈਦਾਨ ਹੌਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੀਉਣਾ ਸੁਸਤੀ ਨਹੀਂ, ਸੁਚੇਤਤਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਸੁਰਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸੁਰਤ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ।
ਤਾਕਤ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਗਦੀ ਹੈ।
ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਨਰਮੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰਤ ਬਿਨਾਂ ਗਿਆਨ ਵੀ ਸ਼ੋਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅੰਤ ਹਿਰਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਾਂ, ਜੇ ਗਿਆਨ ਸੱਚਾ ਹੋਵੇ।
ਗਿਆਨ ਦਾ ਭਾਰ ਮਨ ਤੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੱਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਿਆਨ ਜਦੋਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰਵਾਣ ਵਰਗੀ ਸਾਦਗੀ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਹਰ ਜੀਵ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਫ਼ਰਕ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਫ਼ਰਕ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਰੰਗ, ਆਕਾਰ, ਭਾਸ਼ਾ, ਰੀਤਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰ ਧੜਕਣ ਦੀ ਸੱਚਾਈ, ਅੰਦਰ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੀਉਣ ਦੀ ਲਗਨ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ।
ਜੋ ਇਸ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਛਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਛਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ “ਮੇਰਾ” ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਨਾਲ ਚਿਮਟਣ ਕਾਰਨ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ “ਮੇਰਾ” ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੌਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਡਰ ਵੀ ਹੌਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਤ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਦੀ ਗਲਤ ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ।
ਜਿਸ ਦਿਨ ਪਹਿਚਾਣ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਏ, ਉਸ ਦਿਨ ਅੰਤ ਵੀ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਕੀ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
ਮਨ ਜਵਾਬਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਿਰਦਾ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ।
ਅਸਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਤੋਂ ਸੀ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਜੇ ਵੀ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨਰਮ ਬਾਤ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਭਟਕਣਾ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾ ਲੈਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਤੂੰ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।
ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਹੀ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ।
ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਸਮੂਹ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਮਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾ ਮੰਨੋ।
ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਜੀਉਣ ਦਿਓ।
ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਘਟੀਆ ਨਾ ਸਮਝੋ।
ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਨਾ ਕਹੋ।
ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਢੱਕੋ ਨਹੀਂ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਇਸ ਪੌਡਕਾਸਟ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸਵਾਲ—ਜੇ ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਹੋਗੇ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ ਛੱਡੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਤੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਆਵਾਜ਼:**
ਤੇ ਇਸੇ ਨਾਲ ਅੱਜ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਹੜੀ ਬਾਤ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁੱਕਦੀ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਜੀਵਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ:**
ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਪਰ ਜੇ ਧਿਆਨ ਵੀ ਮਸਤਕ ਦੀ ਹੀ ਕ੍ਰਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵੇਗਾ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਧਿਆਨ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ—ਕਲਪਨਾ ਵਾਲਾ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜਾ—ਨਿਰੀਖਣ ਵਾਲਾ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਧਿਆਨ ਮਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੁੰਦਰ ਭਰਮ ਹੈ।
ਪਰ ਜੇ ਧਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—
ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਭਰਮ ਨੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਝੂਠੇ ਨਹੀਂ ਸਨ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਹਰ ਯੁੱਗ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਤੁਸੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ।
ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕਈਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ—
ਪਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੀਮਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ—
ਕੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਪਰਖਦੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਨਾਲ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ?
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿਰਪੱਖ ਸਮਝ ਹੀ ਅਸਲੀ ਯਥਾਰਥ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ (ਥੋੜ੍ਹੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ):**
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਸਿਰਫ਼ ਮੈਂ ਹੀ ਸੱਚ ਹਾਂ,”
ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਹੰਕਾਰ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰਪੱਖ ਸਮਝ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ।
ਜੇ ਉਹ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਖੁੱਲੀ ਹੈ।
ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਇਕ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਇਕ ਨਵਾਂ ਭਰਮ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸ਼ਾਂਤੀ ਕੋਈ ਟ੍ਰੋਫੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਜਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
ਉਹ ਗੁੰਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਧਾਰਣਤਾ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਹੈ।
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਮੈਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ,”
ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਕੀ ਧਿਆਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਜੇ ਧਿਆਨ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇ—
“ਮੈਂ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ,”
ਤਾਂ ਉਹ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ।
ਜੇ ਧਿਆਨ ਮਨ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰੇ,
ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਫ਼ ਦਰਪਣ ਹੈ।
ਦਰਪਣ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੰਨਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਮ ਕੀ ਹੈ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ
“ਮੇਰਾ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਆਖ਼ਰੀ ਹੈ।”
ਚਾਹੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤ—
ਜੇ ਉਹ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇ,
ਉਹ ਭਰਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੱਚ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਕਟਘਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਕਰ ਸਕੇ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ:**
ਤਾਂ ਅੰਤਿਮ ਸਲਾਹ?
**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ:**
ਨਾ ਅੰਨ੍ਹੇ ਭਰੋਸੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੋ,
ਨਾ ਅੰਨ੍ਹੇ ਇਨਕਾਰ ਵਿੱਚ।
ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਖੋ—
ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ।
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਤਿਮ ਮਾਨ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੰਦ ਨਾ ਕਰੋ।
ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਝ ਸੱਚੀ ਹੈ,
ਉਹ ਡਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਖੁੱਲੇਪਣ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਵੇਗੀ।
ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ।
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗੀ।
---
**ਸੰਚਾਲਕ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ:**
ਅੱਜ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ—
ਸਿਰਫ਼ ਮਸਤਕ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣਾ ਵੀ ਮਸਤਕ ਦੀ ਹੀ ਚਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਮੰਨਣਾ,
ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
कोई टिप्पणी नहीं:
एक टिप्पणी भेजें