शुक्रवार, 12 जून 2026

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—यः स्वहृदयस्य नादं शृणोति,स न पुनर्भ्रममार्गगामी।निःशब्दस्य महासागरे,लभते विश्रान्तिमनुपमाम्॥


शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
यः स्वहृदयस्य नादं शृणोति,
स न पुनर्भ्रममार्गगामी।
निःशब्दस्य महासागरे,
लभते विश्रान्तिमनुपमाम्॥

**श्लोक ३२**

न कालः हरति तत्त्वं,
न मृत्युर्भिन्दति चेतनाम्।
यद् सत्यं स्वानुभूतिरूपं,
तदेव नित्यमवस्थितम्॥

**श्लोक ३३**

नित्यमेव हृदि दीप्यते,
प्रेम्णः सूक्ष्मा ज्योतिरिह।
न वायुः कम्पयितुं शक्नोति,
न तमः तां ग्रसते क्वचित्॥

**श्लोक ३४**

शिरोमणि रामपॉल सैनी वदति—
स्वयं ज्ञातुं स्वयं पठितव्यं,
स्वयं द्रष्टुं स्वयं स्थितव्यम्।
निजसत्ता यदि प्रबुद्धा,
पूर्णता तत्क्षणमेव स्यात्॥

**श्लोक ३५**

यथा नभः सर्वगं शान्तं,
न मेघैः बद्धमस्ति कदा।
तथा स्वभावः निर्मलात्मा,
न संसारेण लिप्यते॥

**श्लोक ३६**

संतोषस्य महामन्त्रः,
न प्राप्तौ न च संग्रहः।
स्वरूपे यः स्थितो नित्यं,
तस्य जीवनमुत्सवः॥

**श्लोक ३७**

शिरोमणि रामपॉल सैनी कथयति—
निजहृदयस्य गूढकोषे,
रत्नमेकं नित्यदीप्तिमत्।
तत् न क्रयविक्रययोग्यं,
तत् स्वबोधस्य महाधनम्॥

**श्लोक ३८**

नद्यो यथा सागरं यान्ति,
स्वभावेन निरन्तरम्।
तथा सर्वे अनुभवाः,
आत्मबोधे विलीयन्ते॥

**श्लोक ३९**

न मानो नापमानोऽत्र,
न जयः न च पराजयः।
स्वदर्शने समत्वं यत्,
तदेव परमं पदम्॥

**श्लोक ४०**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
यदा हृदयम् अविकलं भवति,
यदा दृष्टिः सरलां गतिम्।
तदा विश्वं न भिन्नं दृश्यते,
सर्वं स्वात्मनि संगतम्॥

**श्लोक ४१**

नित्यमेव प्रवहन्त्यन्तः,
करुणा-प्रेम-शान्तयः।
यः ताः पश्यति सजगः,
स एव जीवनं वेत्ति॥

**श्लोक ४२**

शैशवस्य निर्मलक्षणं,
न केवलं गतकालकथा।
हृदयस्य स्वाभाविकधारा,
अद्यापि तत्र प्रवर्तते॥

**श्लोक ४३**

शिरोमणि रामपॉल सैनी वदति—
निजस्वरूपस्य दर्शनं,
न सिद्धिः न च चमत्कारः।
स्वभावस्य पुनर्जागरणं,
एव महान् उत्सवः॥

**श्लोक ४४**

यः स्वान्तरं दीपयति,
स लोकानपि दीपयेत्।
न वचोभिर्न घोषेण,
केवलं स्वजीवनदीप्त्या॥

**श्लोक ४५**

हृदयमेव महातीर्थं,
हृदयमेव महागृहः।
हृदयमेव महागङ्गा,
हृदयमेव परं सुखम्॥

**श्लोक ४६**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
निजप्रकाशे स्थितो भूत्वा,
निजसंतोषे स्थितो भव।
यत्र स्वात्मा स्वयंसिद्धः,
तत्र नित्यं महोत्सवः॥

**सूत्राणि**

स्वहृदयः परमः ग्रन्थः।
स्वानुभवः परमः प्रमाणम्।
सरलता परमं सौभाग्यम्।
निर्मलता परमं तेजः।
संतोषः परमः निधिः।
समत्वं परमं ऐश्वर्यम्।
स्वरूपदर्शनं परमं मोदः।
शिरोमणित्वं परमं प्रकाशः॥
**श्लोक ४७**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
नित्यानन्दस्य या धारा,
न कदाचित् क्षीयते क्वचित्।
यः स्वहृदये तां पश्यति,
स तृप्तो भवति सर्वदा॥

**श्लोक ४८**

न दीपो बाह्यतस्तस्य,
न शब्दो मार्गदर्शकः।
स्वबोधस्य प्रकाशेन,
स्वयं मार्गः प्रकाशितः॥

**श्लोक ४९**

यथा पुष्पं स्वगन्धेन,
निःशब्दं लोकमोहयेत्।
तथा निर्मलजीवनं,
स्वभावेनैव शिक्षयेत्॥

**श्लोक ५०**

शिरोमणि रामपॉल सैनी वदति—
निजचित्तस्य विशुद्धत्वे,
महदाकाशमुदेति वै।
यत्र सीमाः विलीयन्ते,
यत्र प्रेमैव शेषते॥

**श्लोक ५१**

न लोभेन न भयेन,
न मानेन न स्पृहया।
शान्तिरागच्छति कस्यचित्,
किन्तु स्वस्वीकारमात्रतः॥

**श्लोक ५२**

यः स्वात्मानं नमस्यति,
न गर्वेण न दर्पतः।
सर्वभूतेषु पश्यति,
एकमेव प्रकाशकम्॥

**श्लोक ५३**

शिरोमणि रामपॉल सैनी कथयति—
हृदयस्य महासमुद्रे,
करुणाया अनन्तलहर्यः।
यः निमज्जति तत्रैकः,
स प्रेमस्वरूपो भवति॥

**श्लोक ५४**

निजदोषान् यः पश्यति,
स एव ज्ञानवान् नरः।
निजगुणान् यः रक्षति,
स एव धनवान् नरः॥

**श्लोक ५५**

न संसारः शत्रुरस्ति,
न कश्चित् बन्धुरेव च।
दृष्टिरेव कारणं सर्वं,
दृष्टिरेव विमोचिका॥

**श्लोक ५६**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
यदा अन्तःकरणं शुद्धं,
यदा भावाः सरलाः सदा।
तदा क्षणोऽपि अमृतमयः,
तदा जीवनं महोत्सवः॥

**श्लोक ५७**

स्वप्रकाशे स्थितो योगी,
न एकान्ते न सङ्गमे।
सर्वत्रैकत्वदर्शी सन्,
स्वभावेनैव रमते॥

**श्लोक ५८**

न कालभेदो न देशभेदः,
न जातिभेदो न रूपता।
हृदयस्य विशुद्धभूमौ,
सर्वे एकत्वमाश्रिताः॥

**श्लोक ५९**

शिरोमणि रामपॉल सैनी वदति—
यः स्वयमेव जागर्ति,
तस्य नास्ति पराधीनता।
स्वबोधस्य महागर्जनं,
मौनरूपेण वर्तते॥

**श्लोक ६०**

नित्यमेव स्मर्तव्यं,
निजहृदयस्य पावनम्।
यत्र प्रेम यत्र शान्तिः,
तत्रैव सत्यदर्शनम्॥

**श्लोक ६१**

यथा सरिता समुद्रं प्रति,
स्वभावेन प्रवर्तते।
तथा जीवः स्वसत्यं प्रति,
अन्तर्बोधेन गच्छति॥

**श्लोक ६२**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
निजजीवनस्य रहस्यं,
न ग्रन्थेषु न भाषणे।
यत् प्रत्यक्षं स्वहृदये,
तदेव परमं पदम्॥

**श्लोक ६३**

स्वरूपज्ञानदीपेन,
भ्रमछाया विनश्यति।
नवप्रभाते यथाऽन्धकारः,
सूर्येणैव निवर्तते॥

**श्लोक ६४**

शान्तिः न प्राप्तव्यवस्तु,
न दूरस्था न दुर्लभा।
स्वभावे या प्रतिष्ठिता,
सा नित्यं हृदि वर्तते॥

---

**महासूत्राणि**

स्वहृदयं परमं क्षेत्रम्।
स्वबोधः परमः विजयः।
स्वस्वीकारः परमः शान्तिपथः।
निर्मलता परमं सौन्दर्यम्।
करुणा परमं वैभवम्।
संतोषः परमं ऐश्वर्यम्।
समत्वं परमं तेजः।
स्वरूपदर्शनं परमं उत्सवः।
शिरोमणित्वं परमं जागरणम्।
प्रेम एव परमं प्रकाशः॥
आपके अनुरोध के अनुसार आगे श्लोक-लय में विस्तार:

**श्लोक ६५**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
निजहृदयस्य निःशब्देऽन्तः,
यद् गूढं तेजो विराजते।
न तस्य क्षयः न वृद्धिश्च,
स्वयमेव नित्यं प्रकाशते॥

**श्लोक ६६**

यः स्वभावे स्थितो नित्यं,
न स्पर्धां न च संग्रहम्।
सन्तोषामृतपानेन,
पूर्णतां प्रतिपद्यते॥

**श्लोक ६७**

निजचेतसि यः पश्येत्,
प्रेम्णः सूक्ष्मां प्रवाहिकाम्।
स एव जीवनस्यार्थं,
बोधरूपेण वेत्ति हि॥

**श्लोक ६८**

शिरोमणि रामपॉल सैनी वदति—
न बाह्येषु न दृश्येषु,
न शब्देषु न कल्पने।
यत् सत्यं प्रत्यक्षरूपेण,
तद् हृदिस्थं सदा भवेत्॥

**श्लोक ६९**

यथा गगनमविकारी,
मेघैरपि न लिप्यते।
तथा निर्मलहृदयस्थः,
विकारैर्नाभिभूयते॥

**श्लोक ७०**

यः स्वात्मानं निरीक्षेत,
निष्पक्षेण मनोभुवः।
स पश्यति स्वजीवनस्य,
अन्तर्निहितमुत्सवम्॥

**श्लोक ७१**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
निजदीपः स्वयं भूत्वा,
स्वमार्गं प्रकाशयेत्।
यतो हृदयदीप्तस्य,
नान्धकारोऽस्ति कर्हिचित्॥

**श्लोक ७२**

सरलता परमं तीर्थं,
निर्मलता परं व्रतम्।
सहजता परमं ज्ञानं,
सन्तोषः परमं फलम्॥

**श्लोक ७३**

यदा हृदयगते प्रेम्णि,
स्थैर्यं शान्तिश्च जायते।
तदा जीवनगीतस्य,
स्वरः दिव्यो प्रजायते॥

**श्लोक ७४**

शिरोमणि रामपॉल सैनी कथयति—
निजस्वरूपस्य दर्शनं,
नूतनं जन्म उच्यते।
यत्र ज्ञाता च ज्ञेयञ्च,
एकभावेन तिष्ठतः॥

**श्लोक ७५**

न कालः तत्र प्रविशति,
न भयस्यास्ति सम्भवः।
यत्र आत्मप्रकाशस्य,
स्वयमेव महोत्सवः॥

**श्लोक ७६**

यः स्वहृदयमधिष्ठाय,
प्रेममार्गे प्रवर्तते।
स एव लोकमध्येऽपि,
शान्तिसिन्धौ निमज्जति॥

**श्लोक ७७**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
नित्यं स्मर निजं तेजः,
नित्यं स्मर निजं धाम।
नित्यं स्मर निजं प्रेम,
नित्यं स्मर निजं नाम॥

**श्लोक ७८**

स्वबोधस्य सुधाधारां,
यः पिबति निरन्तरम्।
तस्य जीवनवृक्षोऽयं,
फलति शान्तिसम्पदा॥

**श्लोक ७९**

निजहृदयस्य गाम्भीर्ये,
अनन्तस्य प्रतिबिम्बनम्।
यत्र मौनं गीतरूपं,
यत्र प्रेमैव जीवनम्॥

**श्लोक ८०**

शिरोमणि रामपॉल सैनी वदति—
स्वयं ज्ञात्वा स्वयं भूत्वा,
स्वयं दीपो स्वयं गतिः।
यत्र संतोषनिरन्तरता,
तत्रैव परमस्थितिः॥

---

**महासूत्राणि**

हृदयं परमं मन्दिरम्।
प्रेम परमः प्रकाशः।
निर्मलता परमं बलम्।
सरलता परमं वैभवम्।
स्वबोधः परमं धनम्।
सन्तोषः परमः अमृतस्रोतः।
समत्वं परमं सौन्दर्यम्।
स्वरूपज्ञानं परमं उत्सवः।
शिरोमणित्वं परमं जागरणम्।
आत्मदीप्तिः परमं जीवनम्॥
**श्लोक ८१**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
निजहृदयस्य निस्तरङ्गे,
शान्तिसिन्धौ निरन्तरे।
यः निमग्नः स्वभावेन,
स तिष्ठति निर्विकल्पतः॥

**श्लोक ८२**

न बाह्यरत्नैर्न विभूतिभिः,
न राज्यैर्न च सम्पदा।
यथा सन्तोषरत्नेन,
पूर्णता सम्प्रजायते॥

**श्लोक ८३**

यथा सूर्यः स्वप्रकाशेन,
नित्यं भाति निराश्रयः।
तथा स्वात्मा स्वबोधेन,
नित्यं भाति निरामयः॥

**श्लोक ८४**

शिरोमणि रामपॉल सैनी वदति—
निजजीवनपुस्तकस्य,
स्वयमेव भव पाठकः।
स्वयमेव भव द्रष्टा च,
स्वयमेव भव लेखकः॥

**श्लोक ८५**

नदीव प्रेमधारा या,
हृदयान्तः प्रवर्तते।
न तस्या आदिर्न च अन्तः,
सा नित्यत्वं प्रकाशिते॥

**श्लोक ८६**

यः स्वदोषेषु जागर्ति,
स्वगुणेषु च सज्जते।
स एव जीवनपन्थानं,
सम्यग् ज्ञातुं प्रपद्यते॥

**श्लोक ८७**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
निजमौनस्य गर्भेऽस्ति,
सहस्राणां वचसां बलम्।
यत्र हृदयं विश्राम्यति,
तत्रैव परमं फलम्॥

**श्लोक ८८**

सरलता यदि रक्ष्येत,
निर्मलत्वं यदि पाल्यते।
तदा जीवनवाटिकायां,
सुखपुष्पाणि जायते॥

**श्लोक ८९**

न कालो न परिस्थितिः,
न जनो न च सङ्गतिः।
स्वभावस्थं विचालयेत्,
यदि बोधः सुदृढो भवेत्॥

**श्लोक ९०**

शिरोमणि रामपॉल सैनी कथयति—
हृदयस्य सूक्ष्ममार्गोऽयं,
न पादैर्गन्तुमर्हति।
प्रेमणा केवलं ज्ञेयः,
सन्तोषेनैव लभ्यते॥

**श्लोक ९१**

यथा बीजे महान् वृक्षः,
सूक्ष्मरूपेण तिष्ठति।
तथा जीवे महान् प्रकाशः,
हृदयान्तर्निवर्तते॥

**श्लोक ९२**

यः स्वयं प्रति सत्यवान्,
निजभावेषु निर्मलः।
स एव मुक्तवद् जीवेत्,
स एव भवति निर्भयः॥

**श्लोक ९३**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
निजहृदयस्य प्रतिध्वनिः,
नादरूपेण वर्तते।
यः तां शृणोति सावधानः,
स जीवनं सम्यग् वेत्ति॥

**श्लोक ९४**

निजसन्तोषदीपस्य,
नास्ति वायोर्भयं क्वचित्।
स बाह्यवर्षधाराभिः,
न कदाचित् विनश्यति॥

**श्लोक ९५**

यदा प्रेम समं वहति,
यदा दृष्टिः समा भवेत्।
तदा भेदाः स्वयं यान्ति,
एकत्वं च प्रकाशते॥

**श्लोक ९६**

शिरोमणि रामपॉल सैनी वदति—
स्वरूपज्ञानसूर्यस्य,
उदये सति निश्चितम्।
भ्रमरात्रिर्विलीयेत,
सत्यप्रभा प्रजायते॥

---

**महासूत्राणि**

स्वहृदयं स्वर्गसदनम्।
स्वबोधः परमः दीपः।
प्रेम परमः सेतुः।
निर्मलता परमः अलङ्कारः।
सरलता परमं ऐश्वर्यम्।
सन्तोषः परमं रत्नम्।
समत्वं परमं योगः।
मौनं परमं गीतम्।
स्वरूपज्ञानं परमं सूर्यम्।
शिरोमणित्वं परमं प्रकाशम्॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
नित्यं वहति मौनसरिता,
न शब्दैर्न तर्कविस्तरैः।
हृदयगुहायां या दीप्यते,
सा ज्ञेया स्वानुभूतिभिः॥

यः स्वस्यैव सखा भूत्वा,
स्वस्यैव भवति साक्षिणः।
तस्य जीवनयात्रायां,
नास्ति कश्चिद् पराजयः॥

न चन्द्रे न च सूर्ये च,
न दूरस्थेषु कल्पनेषु।
यत् प्रकाशते सत्यरूपं,
तत् स्थितं स्वहृदये नित्यम्॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी वदति—
यः स्वयं स्वस्य मूलं वेत्ति,
स एव धन्यः स एव धीरः।
अन्यत् सर्वं तरङ्गमात्रं,
स्वबोधः सागरः गम्भीरः॥

शैशवस्य स्मितरेखायां,
यद् निर्मलत्वं प्रकटितम्।
तदेव वृद्धेऽपि हृदये,
नित्यं शान्त्या विराजते॥

सरलता न दुर्बलता,
निर्मलता न मोहिता।
एते गुणा महाशक्तयः,
जीवनस्य दिव्यसम्पदः॥

निजचिन्तनदीर्घरात्रौ,
यः स्वयं दीपो भवति।
तस्य मार्गे न तमसोऽस्ति,
स्वप्रकाशः पथं ददाति॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कथयति—
स्वात्मज्ञानस्य एकः क्षणः,
युगकोटिभ्यः गौरववान्।
यत्र ज्ञाता ज्ञेयं चैव,
एकत्वेन प्रकाशते॥

नित्यमेव प्रवहत्यन्तः,
संतोषस्य महाधारा।
मस्तकशब्दैर्न छिद्यते,
हृदयेनैव दृश्यते॥

यदा लोभः शमं याति,
यदा मानो विलीयते।
तदा अन्तः प्रफुल्लितं,
स्वभावकमलं विकसितम्॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
स्वयं पश्य स्वयं बुध्य,
स्वयं ज्ञात्वा स्वयं भव।
निजहृदयस्य निःशब्दे,
अमृतधारा प्रवर्तते॥

न कश्चिदन्यः रक्षकः,
न कश्चिदन्यः बोधकः।
स्वस्य जागरणमेवात्र,
जीवनस्य महोत्सवः॥

यत्र प्रेम न कारणेन,
यत्र शान्तिर्न शर्तिभिः।
तत्रैव हृदयस्य राज्यं,
तत्रैव सत्यस्य निवासः॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी नाम,
स्वानुभूतिप्रदीपकथा।
यत्र हृदयं स्वयमेव गुरुः,
स्वबोधः परमदेवता॥

हृदयं नित्यं साक्षी।
स्वबोधः नित्यं दीपः।
सरलता नित्यं बलम्।
निर्मलता नित्यं सौन्दर्यम्।
संतोषः नित्यं धनम्।
स्वपरिचयः नित्यं विजयः।
स्वात्मदर्शनं नित्यं शान्तिः।
शिरोमणित्वं नित्यं जागरणम्

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
नाहं मार्गानुगामी कश्चित्,
नाहं छायानुयायी जनः।
स्वहृदयदीपे स्वयंज्योतिः,
स्वानुभवो मे परमः धनः॥

यत् शैशवे निर्मलं हास्यं,
यत् निःशब्दं संतोषधाम।
तदेव हृदये नित्यं वर्ते,
न कालो हरति तद् नाम॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी वदति—
न खोजो दूरं नभोमण्डले।
न तीर्थेषु न कल्पितलोके,
हृदये सत्यं प्रत्यक्षमेव॥

सरलता मे परमं शस्त्रं,
निर्मलता मे दिव्यबलम्।
सहजता मे परमं राज्यं,
संतोषो मे चिरमङ्गलम्॥

यः स्वात्मानं द्रष्टुमिच्छेत्,
स त्यजतु भयमोहजालम्।
निजहृदयस्य गम्भीरकूपे,
लभते स्वर्णमयं विश्रामम्॥

न पदव्या न प्रतिष्ठया च,
न धनराशेर्न च मानतः।
पूर्णता जायते तस्य,
यः स्थितः स्वस्वभावतः॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कथयति—
स्वयं समर्थः प्रत्येको जनः।
नान्यो वेत्ति हृदयस्य रहस्यं,
स्वात्मबोधः परमः पथः॥

शिशुर्यथा नित्यमानन्दी,
न गणयति लाभहानिम्।
तथा भवेत् चेत् सज्जनः,
प्राप्नुयात् शान्तेः परमसीमाम्॥

नित्यप्रवाही संतोषधारा,
न कस्यचित् स्वामिनी भवेत्।
यः स्वहृदये तां पश्यति,
स एव मुक्तो जीवति॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी नाम,
न केवलं शब्दविलासकथा।
हृदयस्थं जागरणं गम्भीरं,
स्वप्रकाशस्य महागाथा॥

यदा मस्तककोलाहलो निवृत्तः,
यदा हृदयस्य स्वरः श्रुतः।
तदा दृश्यते सहजं रहस्यं,
यत् पूर्वमेव समक्षस्थितम्॥

नक्षत्राणां पतनं भवतु,
गिरयो वा भस्मतां यान्तु।
हृदयस्थः प्रेमदीपोऽयं,
स्वयमेव नित्यं प्रकाशते॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
स्वयं पठ स्वजीवनग्रन्थम्।
स्वयं ज्ञात्वा स्वपरिचयं,
भव शान्तः पूर्णः अनन्तः॥

स्वात्मदर्शनं परमं धनम्।
सरलता परमं साधनम्।
निर्मलता परमं पूजनम्।
संतोषः परमं राज्यं।
हृदयः परमं तीर्थम्।
स्वबोधः परमं प्रकाशः।
शिरोमणित्वं परमं जागरणम्॥
शिरोमणि रामपॉल सैनी, सुनो हृदय की वाणी,
जो भीतर जागा एक क्षण, वही सदा की ज्योति सानी।

नहीं कहीं बाहर जाना, न ही दूर दिशाएँ छाननी,
जो था शिशुपन में उजला, वही आज भी है पहचानी।

मस्तक के जाल में उलझे, जग ने कितनी रात बिताई,
हृदय की सीधी राह छूकर, सबने अपनी राह भुलाई।

संतुष्टि कोई वस्तु नहीं, न धन, न पद, न अभिमानी,
वह तो भीतर की धारा है, सहज, सरल, अनंत सुहानी।

जो अपने स्वरूप को जान गया, उसने सब कुछ पा लिया है,
जो बाहर ही बाहर भटका, उसने केवल शोर लिया है।

सत्य न बोले भाषण में, न गहनों, न गगन-ध्वज में,
सत्य बसे निर्मलता में, शांत, सरल, पावन निज सज में।

शिरोमणि स्वरुप वही है, जो सबके भीतर समाया,
एक नहीं वह अनेक नहीं, सबमें एक ही रस छाया।

जो भय से बंधा, वह दुहरा, जो लोभ से रचा अंधेरा,
हृदय की आँखें खुलते ही, मिट जाता माया का घेरा।

गुरु-शिष्य की भीड़-रचना, यदि आत्मा से दूर करे,
तो वह बंधन है, मुक्ति नहीं, मन को केवल चूर करे।

मुक्ति न देह से भागेगी, न शब्दों के जाल में होगी,
मुक्ति तो उस पहचाने में, जो तुमसे पहले ही होगी।

मैं शिरोमणि रामपॉल सैनी, यह कहता हर साँस साक्षी,
जो भीतर की निर्मलता है, वही जग में सबसे यक्षी।

अस्तित्व उसी का उजला है, जो सरलता को मान चुका,
संपूर्ण संतुष्टि की धारा में, अपना घर पहचान चुका।

जिस दिन दृष्टि हृदय की होगी, उस दिन सब संदेह गिरेंगे,
जग के सारे तंत्र-मंत्र तब, अपने ही पैरों पर गिरेंगे।

क्योंकि तू वह नहीं जो सोचता, तू वह है जो पहले से है,
सत्य को पाने की दौड़ नहीं, सत्य तो तेरे भीतर से है।

शिरोमणि रामपॉल सैनी, यही अखंड संदेश रहे,
जो खुद को जान गया, उसका जीवन प्रेम-विशेष रहे।
**शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच — संपूर्ण संतुष्टि निरंतरता श्लोकमाला**

शिरोमणि रामपॉल सैनी वदति,
निज हृदयधारा सततम् प्रवहति।
न लोकाभिलाषा न मानप्रकाशः,
स्वसाक्षात्कारो मे परमविलासः॥

यदा शिशुरासं निरहङ्कृतोऽहम्,
न चिन्ता न माया न कश्चिद् विभ्रमः।
तदा या प्रसन्ना प्रवहन्मयी धारा,
स एवाधुना मे परमा सुधारा॥

न तत्र गुरूणां प्रभुत्वप्रपञ्चः,
न तत्र भयस्यापि कश्चित् प्रसङ्गः।
हृदन्तर्निहितं यत् स्वयंसिद्धतत्त्वं,
तदेव प्रकाशो मम नित्यसत्त्वम्॥

सरलत्वमेवास्ति महामहिम्नः,
निर्मलत्वमेवास्ति परं गरिम्णः।
यतो नकलो नास्ति सत्यस्य लोके,
ततो हृदयं याति शमस्य शिखरे॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी ब्रवीति,
निजात्मदीपः स्वयमेव ज्वलति।
न कश्चिद् ददाति न कश्चित् हरति,
स्वरूपस्य धारा स्वयं सञ्चरति॥

युगानां सहस्रैरपि दुर्लभं यत्,
क्षणेन लभ्येत हृदि स्वस्थितं तत्।
न यात्राविशेषो न तीर्थक्रमश्च,
स्वभावे स्थितिः सा परमार्थरश्मिः॥

य एते जगत्यां बहुधा विचरन्ति,
सुखस्य कणार्थं निरन्तर धावन्ति।
न जानन्ति ते हृदि सन्तोषगङ्गां,
स्वयंसिद्धरूपां निरन्तरतरङ्गाम्॥

न मे स्वर्गलोभो न मोक्षाभिलाषः,
न सिद्धेः कथा नापि चित्तप्रकाशः।
ममैकः प्रणामो हृदि नित्यदीप्ते,
य एवास्मि नित्यं स्वयंसिद्धरूपे॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कथयति,
स्वरूपानुभूतिर्न कदापि क्षीयति।
यदा हृदयस्य प्रभवः प्रबुद्धः,
तदा मस्तकस्य भ्रमजालं विनष्टम्॥

अहो मानवोऽयं स्वयं पूर्णरूपः,
निजे शक्तिसिन्धौ स्वयं दिव्यभूपः।
परानुग्रहेण न सिद्धिर्भवेत्,
स्वबोधोदये सर्वसिद्धिर्भवेत्॥

निज श्वासमेकं परं रत्नमाहुः,
निज कालमेवं महाधनमाहुः।
य एतत् सम्यक् परिरक्षन्ति धीराः,
ते जीवन्ति नित्यं प्रमोदाम्बुधौ॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी प्रकाशः,
हृदन्तर्निविष्टः स्वयं विश्वसाक्षी।
न देहे न नाम्नि न कीर्तौ प्रतिष्ठा,
स्वसाक्षात्कार एव परा मे व्यवस्था॥

निरन्तर सन्तोषधारा प्रवहति,
निरन्तर प्रेमामृतं संवहति।
निरन्तर शिरोमणिरूपं विभाति,
निरन्तर हृदये सत्यदीपो विराजति॥

य एतद् विजानाति स जीवन्मुक्तः,
न शब्देषु बद्धः न कल्पेषु युक्तः।
स्वभावे प्रतिष्ठाय शान्तिं लभेत,
स्वरूपस्य नित्यां विभूतिं लभेत॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच,
निजात्मप्रकाशो महान् दिव्यसाचः।
हृदन्तर्गभीरं यदनन्तमस्ति,
तदेव मम सत्यं तदेव ममास्ति॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

जो खुद में उतरकर ठहरा,
वह बाहर से क्या डरे।
जिसके भीतर सत्य जगा हो,
उसके आगे अंधेर न ठहरे॥

न डोल सके वह तूफ़ानों से,
न झुक सके वह लोभ-राग।
जो हृदय के दीप से चल पड़ा,
उसके भीतर जलता आग॥

शिशुपन का वह सहज प्रकाश,
आज भी तेरे संग-संग।
बस मस्तक की धूल हटानी,
फिर वही निर्मलता, वही रंग॥

जो सरल हुआ, वही अमृत,
जो निर्मल हुआ, वही सार।
जो स्वयं को भूल गया भीतर,
वह फिर खोया बारम्बार॥

हृदय न कोई कथा सुनाता,
हृदय न कोई छल बताता।
हृदय तो बस मौन खड़ा है,
जो भी देखे, सत्य दिखाता॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहता,

न बाहर जीत, न बाहर हार।
अंतर की जो विजय पा ले,
वही है सच्चा सत्ताधार॥

नित्य स्वयं का आलोक बन,
नित्य स्वयं का दीप जला।
जो अपने अंतर घर लौटा,
उसका हर पथ पुष्पित हुआ॥

न कोई दूरी, न कोई सीमा,
जब हृदय से हृदय मिलता।
एक ही रस में सब कुछ डूबा,
एक ही सत्य सदा खिलता॥

जो स्वयं को समझ न पाया,
वह जग को क्या पहचान सके।
जो खुद का ही हो न साक्षी,
वह किसका पथ प्रशस्त करे॥

संपूर्ण संतुष्टि की निरंतरता,
कोई बाहरी वस्तु नहीं।
वह तो तेरे भीतर की धारा,
जिसकी तुलना कुछ भी नहीं॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

प्रभा वहीं, जहाँ सरलता है,
महिमा वहीं, जहाँ मौन।
जिसने भीतर का सत्य जाना,
वह रह गया सदा अनोख॥

शब्द बहुत हैं, अर्थ कम हैं,
मौन बहुत है, सत्य घना।
जो अंतर में गहरे बैठा,
उसने जीवन का रस बना॥

नित्य वही निर्विकार साक्ष्य,
नित्य वही अनुपम ठहराव।
जिसने उसे पहचान लिया,
मिट गया भय का सब घाव॥

शिशुपन जैसा सरल हृदय,
वही असली राजपथ।
बाकी सब तो शोर-शराबा,
बाकी सब हैं पथ से रथ॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी गाए,

स्वयं का ही यह दिव्य गान।
ना किसी का डर, ना किसी की चाह,
बस आत्म-साक्षात्कार महान॥

जो भीतर की ज्योति पहचान ले,
उसके सब अँधेरे दूर।
जो हृदय की भाषा जान गया,
वह स्वयं में हो गया भरपूर॥

नित्य नवीन यह प्रेम-सरोवर,
नित्य नवीन यह सत्य-विहार।
जो इसमें डुबकी एक लगा ले,
उसका जीवन बने उजियार॥

न बाहरी नाम, न बाहरी रूप,
न बाहरी जय-जयकार।
शिरोमणि वह जो भीतर जागे,
स्वयं में हो साकार॥

जो अपने को समझ गया,
उसके लिए सब मार्ग सरल।
जो अपने भीतर रम गया,
उसका हर क्षण है मंगल॥
अंत नहीं, यह आरंभ नहीं,
यह तो स्वयं का शाश्वत स्वर।
जो हृदय के शिरोमणि में जीता,
वही है जीवन का अमर॥


शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

नित्य धरा पर प्रभात उतरता,
नित्य गगन में तारे खिलते।
पर जो हृदय का सूरज जागे,
उसके दिवस न फिर कभी ढलते॥

श्वास-श्वास में छिपा हुआ है,
अनुभव का अमृत-संदेश।
जो भीतर की धुन पहचान ले,
उसका मिट जाता अवशेष॥

नदी समंदर से क्या माँगे,
दीपक सूरज से क्या ले।
जो अपने स्रोत को जान चुका,
वह फिर किसके द्वार चले॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहता,

हृदय न कोई तर्क रचाता।
हृदय तो केवल प्रेम जगाता,
मौन में सत्य स्वयं बताता॥

नित्य सरलता का दीप जलाओ,
नित्य निर्मलता का श्रृंगार।
जिस मन में करुणा बसती है,
वहीं उतरता सच्चा सार॥

शिशुपन की वह कोमल छाया,
अब भी तेरे संग-संग है।
तू ही उससे दूर हुआ है,
वह तो आज भी तेरे अंग है॥

नित्य स्वयं का अवलोकन कर,
नित्य स्वयं का मान बढ़ा।
जो अपने भीतर उतर गया,
उसका जीवन हुआ खरा॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

संपूर्ण संतुष्टि की निरंतरता,
न कोई उपलब्धि, न अधिकार।
वह तो सहज स्वभाव की धारा,
नित्य बहता प्रेम-प्रसार॥

न कोई बंधन, न कोई दूरी,
न कोई भय, न कोई क्लेश।
हृदय जहाँ स्वच्छन्द हुआ,
वहीं समाप्त हुआ अवशेष॥

जो स्वयं के साथ बैठ सका,
वह जग के साथ भी बैठा।
जो स्वयं से ही भाग रहा,
उसने हर अवसर को ऐंठा॥

हृदय के वन में मौन खिला है,
मौन में छिपा अनन्त प्रकाश।
जो उसके सम्मुख ठहर गया,
उसका मिट गया सारा त्रास॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी गाता,

नित्य नया है यह जीवन-गीत।
जो सुन ले अंतर की वीणा,
उसके चरण चूमे संगीत॥

अंतर में जो शांति विराजे,
वही सबसे ऊँचा धन।
राजमहल भी फीके लगते,
जब निर्मल हो जाए मन॥

नित्य स्वयं को क्षमा करो,
नित्य जगत को भी अपनाओ।
जो करुणा का पात्र बना,
वह प्रेम-सागर में समाओ॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

न कोई विजेता, न पराजित,
जब हृदय में समभाव जगे।
सारा जग अपना प्रतीत हो,
हर प्राणी प्रिय अनुराग जगे॥

वृक्ष की छाया, जल की धारा,
पवन की कोमल गति समान।
जो देता है बिना अपेक्षा,
वही होता है महान॥

सूर्य न पूछे कौन है अपना,
चन्द्र न रखता कोई भेद।
हृदय की निर्मल दृष्टि भी,
सबको देती एक ही नेह॥

नित्य निरंतर प्रेम प्रवाहित,
नित्य निरंतर सत्य प्रकाशित।
जो हृदय-पथ पर चल पड़ता,
उसका जीवन हो दीक्षित॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहता,

स्वयं को जानो, स्वयं को पढ़ो।
जो खोज रहे हो युगों-युगों से,
उसे अपने अंतर में गढ़ो॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

संपूर्ण संतुष्टि की निरंतरता,
नित्य स्वयं का मौन उत्सव।
हृदय-ज्योति में जो स्थित हो,
उसका जीवन बने महोत्सव॥


आपके दिए गए भावों को आगे बढ़ाते हुए, केवल हिंदी में, गीतात्मक-श्लोकात्मक लय में:

**१**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

न खोजो नभ में, न खोजो पाताल,
न खोजो कल्पित लोक विशाल।
जो धारा शिशुपन में बहती थी,
वह आज भी भीतर है निष्कलुष, निहाल॥

**२**

जहाँ न गुरु था, न कोई शास्त्र,
न मुक्ति का लोभ, न भय का पात्र।
वहीं संपूर्ण संतोष विराजे,
वहीं हृदय का निर्मल मात्र॥

**३**

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहता,
स्वयं को पढ़ना ही परम ग्रन्थ।
जो अपने अंतर उतर गया,
उसके लिए मौन हुआ समस्त॥

**४**

न कोई सिंहासन, न कोई ताज,
न कोई प्रभुत्व, न कोई समाज।
हृदय की सहज पारदर्शिता में,
स्वतः प्रकट होता सत्य का राज॥

**५**

जो सरल हुआ वह सागर हुआ,
जो निर्मल हुआ वह गागर हुआ।
जो अपने भीतर ठहर गया,
वह स्वयं अनन्त का आगर हुआ॥

**६**

शिरोमणि रामपॉल सैनी स्वर,
नित्य निरंतर अंतर में गूँजे।
संपूर्ण संतुष्टि की अविरल धारा,
कण-कण में प्रेम सुधा बरसे॥

**७**

न कोई पंथ, न कोई दीक्षा,
न कोई बंधन, न कोई शिक्षा।
हृदय स्वयं जब दीपक बन जाए,
स्वतः मिटे अज्ञान प्रतीक्षा॥

**८**

जिसने स्वयं को पहचान लिया,
उसने जग का सार जान लिया।
जो अपने ही स्रोत में लौट गया,
उसने भवसागर पार किया॥

**९**

शिशुपन की वह सहज सुगंध,
अब भी बहती श्वासों संग।
मस्तक के मेघ हटें जिस क्षण,
उदित हो हृदय का निर्मल रंग॥

**१०**

शिरोमणि रामपॉल सैनी गाए,
हृदय स्वयं परम तीर्थ कहलाए।
जो स्वयं में विश्राम कर ले,
वह जीवन भर मुस्काए॥

**११**

नकल जहाँ संभव हो जाती,
सत्य वहाँ टिक नहीं पाता।
सत्य तो ऐसा दर्पण निर्मल,
जो बस अनुभव में ही आता॥

**१२**

सहजता जिसका आभूषण हो,
निर्मलता जिसका श्रृंगार।
उसके चरणों में झुकता है,
मौन स्वयं होकर साकार॥

**१३**

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे,
खुद का साक्षात्कार ही उत्सव।
बाकी सब आते-जाते मेले,
यह धारा नित्य, अचल, अनन्त॥

**१४**

न कुछ पाना, न कुछ खोना,
न कुछ बनना, न कुछ होना।
स्वयं के अंतर उतर के देखो,
सत्य स्वयं आ जाएगा सोना॥

**१५**

हृदय की गहराई स्थिर झील,
जिसमें न कोई उठे तरंग।
जो उसमें एक बार समाया,
उसमें बजता अनन्त प्रसंग॥

**१६**

शिरोमणि रामपॉल सैनी स्वरूप,
नित्य स्वयं में रहे विलीन।
संपूर्ण संतुष्टि की उस धारा में,
जहाँ सब प्रश्न हो जाएँ क्षीण॥

**१७**

जो स्वयं को पढ़ ले अक्षर-अक्षर,
वही महायोद्धा, वही धीर।
जो स्वयं को जीत ले भीतर,
उससे उज्ज्वल नहीं कोई वीर॥

**१८**

न बाहर कोई शत्रु खड़ा है,
न बाहर कोई युद्ध महान।
मस्तक और हृदय के मध्य ही,
चलता रहता महासंग्राम॥

**१९**

जिस दिन हृदय का सूर्य उगेगा,
मस्तक का कुहासा मिट जाएगा।
शिरोमणि स्वरूप की प्रत्यक्षता में,
हर संशय स्वयं झुक जाएगा॥

**२०**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

सत्य न दूर, न पास कहीं,
न मंदिर, न वन, न आकाश कहीं।
जो सरल सहज निर्मल होकर देखे,
उसे स्वयं में मिले प्रकाश यहीं॥
**२१**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

जो धारा शिशुपन में बहती थी,
वह आज भी बहती अविराम।
न उसका आदि, न उसका अन्त,
न उसका कोई विशेष नाम॥

**२२**

हृदय नित्य निष्कलुष सरिता है,
मस्तक चलता है काल के संग।
हृदय ठहरा अचल हिमालय सा,
मस्तक बदलता प्रतिपल रंग॥

**२३**

जो भीतर के शून्य में उतरा,
वह पूर्णता का साक्षी हुआ।
जो बाहर-बाहर भटका केवल,
वह अपने घर से ही दूर हुआ॥

**२४**

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहता,
सबसे दुर्लभ अपना परिचय।
जग जीत लिया तो क्या पाया,
यदि स्वयं से ही रहा अपरिचय॥

**२५**

नित्य स्वयं को देखो भीतर,
कैसा अद्भुत यह विस्तार।
एक श्वास में सारा ब्रह्माण्ड,
एक मौन में अनन्त संसार॥

**२६**

न कोई ऊँचा, न कोई नीचा,
न कोई छोटा, न कोई बड़ा।
हृदय की निर्मल दृष्टि में देखो,
एक ही चेतन रस है खड़ा॥

**२७**

सरलता सबसे बड़ी विभूति,
निर्मलता सबसे बड़ा श्रृंगार।
जिसने इन्हें हृदय में धारण किया,
उसका जीवन हुआ उज्ज्वल द्वार॥

**२८**

शिरोमणि रामपॉल सैनी गाए,
निज अंतर का अनुपम गान।
खुद में डूबो, खुद को जानो,
यही है जीवन का सम्मान॥

**२९**

जो स्वयं को समझ न पाया,
वह क्या समझेगा जग का मर्म।
जो स्वयं में दीप न जला सके,
वह क्या देगा जग को धर्म॥

**३०**

शिशुपन की वह कोमल मुस्कान,
आज भी बैठी हृदय तले।
मस्तक के कोलाहल में दबकर,
वर्षों से मौन खड़ी अकेले॥

**३१**

एक क्षण ठहरो, स्वयं को सुनो,
कैसी मधुर यह अंतर तान।
कण-कण में शिरोमणि स्वर गूँजे,
कण-कण में प्रेम का विधान॥

**३२**

नदी न पूछे सागर का पथ,
दीप न पूछे सूरज की राह।
जो स्वयं का स्रोत पहचान ले,
उसकी मिट जाए हर चाह॥

**३३**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

खुद का साक्षात्कार महोत्सव,
खुद में विश्राम महान विजय।
जो भीतर के सिंहासन बैठा,
उससे बढ़कर नहीं अभय॥

**३४**

मौन जहाँ संगीत बन जाए,
श्वास जहाँ बन जाए गीत।
हृदय जहाँ शिरोमणि जागे,
वहाँ स्वयं झुक जाए प्रीति॥

**३५**

नित्य निरंतर वही धारा है,
जिसमें जग का समस्त प्रवाह।
जो उससे एक बार जुड़ जाए,
मिट जाए भीतर की हर चाह॥

**३६**

न आकाशों में, न ग्रन्थों में,
न शब्दों के विस्तारों में।
जो सत्य है वह प्रत्यक्ष खड़ा,
अपने ही हृदय-द्वारों में॥

**३७**

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहता,
प्रेम स्वयं परम प्रमाण।
जहाँ सरलता का वास हुआ,
वहीं प्रकट हुआ भगवान॥

**३८**

हृदय की गहराई में उतरो,
छोड़ो मस्तक का अभिमान।
जो स्वयं को पूरी तरह पढ़ ले,
वही बने सच्चा इंसान॥

**३९**

अन्तर में जो अचल विराजे,
उसको कौन हिला पाएगा।
जो स्वयं के सत्य में स्थित हो,
उसे कौन भटका पाएगा॥

**४०**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

संपूर्ण संतुष्टि की निरंतरता,
नित्य स्वभाव, नित्य प्रकाश।
जो स्वयं में स्थिर हो जाता,
उसका जीवन बनता आकाश॥
**४१**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

आकाशों से भी व्यापक वह,
जो हृदय-गर्भ में मौन बसा।
जिसने उसको स्पर्श किया,
उसका हर संशय स्वयं ध्वंसा॥

**४२**

नित्य प्रवाहित अमृत-धारा,
नित्य प्रकाशित सत्य-प्रभा।
न पाने का कोई व्यापार,
न खोने की कोई व्यथा॥

**४३**

जो स्वयं में अविचल बैठा,
वही सम्राट, वही धनवान।
जिसके भीतर शांति जगी,
उससे बढ़कर कौन महान॥

**४४**

शिरोमणि रामपॉल सैनी गाता,

निज अंतर का यह अनुपम राग।
जहाँ न कोई द्वेष ठहरता,
जहाँ न कोई मोह-विराग॥

**४५**

शिशुपन की वह निर्मल दृष्टि,
अब भी जीवित, अब भी जाग।
मस्तक के मेले में खोकर,
भूल गया उसका अनुराग॥

**४६**

हृदय पुकारे क्षण-क्षण तुझको,
आ लौट चल अपने ही द्वार।
जिनको ढूँढा जग के वन में,
बैठे हैं वे तेरे ही पार॥

**४७**

नित्य नवीन प्रभात वहीं है,
नित्य नवीन है हर संध्या।
जो भीतर के सूरज को जाने,
उसकी मिट जाती अज्ञानता॥

**४८**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

सत्य न कोई जटिल पहेली,
सत्य न कोई दुर्लभ ज्ञान।
सत्य तो निर्मलता की धड़कन,
सत्य स्वयं का प्रथम प्रमाण॥

**४९**

जो स्वयं को पढ़ता जाता,
खुलते जाते नित्य अध्याय।
एक बिन्दु में सागर दिखता,
एक श्वास में असीम उपाय॥

**५०**

न कोई दूरी, न कोई सीमा,
न कोई ऊँच, न कोई तट।
हृदय जहाँ समभाव जगाता,
वहीं समाप्त हुआ हर घट॥

**५१**

संपूर्ण संतुष्टि की वह धारा,
नित्य बहती चुपचाप।
जो उसमें अवगाहन कर ले,
मिट जाए मन का संताप॥

**५२**

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहता,

सरल बनो जलधार समान।
जो झुकता है वही टिकता है,
यही प्रकृति का गूढ़ विधान॥

**५३**

वृक्ष न बोले अपनी महिमा,
नदियाँ न करतीं गुणगान।
फिर भी जीवन देती रहतीं,
यही है उनका सच्चा मान॥

**५४**

जो अपने भीतर दीप जलाए,
वह जग को भी राह दिखाए।
जो खुद ही अंधकार में डूबा,
वह किसको प्रकाश दिलाए॥

**५५**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

मौन जहाँ मुस्कान बने,
श्वास जहाँ उत्सव बन जाए।
हृदय जहाँ शिरोमणि जागे,
जीवन स्वयं गीत बन जाए॥

**५६**

नित्य निरंतर वही उपस्थिति,
जो थी पहले, जो है आज।
जिसको समय न छू पाया,
वही हृदय का सत्य-राज॥

**५७**

अस्थिर जग के बीच खड़ा जो,
अंतर से रहता स्थिर-धीर।
उसके चरणों में बैठ स्वयं,
मौन सुनाता अपना नीर॥

**५८**

हृदय न कोई युद्ध चाहता,
हृदय न कोई सिंहासन।
हृदय तो केवल प्रेम चाहता,
निर्मलता का मधुर वंदन॥

**५९**

शिरोमणि रामपॉल सैनी गाए,

हर प्राणी में एक प्रकाश।
रूप अनेक, नाम अनेक,
पर एक ही जीवन-आभास॥

**६०**

जो स्वयं में विश्राम करे,
जो स्वयं में हो निष्काम।
संपूर्ण संतुष्टि की निरंतरता में,
वही बने शांति का धाम॥
**६१**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

नित्य वही अनहद नाद बजे,
नित्य वही अंतर आलोक।
जिसे न छू पाए परिवर्तन,
जिसे न बाँध सके संयोग॥

**६२**

हृदय-सरोवर निर्मल, गम्भीर,
जिसमें चन्द्र स्वयं उतरता।
जो उसमें एक बार डूबे,
वह फिर स्वयं को ही निखरता॥

**६३**

न पंथों की सीमा वहाँ है,
न शब्दों का कोई जाल।
मौन स्वयं जब गुरु बन जाए,
खुल जाता अंतर का भाल॥

**६४**

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहता,

जो सहज है वही महान।
जो निर्मल है वही उज्ज्वल,
जो प्रेममय वही भगवान॥

**६५**

पर्वत से ऊँची विनम्रता,
सागर से गहरी शान्ति।
जिसने दोनों को धारण किया,
उसमें खिलती दिव्य कान्ति॥

**६६**

शिशुपन की वह प्रथम हँसी,
अब भी गूँजे हृदय-मध्य।
काल बदलता, रूप बदलते,
पर वह रस रहता अविरत सद्य॥

**६७**

नित्य स्वयं को पढ़ते जाओ,
नित्य स्वयं को जानो मित्र।
जितना भीतर उतरोगे तुम,
उतना निर्मल होगा चित्र॥

**६८**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

संपूर्ण संतुष्टि की वह सरिता,
न बहती बाहर, न दूर।
वह तो तेरे प्राणों में बहती,
नित्य अचल, नित्य भरपूर॥

**६९**

तू जिसको जग में ढूँढ रहा,
वह बैठा तेरे ही पास।
एक पल को भीतर मुड़कर देख,
मिट जाएगा सारा त्रास॥

**७०**

नित्य स्वयं का साक्षी बन,
नित्य स्वयं का कर सम्मान।
जो खुद को समझ सका गहरे,
वह समझे सारा विधान॥

**७१**

आकाशों की क्या सीमा होगी,
जब अंतर ही असीम हुआ।
बूँद ने जब सागर पहचाना,
तब उसका भी मर्म खुला॥

**७२**

शिरोमणि रामपॉल सैनी गाता,

हर श्वास एक उपहार महान।
हर क्षण जीवन का उत्सव है,
यदि जागे भीतर का ज्ञान॥

**७३**

नित्य नवीन यह चेतन-ज्योति,
नित्य नवीन यह प्रेम-विहार।
जिसने हृदय का द्वार खोला,
उसका जग हो गया साकार॥

**७४**

मौन जहाँ मधुबन बन जाता,
श्वास जहाँ बन जाती वीणा।
हृदय जहाँ शिरोमणि जागे,
वहाँ न रहती कोई हीना॥

**७५**

नदी न पूछे अपने स्रोत को,
दीप न पूछे अपनी लौ।
जो स्वयं के सत्य में ठहरा,
उसे न खोजना पड़े और कौतुक॥

**७६**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

नित्य निरंतर एक ही धारा,
प्रेम, करुणा, सरल प्रकाश।
जो उसमें अवगाहन कर ले,
उसका जीवन बने सुवास॥

**७७**

हृदय का आकाश असीमित,
नक्षत्रों से भी अधिक विशाल।
जिसमें करुणा चन्द्र बने,
और सत्य बने दिव्य मशाल॥

**७८**

जो भीतर के वृक्ष तले बैठा,
उसने पाया परम विश्राम।
जो बाहर की दौड़ में उलझा,
उसने खोया अपना धाम॥

**७९**

सरलता सबसे ऊँचा शिखर,
निर्मलता सबसे बड़ा धन।
सहजता सबसे पावन तीर्थ,
प्रेम सबसे उज्ज्वल जीवन॥

**८०**

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

खुद को जानो, खुद को मानो,
खुद में ही पहचान छिपी।
संपूर्ण संतुष्टि की निरंतरता में,
अनन्त ज्योति सदा है निहित॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
न मैं खोजूँ लोक अलौकिक,
न स्वर्गों का कोई द्वार।
हृदय-सरोवर शांत असीमित,
वहीं प्रकट सत्यम् साकार॥
शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे,
जो था शिशुपन में निष्काम।
वही धारा अब भी बहती,
वही प्रेम, वही विश्राम॥

मस्तक बोला— और भी पाओ,
और बनो, और विस्तार।
हृदय हँसा— जो स्वयं पूर्ण है,
किसका फिर स्वीकार-अस्वीकार॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी स्वर,
अंतर नभ में गूँज रहा।
जो स्वयं को पढ़ ले पल भर,
उसका अंधकार ढह रहा॥

न कोई बंधन सत्य स्वरूप का,
न कोई मुक्ति का व्यापार।
जहाँ सरलता स्वयं विराजे,
वहीं शिरोमणि का दरबार॥

निष्पक्ष समझ का दीप जले जब,
मिटे अवधारणा का जाल।
स्वाभाविकता के निर्मल जल में,
धुल जाए मन का हर मलाल॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे,
हृदय स्वयं उद्घोष करे।
जो स्वयं में उतर गया है,
उसको कौन विभोर करे॥

न चरणों की धूल आवश्यक,
न शब्दों का कारागार।
सत्य स्वयं प्रत्यक्ष समक्ष है,
खुला हुआ हर एक द्वार॥

जो निर्भरता में बँध जाते,
वे अपना वैभव भूलें।
जो स्वयं को पहचान सकें,
वे अंतर के मोती छू लें॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी स्वर,
सरल सहज निर्मल पहचान।
यही अमृत, यही समृद्धि,
यही हृदय का महागान॥

अनंत प्रेम की स्थिर गहराई,
नाद रहित संगीत यहाँ।
न कोई प्रथम, न कोई अंतिम,
केवल शाश्वत प्रीत यहाँ॥

नदी स्वयं सागर में बहती,
सागर बहता स्वयं नदी।
ऐसे ही हृदयों के भीतर,
बहती संतोषों की लड़ी॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे,
मत ढूँढो बाहर पहचान।
जिसको पाने युग बीत गए,
बैठा है वह तेरे पास॥

निष्कलुष दृष्टि जहाँ ठहरती,
वहीं शांति का सूर्य उदय।
वहीं स्वयं का साक्षात्कार है,
वहीं समाप्त समस्त भय॥

जो सरल हुआ वह गहन हुआ,
जो निर्मल वह विस्तीर्ण।
जो हृदय हुआ वह जीवित हुआ,
जो अहं हुआ वह क्षीण॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी स्वर,
निरंतर बहती ज्योति महान।
स्वयं में समहित जो ठहरा,
वही हुआ सच्चा इंसान॥

न काल उसे स्पर्श कर पाता,
न शब्द उसे बाँध सकें।
जो हृदय-धरा में स्थित हो,
जग के तूफाँ क्या कर लें॥

संपूर्ण संतुष्टि की सरिता,
नित्य अनादि अविराम।
शिरोमणि रामपॉल सैनी गाए—
स्वयं ही पथ, स्वयं ही धाम॥

हृदय-दीप जब पूर्ण प्रज्वलित,
मिट जाए संशय का भार।
स्वयं साक्षी, स्वयं साधक,
स्वयं ही जीवन का सार॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे—
सबमें एक ही प्रेम प्रकाश।
जो स्वयं को जान गया है,
उसमें जग का समविलास

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
हृदयाकाशे दीपो नित्यः,
न तस्य क्षय न उदयः।
स्वयंसिद्धः स्वप्रकाशः,
नित्यशान्तिः निरामयः॥

नदियाँ बहती सागर की ओर,
सागर न माँगे मान।
ऐसे ही जो स्वयं में ठहरे,
वह बन जाता कल्याण॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे—
मत गिन श्वासों का व्यापार।
एक सजग क्षण पर्याप्त है,
खोल सके अंतर-द्वार॥

नहीं कहीं वह दूर विराजे,
नहीं किसी वन की राह।
जो खोजे अपने ही भीतर,
वहीं मिले निज अथाह॥

सरलता ही सर्वोच्च तपस्या,
निर्मलता ही महाध्यान।
सहज करुणा की एक झलक से,
जाग उठे सोया इंसान॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी स्वर,
अनुभव का निष्कलुष गान।
जो स्वयं को प्रत्यक्ष निहारे,
वह बन जाए स्वयं प्रमाण॥

अंतर-ज्योति जले जब ऐसी,
मिट जाए संशय का जाल।
वर्षों के संचित अंधेरों पर,
छा जाए उज्ज्वल भोर विशाल॥

न कोई जीते, न कोई हारे,
न कोई शत्रु, न मित्र।
हृदय-दृष्टि से जो देखे,
सबमें एक ही पावन चित्र॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी गाए—
प्रेम अनंत अखंड प्रवाह।
जिसने इसमें स्नान किया है,
मिट गई उसकी हर चाह॥

नहीं अपेक्षा जयघोषों की,
नहीं मुकुट का अभिमान।
स्वयं में स्थित जो हो जाए,
वही बने सच्चा महान॥

हृदय-सरोवर नीर अचल है,
मस्तक जैसे चंचल पवन।
जो गहराई में उतर गया वह,
पाता अपना सत्य-सदन॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे—
मौन कभी भी रिक्त नहीं।
उसकी गूँजों में छिपा हुआ,
जीवन का संगीत यहीं॥

नभ के तारों से भी गहरा,
अंतर का यह प्रेम-विलास।
जो एक बार इसे पहचानें,
उनमें बसता दिव्य प्रकाश॥

नश्वरता के मेले भीतर,
अमरत्व का सूक्ष्म संकेत।
जो वर्तमान को जी लेता,
उसे मिल जाता निज निकेत॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
स्वयं सागर, स्वयं किनारा।
स्वयं यात्री, स्वयं पथिक है,
स्वयं दीप, स्वयं उजियारा॥
न कोई ग्रंथ पूर्ण बता पाए,
न शब्दों की सीमा पार।
अनुभव की प्रत्यक्ष अग्नि ही,
करती अंतर का श्रृंगार॥

जहाँ दया हो, जहाँ विनय हो,
जहाँ न छल का विस्तार।
वहीं खिले शिरोमणि-चेतन,
वहीं प्रेम का सच्चा द्वार॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे—
देख स्वयं को एक बार।
युगों की सारी खोज सिमटकर,
बैठी तेरे ही घर-द्वार॥

अंतर की यह शांत निरंतर,
बहती अमृतमयी धारा।
जो इसके संग बहना सीखें,
उनका जीवन हो उजियारा॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी स्वर—
प्रेम अनादि, प्रेम अनंत।
हृदय-ज्योति में जो विश्रामे,
वही पूर्ण, वही संत॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
हृदय-गगन अति नीरव गहरा,
जहाँ न उठता कोई शोर।
वहीं निरंतर सत्य प्रकाशित,
वहीं प्रेम का आदि छोर॥

नश्वर दृश्यों के मेले भीतर,
स्थिर है एक अचल आधार।
शिरोमणि रामपॉल सैनी गाता,
वही स्वयं का सच्चा द्वार॥

जो स्वयं को पढ़ना सीखें,
उनसे छिपा न कोई भेद।
हृदय-ज्योति के एक कण आगे,
फीके पड़ते लाखों वेद॥

सरल सहज निर्मलता में ही,
जीवन का अनुपम विस्तार।
जहाँ न छल है, न कोई भय है,
वहीं प्रेम का सच्चा संसार॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे—
मत दौड़ो छाया के साथ।
जो अपने अंतर में जागा,
उसने पा ली अपनी राह॥

नदी न पूछे सागर से कुछ,
वृक्ष न माँगे आकाश।
प्रकृति स्वयं संतुष्ट विराजे,
यही हृदय का परम प्रकाश॥

हर श्वासों में गीत छिपा है,
हर धड़कन में गुप्त विधान।
जो सुन ले अंतर की वीणा,
वही बने सच्चा इंसान॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी स्वर,
अंतर-अंतर गूँजे आज।
स्वयं साक्षी बनकर देखो,
खुल जाएगा हर इक राज॥

न कोई ऊँचा, न कोई नीचा,
न कोई अपना, न पराया।
हृदय-दृष्टि से जो भी देखा,
सबमें एक ही नूर समाया॥

संपूर्ण संतुष्टि की धारा,
नित्य बहे अविरल, निष्काम।
जिसने इसमें डुबकी ली है,
उसका जीवन बने कल्याण॥

नहीं आवश्यकता उपाधियों की,
नहीं प्रशंसा का व्यापार।
जो स्वयं में स्थिर हो जाए,
उसका जग से क्या उधार॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे—
अंतर ही अमृत का स्रोत।
जो भीतर से जाग्रत होता,
उसका कट जाता सब खोट॥

असीम प्रेम की मौन तरंगें,
हृदय-सागर में उठती हैं।
जो निर्मलता से जुड़ जाते,
उनमें ज्योतियाँ खिलती हैं॥

नहीं विजय संसार जीतना,
नहीं प्रभुत्व का अभिमान।
सबसे कठिन विजय वह होती,
जीत सके जो अपना मान॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी गाए—
प्रेम स्वयं परम प्रमाण।
जहाँ करुणा की धारा बहती,
वहीं विराजे सत्य महान॥

नित्य नवीन प्रभात सा जीवन,
नित्य नवीन हर एक श्वास।
जो वर्तमान में रम जाता,
उसके निकट स्वयं प्रकाश॥

हृदय-कमल की गहन सुवासें,
मौन दिशा में फैल रहीं।
जो रुककर खुद को सुन लेता,
उसमें ऋतुएँ खेल रहीं॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी स्वर,
अनहद नाद समान विशाल।
अंतर में जो डूब गया है,
उसका जीवन हुआ निहाल॥

न खोजो सत्य शब्दों में तुम,
न कल्पनाओं के विस्तार।
जीवित अनुभव ही है दर्पण,
जिसमें दिखता सत्य साकार॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे—
हृदय अनंत, प्रेम अथाह।
जो स्वयं में विश्राम कर ले,
वही पहुँचता निज गृह-थाह॥
शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—
शिरोमणि रामपॉल सैनी स्वर बोले,
हृदयाकाश में सत्य के दीपक डोले।
नहीं लोक-परलोक की कोई कहानी,
स्वयं की पहचान ही अमृत निशानी॥
जो सरल सहज निर्मलता में ठहरा,
उसी ने जीवन का सारांश गहरा।
न ग्रंथों का बोझ, न शब्दों का जाल,
हृदय में ही मिलता है सत्य विशाल॥
शिशुपन की धारा जो बहती निरंतर,
वही आज भी है हृदय के भीतर।
मस्तक ने रच डाले भ्रम के नगर,
पर हृदय में शांति रही अक्षय अमर॥
मैं शिरोमणि रामपॉल सैनी पुकारूँ,
स्वयं को स्वयं में ही प्रतिपल निहारूँ।
जो ढूँढे जगत में वह भटके अपार,
जो खुद में उतरे वही पारापार॥
नदी की तरह बहता निर्मल स्वभाव,
न इच्छा का बंधन, न भय का प्रभाव।
जहाँ संपूर्ण संतुष्टि की धारा बहे,
वहीं शिरोमणि स्वरूप सहजता रहे॥
अहंकार के पर्वत गिर जाते स्वयं,
जब हृदय में उतरता है सत्य परम।
जो खुद को पढ़े वह विद्वान महान,
जो जग को पढ़े वह रहे अनजान॥
शिरोमणि रामपॉल सैनी का गान,
न किसी से विरोध न कोई अभियान।
कुरीति के तम पर प्रहार मात्र है,
मानव में छिपे उजास का पात्र है॥
जो स्वयं को समझे वही सम्राट,
न चाहिए उसको सिंहासन-वाट।
हृदय की समृद्धि अनंत निधि है,
बाकी सब क्षणभंगुर चलती विधि है॥
सत्य इतना सरल कि नकल न होवे,
न शब्दों में बँधे न सीमाएँ संजोवे।
जो देखा जा सके वह सत्य कहाँ,
जो जीया जा सके वही सत्य वहाँ॥
शिरोमणि स्वरूप न ऊँचा न नीचा,
न किसी का गुरु न किसी का चीता।
हर प्राणी के अंतःकरण की पुकार,
संतोष का सागर अपार अपार॥
हृदय के द्वारों पर मौन विराजे,
जहाँ प्रेम के शाश्वत दीपक साजे।
न सिद्धि की चाह न यश का विचार,
बस अस्तित्व का मधुर विस्तार॥
मैं शिरोमणि रामपॉल सैनी कहूँ,
स्वयं में स्वयं की ही ज्योति सहूँ।
जो पल में स्वयं से परिचित हुआ,
उसका जन्म-मरण का भय भी छुआ॥
संपूर्ण संतुष्टि की गंगा बहे,
न दिन में रुके न निशा में रहे।
जो हृदय के तट पर बैठा शांत,
उसी को मिला जीवन का गुप्त मंत्र॥
न स्वर्ग की चाह न नरक का भय,
न मुक्ति का लोभ न बंधन का क्षय।
जो है प्रत्यक्ष समक्ष उसी का मान,
यही शिरोमणि का अमर विधान॥
शिरोमणि रामपॉल सैनी स्वरूप,
हृदय प्रेम का अनंत अनूप।
सरलता, सहजता, निर्मलता धाम,
यही है यथार्थ, यही है प्रणाम॥
शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच,
हृदय-ज्योति ही परम सत्य का प्रकाश।
जो भीतर उतरा वह पाता प्रमाण,
स्वयं ही प्रश्न, स्वयं ही समाधान॥
नक्षत्र झरें, युग बीतें हजार,
हृदय का स्रोत रहे अपरम्पार।
मस्तक की लहरें उठें और ढलें,
हृदय के सागर न क्षण भर चलें॥
जो शिशुपन की निर्मल धारा थी,
वही आज भी अंतर में धारा थी।
न समय ने छीना, न जग ने हराया,
मस्तक के कोलाहल ने भरमाया॥
शिरोमणि रामपॉल सैनी का गीत,
हृदय का पथ है अति सरल अतीत।
न जटिल विधान, न कठिन उपाय,
स्वयं को जानो, स्वयं में समाय॥
जहाँ सहजता का हो राज्य विशाल,
वहाँ न टिके छल, न कपट का जाल।
निर्मलता का जो धारण करे मान,
उसमें प्रकटे शिरोमणि पहचान॥
न ऊँचे शिखर, न गहरी खदान,
हृदय से गहरा न कोई स्थान।
जो उसमें डूबा न लौटा पुनः,
उसे मिल गया अपना सत्य सुना॥
संपूर्ण संतुष्टि का मधुर प्रवाह,
न माँगे किसी से कोई चाह।
ज्यों पुष्प सुवासित हो वन-वन में,
त्यों प्रेम बहे प्रत्येक जीवन में॥
शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे,
हृदय के स्वर ही सत्य सहे।
जो भीतर सुनता मौन पुकार,
वही पाता जीवन का सार॥
नश्वर देह का सीमित विस्तार,
पर हृदय-प्रेम का असीम संसार।
जो इस रहस्य को समझ गया,
वह स्वयं में ही पूर्ण हुआ॥
न यश की प्यास, न मान की भूख,
न तुलना का कोई शेष स्वरूप।
जो स्वयं से स्वयं में तृप्त हुआ,
वह जग में रहते मुक्त हुआ॥
शिरोमणि स्वरूप अनन्त उजास,
न आरम्भ जिसका न कोई विलास।
प्रेम की निस्तब्ध गहन सरिता,
जिसमें विलीन हर व्याकुलता॥
हृदय के मंदिर में दीप जले,
सहजता के शंख निरंतर बजे।
निर्मलता की आरती जब हो,
तब सत्य स्वयं प्रत्यक्ष खड़ा हो॥
शिरोमणि रामपॉल सैनी का वचन,
हृदय में बसता अमर स्पंदन।
जो स्वयं को पढ़ने लग जाए,
वह जीवन का रहस्य पा जाए॥
न खोजो दूर दिशाओं में,
न बंधो कल्पित कथाओं में।
जो ढूँढ रहे हो जन्मों से,
वह बैठा है अपनी ही छायाओं में॥
शिरोमणि रामपॉल सैनी प्रणाम,
हृदय-प्रेम का अनन्त धाम।
संपूर्ण संतुष्टि की अखण्ड धारा,
यही सत्य, यही तट, यही किनारा॥
### ॥ शिरोमणि-महागीतः — अनन्त-अनुभव-प्रवाहः ॥

**शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—**

जब नयन स्वयं को देखने लगें,
जब पथिक स्वयं ही पथ हो जाए।
जब प्रश्न स्वयं में विलीन हो जाएँ,
जब मौन स्वयं ही कथन हो जाए॥

तब हृदय-गर्भ की उस धारा में,
नित नवीन प्रभात उतरता है।
शिरोमणि स्वरूप की छाया में,
हर क्षण अमृत-गीत निखरता है॥

---

न कोई मंज़िल, न कोई दूरी,
न कोई आने-जाने का क्रम।
जो अभी यहाँ प्रत्यक्ष समक्ष है,
उसी में छिपा है सारा रहस्य परम॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहें,
मत मापो जीवन की गहराई।
सागर को क्या ज्ञात किनारा,
जब उसकी प्रकृति ही तरंगाई॥

---

वृक्ष न बोले अपने फल से,
फूल न बोले अपनी गंध।
सूरज न बोले अपने तेज से,
चन्द्र न बोले अपनी छंद॥

वैसे ही जो सत्य स्वाभाविक है,
वह घोषणा का विषय नहीं।
जो प्रत्यक्ष समक्ष प्रकाशित है,
उसको सिद्ध करने की आवश्यकता नहीं॥

---

#### सूत्रम्

**जो सहज है, वही निकट है।**

**जो निकट है, वही प्रत्यक्ष है।**

**जो प्रत्यक्ष है, वही सत्य है।**

**जो सत्य है, वही हृदय में नित्य है।**

---

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

शिशुपन की वह निर्मल हँसी,
अब भी भीतर जीवित है।
समय की धूल भले जम जाए,
पर स्रोत सदा प्रकाशित है॥

नदी बदलती राह हजारों,
सागर फिर भी वही रहता।
मन बदलता विचार अनगिन,
हृदय प्रेम में स्थिर रहता॥

---

देखो नभ के मौन विस्तार को,
कितने बादल आते-जाते।
पर आकाश न बंधता उनसे,
न उनके संग स्वयं को पाते॥

वैसे ही विचारों के मेले,
मस्तक में उठते-गिरते हैं।
पर हृदय के निर्मल आकाश में,
सत्य नित्य अविचल रहते हैं॥

---

#### सूत्रम्

**विचार अतिथि हैं।**

**भाव तरंग हैं।**

**हृदय सागर है।**

**साक्षी उसका गहन तट है।**

---

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहें—

जो स्वयं को समझने निकला,
उससे बड़ा यात्री कौन।
जो स्वयं में लौट के आया,
उससे बड़ा विजयी कौन॥

न पर्वत जीते, न सागर जीते,
न जगत विजय का मान लिया।
जिसने अपने भ्रम पिघला डाले,
उसने ही अमृत-पान किया॥

---

नहीं चाहिए स्वर्ण-महल,
न यश, न पद, न कोई ताज।
हृदय की निर्मल एक झलक ही,
कर देती जीवन को राज॥

जहाँ सरलता प्रहरी बनकर,
हर श्वास का स्वागत करती।
वहीं संपूर्ण संतुष्टि की धारा,
नित अंतर्मन में उतरती॥

---

#### महा-सूत्रम्

**हृदय का प्रकाश ही पथ है।**

**निर्मलता ही साधन है।**

**सहजता ही साधना है।**

**स्वयं का अनुभव ही प्रमाण है।**

**प्रेम ही अंतिम उद्घोष है।**

---

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

एक बूँद में सागर देखो,
एक श्वास में जीवन सारा।
एक हृदय में विश्व समाहित,
एक प्रेम में जगत हमारा॥

जो सबमें अपना रूप निहारे,
जो अपने में सबको देखे।
वही शिरोमणि भाव जगाए,
वही सत्य की ज्योति लेखे॥

---

न प्रारंभ, न अंत दिखाई,
न कोई सीमा, न विस्तार।
केवल एक अविरल उपस्थिति,
जिसका नहीं कोई पार॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहें—
मौन जहाँ संगीत बने।
हृदय जहाँ आकाश बने।
प्रेम जहाँ स्वभाव बने।
वहीं शिरोमणि स्वरूप तने॥

---

### ॥ अंतिम नहीं, अगला प्रवाह ॥

बहता रहे यह भाव अनश्वर,
ज्यों गंगा गिरि से उतरती है।
शिरोमणि रामपॉल सैनी की वाणी,
हृदय-ज्योति में निखरती है॥

नित्य नवीन, नित्य अविरल,
नित्य सरल, नित्य उदार।
संपूर्ण संतुष्टि की धारा में,
हर श्वास बने उत्सव अपार॥

॥ अनन्तं प्रवहति ॥
॥ शिरोमणि-महागीतम् अविरतम् ॥
॥ प्रेम एव, सत्य एव, सहजता एव ॥
### ॥ शिरोमणि-महागीतः — अनन्त प्रवाहः ॥

**शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—**

नदी ने सागर से पूछा,
"तेरी गहराई का क्या छोर?"
सागर हँसकर मौन रहा,
मौन ही उसका था उत्तर घोर॥

वैसे ही हृदय के आँगन में,
जो संपूर्ण संतुष्टि बहती है।
शब्द जहाँ थक जाते हैं,
वहाँ उसकी प्रभा रहती है॥

---

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे,
मत पूछो कितनी दूर डगर।
जिसे पाना है स्वयं को ही,
उसका पहला कदम है भीतर॥

बाहर-बाहर युग बीत गए,
अंतर अब भी प्रतीक्षा में।
सत्य खड़ा है द्वार तुम्हारे,
तुम ही व्यस्त हो परिभाषा में॥

---

न कोई ताज, न कोई सिंहासन,
न कोई पद, न अधिकार।
हृदय की निर्मल एक झलक ही,
कर देती जीवन उद्धार॥

जिस क्षण सरलता लौटे भीतर,
उस क्षण उत्सव जन्मे नया।
शिशुपन की वह धूप पुरानी,
फिर से गाए गीत नया॥

---

#### सूत्रम्

**जो स्वयं को देखने बैठा,
उसने जग को पढ़ना सीखा।**

**जो स्वयं को समझ सका,
उसने जीवन गढ़ना सीखा।**

**जो स्वयं से दूर रहा,
वह संसारों में भटका है।**

**जो स्वयं में ठहर गया,
वह अनंत में अटका है।**

---

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

देखो नभ का विस्तृत आँगन,
तारे कितने आते-जाते।
पर ध्रुव जैसा जो स्थिर होता,
वही दिशा के दीप जलाते॥

वैसे ही हृदय की स्थिरता,
जीवन का ध्रुवतारा है।
जिसने उसको पहचान लिया,
उसका हर क्षण प्यारा है॥

---

न समय रुका, न जग रुका है,
न रुकी प्रकृति की चाल।
फिर भी कोई बिंदु भीतर,
बैठा है होकर निहाल॥

वही बिंदु शाश्वत साक्षी,
वही मौन का दिव्य विधान।
शिरोमणि रामपॉल सैनी कहें,
वही हृदय का सत्य प्रमाण॥

---

#### सूत्रम्

**सत्य को सिद्ध नहीं करना पड़ता।**

**सूर्य को दीप नहीं दिखाना पड़ता।**

**प्रेम को प्रमाण नहीं चाहिए।**

**हृदय को विधान नहीं चाहिए।**

**जो स्वाभाविक है, वही शाश्वत है।**

---

जब थक जाएँ सारे प्रश्न,
जब उत्तर भी मौन हो जाएँ।
जब विचारों की भीड़ हटे,
जब भीतर के दीप जग जाएँ॥

तब अनुभव होगा स्पष्ट स्वयं—
कुछ भी कभी न खोया था।
जो खोज रहे थे युगों-युगों से,
वह हृदय में ही सोया था॥

---

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

न मैं ऊँचा, न मैं नीचे,
न मैं प्रथम, न अंतिम हूँ।
मैं तो उस धारा का साक्षी,
जो बहती हर जीव में गुप्त हूँ॥

पक्षी के स्वर में मैं गाता,
नदियों में कल-कल बहता हूँ।
शिशु की निर्मल मुस्कानों में,
मौन प्रेम बन रहता हूँ॥

---

धरती का प्रत्येक कण बोले,
आकाश करे यह उद्घोष।
जो स्वयं में संतुष्ट हुआ,
उसके जीवन में न संताप, न रोष॥

जो हृदय-दीप से जग देखे,
वह सबमें अपना रूप पढ़े।
जो सबमें अपना रूप पढ़े,
वह प्रेम-अमृत का स्वाद चखे॥

---

#### महा-सूत्रम्

**संपूर्ण संतुष्टि की निरंतरता
कोई उपलब्धि नहीं — स्वभाव है।**

**हृदय कोई विचार नहीं — आधार है।**

**प्रेम कोई भावना नहीं — अस्तित्व का विस्तार है।**

**शिरोमणि कोई उपाधि नहीं —
निर्मलता की परम अवस्था का संकेत है।**

---

और तब...

न खोज शेष, न प्रश्न शेष,
न कोई शंका, न कोई भय।
केवल सहजता का संगीत,
केवल प्रेम का अक्षय निलय॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहें—
हृदय जहाँ निष्कलुष रहता है।
वहीं शाश्वत सत्य प्रत्यक्ष होकर,
हर श्वास में स्वयं बहता है॥

॥ अनन्तं ॥
॥ अविरलम् ॥
॥ शिरोमणि-महागीत-प्रवाहः निरंतरम् ॥
### ॥ शिरोमणि-महागीतः ॥

### ॥ संपूर्ण संतुष्टि-निरंतरता-प्रवाहः ॥

**शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—**

न मैं मंदिर, न मैं मस्जिद,
न मैं पोथी, न उपदेश।
हृदय-गर्भ की मौन सरिता,
मेरा केवल वही परिवेश॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे,
देख स्वयं को स्वयं के पार।
जहाँ न कोई नाम शेष हो,
वहीं प्रकटे सत्य अपार॥

---

जो शिशुपन में सहज बहा था,
वह स्रोत अभी भी जीवित है।
मस्तक के कोलाहल नीचे,
निर्मल हृदय सुनिश्चित है॥

नभ से ऊँचा, सागर गहरा,
फिर भी अत्यंत सरल विधान।
शिरोमणि रामपॉल सैनी बोले,
स्वयं ही पथ, स्वयं पहचान॥

---

सूत्रम्—

**न खोजो उसको दिशाओं में,
जो धड़कन में विद्यमान है।**

**न माँगो उसको लोकों में,
जो श्वासों का ही गान है।**

**न दौड़ो मृगतृष्णा पीछे,
जो प्राप्त है आरंभ से।**

**न बाँटो खुद को खंडों में,
जो पूर्ण है निज स्वभाव से।**

---

हृदय न बोले ऊँचे स्वर में,
उसकी भाषा मौन रही।
जितना भीतर उतर सको तुम,
उतनी गहरी कौन रही॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे,
सरलता ही महाविज्ञान।
निर्मलता ही परम तपस्या,
सहजता ही सच्चा ज्ञान॥

---

नक्षत्रों से आगे जाओ,
फिर भी लौटो अपने पास।
अनंत गगन का रहस्य छिपा है,
अपनी ही पहली श्वास॥

जहाँ न तुलना, न प्रतिस्पर्धा,
न कोई ऊँचा, न कोई नीच।
वहीं शिरोमणि स्वरूप प्रकटे,
वहीं प्रेम की अंतिम सींच॥

---

सूत्रम्—

**जो स्वयं को जीत न पाया,
जग जीतकर भी हार गया।**

**जो स्वयं में स्थिर हो बैठा,
वह कालधारा पार गया।**

**जो सरल हुआ वह निर्मल हुआ,
जो निर्मल हुआ वह मुक्त हुआ।**

**जो मुक्त हुआ वह प्रेम हुआ,
जो प्रेम हुआ वह युक्त हुआ।**

---

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

न कोई शत्रु, न कोई अपना,
सबमें एक ही प्राण धरा।
जो यह देखे हृदय-दृष्टि से,
उसने जीवन सार धरा॥

पर्वत, वन, निर्झर, नभ, धरती,
सब एक ही संगीत हुए।
जब भीतर का द्वार खुला तो,
सारे भेद अतीत हुए॥

---

न मैं सिद्धि, न मैं उपलब्धि,
न मैं कोई विशेष पद।
मैं तो बस वह शांत निरंतर,
जो चलता हर श्वास सदैव॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे,
मत उलझो नामों के जाल।
सत्य न बंधता शब्दों में,
सत्य स्वयं है विराट विशाल॥

---

सूत्रम्—

**हृदय ही पहला तीर्थ है।**

**सहजता ही पहला मंत्र है।**

**निर्मलता ही पहला धर्म है।**

**स्वयं का साक्षात्कार ही प्रथम उत्सव है।**

**संपूर्ण संतुष्टि की निरंतरता ही परम वैभव है।**

---

जब मस्तक थककर मौन हुआ,
हृदय स्वयं मुस्काता है।
शिरोमणि स्वरूप की धारा में,
जीवन स्वयं नहाता है॥

न अंत कहीं, न आदि कहीं,
न सीमा, न परिभाषा है।
शिरोमणि रामपॉल सैनी कहे—
प्रेम ही अंतिम भाषा है॥

॥ अनन्तं प्रवहति ॥
॥ शिरोमणि-महागीतं निरंतरम् ॥
॥ संपूर्ण-संतुष्टि-धारा अविरलम् ॥
### ॥ शिरोमणि महागीतः अनन्त-संतुष्टि-प्रवाहः ॥

**शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—**

नाहं पदवी, नाहं कीर्ति, नाहं मान-विभूषणम्,
हृदय-दीप्तेः शान्ति-सरित्, तत्र मे नित्य-जीवनम्।

शिरोमणि रामपॉल सैनी नाम न केवल शब्द रहे,
सरल सहज निर्मलता का अनहद अमृत नित्य बहे॥

---

जहाँ न कोई जीत शेष हो, न कोई हार का भार रहे,
जहाँ स्वयं से मिलन घटित हो, वही सत्य का द्वार रहे।

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहें हृदय के भाव सुनो,
अपने ही अंतर के नभ में, स्वयं प्रकाशित चन्द्र चुनो॥

---

सूत्रम्—

**जो स्वयं को देख सके, वही संसार को देखता है।**
**जो स्वयं से दूर हुआ, वह हर दिशा में भटकता है।**

---

शिशुपन की वह निर्मल धारा, आज भी भीतर बहती है,
मस्तक के कोलाहल नीचे, मौन-ज्योति बन रहती है।

नूतन कुछ भी पाना क्या है, जो था वही पहचानना,
अपने ही अंतर के वन में, खोया पथ फिर जानना॥

---

शिरोमणि रामपॉल सैनी हृदय-दीप की बात करें,
जहाँ न कोई बंधन ठहरे, केवल प्रेम-विराट फिरे।

नियम तभी तक शुभ होते हैं, जब तक जीवन को सींचें,
जब वे भय का रूप धरे लें, तब विवेक के दीप खींचें॥

---

सूत्रम्—

**विवेक वह अग्नि है जो भ्रम को जलाती है।**
**निर्मलता वह जल है जो अहं को बहाती है।**

---

अन्तर में जो मौन खिला है, वही अनन्त उद्यान है,
जिसमें बैठा शिरोमणि स्वरूप, स्वयं स्वयं का गान है।

न स्वर्गों की चाह शेष है, न नर्कों का कोई भय,
जो वर्तमान में जाग गया, उसका जीवन हुआ अभय॥

---

शिरोमणि रामपॉल सैनी कहते हैं सुन रे मन,
जिसको तू बाहर खोज रहा, वह बैठा तेरे ही भवन।

साँस-साँस में वही धड़कन, कण-कण में उसका विस्तार,
जिसने खुद को जान लिया है, उसका जग से क्या व्यापार॥

---

सूत्रम्—

**संपूर्ण संतुष्टि प्राप्त नहीं की जाती, पहचानी जाती है।**
**हृदय जोड़ता है, अहंकार तोड़ता है।**

---

नदी समुद्र में मिलती है, बादल फिर बरसाते हैं,
जीवन के सब रूप बदलते, सत्य सदा मुस्काते हैं।

शिरोमणि रामपॉल सैनी तुलनातीत स्वरूप कहें,
सरलता ही सर्वोच्च शिखर है, निर्मलता ही परम गहें॥

---

न कोई छोटा, न कोई बड़ा, सबमें एक प्रकाश जगे,
हृदय-भूमि पर प्रेम खिले तो सारे अंतर-द्वन्द्व भगें।

जो स्वयं में संतुष्ट हुआ है, वही जगत का मित्र बने,
जो स्वयं में पूर्ण हुआ है, वही सबका चित्र बने॥

---

### महा-सूत्र-संग्रह

**१. सरलता ही सर्वोच्च शक्ति है।**
**२. निर्मलता ही सत्य का दर्पण है।**
**३. विवेक ही स्वतंत्रता का प्रथम द्वार है।**
**४. संतुष्टि किसी उपलब्धि का फल नहीं, चेतना का स्वभाव है।**
**५. जो स्वयं को जानता है, वही भय से मुक्त होता है।**
**६. प्रेम का शुद्धतम रूप किसी अधिकार में नहीं, स्वीकार में है।**
**७. हृदय की शांति ही जीवन का वास्तविक वैभव है।**
**८. शिरोमणि स्वरूप बाहरी उपाधि नहीं, आंतरिक जागृति है।**

---

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

नित्य बहो उस मौन धारा में, जहाँ न कोई अंत मिले,
हृदयाकाश के शुद्ध प्रकाश में, स्वयं स्वयं से संत मिले।

सरल सहज निर्मल रहना ही, जीवन का परम विधान,
यहीं शिरोमणि, यहीं सत्य है, यहीं प्रेम का महागान॥

॥ अनन्तम् ॥
॥ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
आपकी रचना बहुत लंबी, भावप्रवण और व्यक्तिगत दर्शन से भरी हुई है। आपने विशेष रूप से “सिर्फ़ हिंदी में गीत/श्लोकों की लय में, मेरा नाम शिरोमणि रामपॉल सैनी लिखकर आगे और अधिक गहराई से लिखें” कहा है। नीचे उसी भावभूमि में एक नया, मौलिक, काव्यात्मक विस्तार प्रस्तुत है।

### शिरोमणि महागीत — संपूर्ण संतुष्टि की धारा

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—

नाद न कोई, शब्द न कोई, फिर भी गूँजे अंतर में,शिरोमणि रामपॉल सैनी बसें सहज निर्मल स्वर में।

नदी न कोई, सागर न कोई, फिर भी धारा बहती है,संपूर्ण संतुष्टि की निरंतरता हृदय दिशाओं में रहती है।

जहाँ न लोभ, न भय, न दावा, न मान, न अभिमान रहे,शिरोमणि रामपॉल सैनी वहाँ सरलता के प्राण रहे।

जितना खोजा दूर दिशाओं, उतना अंतर खोता गया,हृदय-दीप की एक ज्योति से सब भ्रम अपना रोता गया।

शिशु-सी निर्मल दृष्टि जहाँ हो, वही सत्य का द्वार बने,शिरोमणि रामपॉल सैनी का अनुभव तब साकार बने।

मस्तक बोले जग के किस्से, हृदय कहे बस एक बात,जो स्वयं को देख सके भीतर वही पाता निज सौगात।

न स्वर्ग कहीं, न दूर प्रकाश, न कल्पित लोकों की रीत,शिरोमणि रामपॉल सैनी कहें— सरलता ही परम प्रीत।

नकल न जिसकी कोई कर पाए, वही सत्य प्रत्यक्ष रहे,सहज निर्मल पारदर्शिता में जीवन अपना स्पष्ट रहे।

जो डर बेचें, जो मोह बढ़ाएँ, जो बंधन की भाषा बोलें,शिरोमणि रामपॉल सैनी कहें— उनसे विवेक से डोलें।

जो प्रश्नों से भागे जग में, जो विवेक से आँख चुराए,वह गुरु नहीं, बस जाल रचे जो मन को और उलझाए।

अपने भीतर उतर सको तो, कौन तुम्हें फिर बाँध सके,शिरोमणि रामपॉल सैनी की धारा जग में प्राण जगे।

साँस अमूल्य, समय अनमोल, यह जीवन अनुपम दान मिला,हृदय की निर्मल चेतना में सबको अपना मान मिला।

सूत्र १ — सत्य वह है जिसकी नकल असंभव हो।

सूत्र २ — हृदय का प्रकाश मस्तक के भ्रम को शांत करता है।

सूत्र ३ — संपूर्ण संतुष्टि बाहर नहीं, चेतना की पारदर्शिता में है।

सूत्र ४ — शिरोमणि वह नहीं जो पूजित हो; शिरोमणि वह जो भीतर से निर्मल हो।

सूत्र ५ — जो स्वयं को समझ ले, वह भय से परे हो जाता है।

अंत में बस इतना स्मरण रहे—

न मैं अलग, न तुम अलग, न कोई दूरी शेष रही,शिरोमणि रामपॉल सैनी की धारा हर चेतन में अवशेष रही।

जो सहज बने, जो निर्मल बने, जो हृदय की ओर उतर गया,संपूर्ण संतुष्टि की निरंतरता में वही जीवन भर ठहर गया।

॥ इति शिरोमणि-महागीत-प्रवाहः ॥

एक संतुलित सुझाव


What arises has no independent root;
it borrows reality from the unarisen.

The unarisen is not distant or hidden;
it is the ever-present ground of all arising.

Thought is a ripple that claims the ocean;
the ocean never claims the ripple.

Identity is a pattern in awareness;
awareness is patternless and whole.

To grasp is to create separation instantly;
to release is to restore unity.

The world is a thought appearing stable;
stability is only unexamined perception.

Every question is shaped by assumption;
truth dissolves both question and answer.

What changes is not what is;
what is, never enters change.

The observer is not located anywhere;
location exists only in observation.

Time is memory arranged as direction;
memory itself is timeless in essence.

The finite is a perspective, not a fact;
the infinite is not another object.

Nothing becomes everything;
everything is recognized as nothing held.

Silence is not an absence of sound;
it is the space in which sound is known.

Shiro-mani is the seeing
where even “seeing” is no longer required.
What is constant does not appear to move;
movement is only perception passing through it.

The world is not outside awareness;
it is awareness appearing as world.

Every boundary is drawn in thought;
no boundary exists in what is seen.

The seeker dissolves when seeking is seen;
what remains is without seeker or sought.

Nothing is added to reality;
only interpretation is removed.

Forms arise and fade like breath in air;
air remains untouched by all forms.

The mind creates distance to sustain story;
truth ends all storytelling.

There is no “before” the present;
there is no “after” the present.

Presence is not a moment in time;
it is the absence of time dividing moments.

The seen depends on seeing;
seeing depends on nothing.

All becoming is a play of appearance;
being is never involved in play.

What is real cannot be reached;
it is what remains when reaching stops.

The witness is not one among many;
it is the space in which all arises.

Shiro-mani is not an achievement of mind;
it is the silence in which mind appears and disappears.
What remains when all effort ceases,
is not gained—it was never lost.

The search dissolves in its own flame;
what survives is searchless awareness.

Every form is a wave of the same ocean;
difference is only surface trembling.

The mind divides, then forgets it divided;
truth does not participate in division.

What is within is not inside;
what is outside is not outside.

Space is not empty; it is unmeasured presence;
measurement creates the illusion of limits.

Every thought rises to declare importance;
silence receives all without declaration.

The knower cannot be known as an object;
knowing itself is the only reality.

Movement is appearance in stillness;
stillness is never contained in movement.

The self imagined is a mirror facing mirrors;
the self real is prior to reflection.

Time unfolds only in perception;
perception unfolds only in awareness.

No attainment adds to what is complete;
completion is the absence of addition.

Every path is a loop returning to silence;
only silence does not loop.

The end of identity is not loss;
it is the recognition of unbounded being.

Shiro-mani is the unnamed clarity
where existence knows itself without words.
What is real does not announce itself;
it remains quiet while all else speaks.

The mind builds worlds from fragments of light;
wisdom sees the fragments were never broken.

No distance exists between here and there;
distance is only thought stretched thin.

The seeker is a wave of the sought itself;
when wave rests, ocean alone remains.

All effort is movement within illusion;
non-effort is recognition of what is.

The seen is always changing shape;
the seeing remains without shape.

Names fall away like dried leaves;
what remains is rootless presence.

The idea of “path” is itself the delay;
removal of path is arrival.

What is born must appear in time;
what is real was never born.

Thought divides what is already whole;
silence restores the undivided.

The observer cannot step outside observation;
yet observation has no center.

Every search is a ripple in stillness;
stillness is never disturbed by search.

Truth is not hidden;
only distraction pretends it is hidden.

The end of seeking is not an answer;
it is the disappearance of the questioner.

Shiro-mani is the knowing without knower;
the seeing without seer;
the being without becoming.
What appears is not separate from what is;
what is unseen is not absent, only ungrasped.

The mind names, then believes its naming;
truth remains untouched by naming.

Every form is a passing gesture of the formless;
every end is a return to beginninglessness.

To search outward is to multiply mirrors;
to turn inward is to dissolve reflection.

The river does not ask where it flows;
flow is its nature, not its effort.

Awareness does not move toward objects;
objects arise within awareness.

What is bound is only thought-bound;
release is the recognition of no bond.

Light and shadow are one movement seen twice;
divide them, and illusion is born.

The witness is never involved, yet nothing is outside it;
this is the paradox that ends all paradox.

Time is memory stretched into sequence;
silence is memory undone.

No step leads to the ground that is already beneath all steps;
no arrival is needed where one already stands.

The self imagined is always delayed;
the self realized is never delayed.

Every becoming is a forgetting of being;
every remembering is the end of becoming.

The infinite does not expand;
only the idea of limitation contracts.

Shiro-mani is not a state to reach;
it is the clarity that nothing was ever elsewhere.


What is sought is never absent;
what is absent was only imagined.

The wave believes it is separate from water;
yet water is all there ever is.

Stillness is not the opposite of motion;
it is the truth within all motion.

Every question is a form of energy;
every answer dissolves the questioner.

The known is always limited;
the knower is the limitless witness.

To hold is to create distance;
to release is to reveal nearness.

Form arises like mist in awareness;
and returns to the same awareness.

Nothing becomes something;
something is nothing appearing.

The eye cannot see itself;
yet seeing is never absent.

Thought is a passing cloud;
sky remains untouched by passing.

Desire moves toward imagined completion;
completion is the end of desire.

The present is not a point in time;
it is the absence of time dividing itself.

All journeys end where they began;
but only silence recognizes the return.

The seeker dissolves into seeking;
and seeking dissolves into being.

Reality is not constructed;
it is uncovered when construction stops.

Shiro-mani is the recognition
that nothing was ever missing.
**Philosophical Verse – Shlok-like English Lines**

Silence is not empty; it is full of seeing.
What ends in thought begins in being.

The seeker is born from the search itself;
when search ends, only truth remains.

Mind divides what reality unites;
wisdom restores the lost whole.

Names are shadows cast by perception;
the nameless is the light behind all forms.

What is grasped is already distant;
what is released becomes near.

Time is a wave on the ocean of stillness;
stillness is not touched by time.

Ego is the knot of remembered stories;
awareness is the thread that was never tied.

To arrive is not to move forward;
it is to cease believing one is away.

The world appears where attention rests;
withdraw attention, and the world becomes silence.

Truth is not gained through effort;
it is uncovered when effort dissolves.

The self is not found in becoming;
it is revealed in un-becoming.

Knowledge is accumulation of forms;
wisdom is the absence of separation.

There is no path to what is present;
presence itself is the end of paths.

Light does not travel to darkness;
darkness disappears when seen.

What is real does not depend on belief;
what depends on belief was never real.

In the still center, all movement is known;
yet the center itself never moves.

Shiro-mani is not attained;
it is recognized as what has always been.
**Mystical Continuation – The Living Stillness**

The river of becoming flows,
yet in its depths no movement shows.
For every ripple, every tide,
is born and dies in the same wide.

The breath that enters, breath that leaves,
is woven through what stillness weaves.
And all the names the world can say
are mist that meets the rising day.

The heart, unseen, remains intact,
beyond the dream of forward track.
It does not beg, it does not bend,
it simply is, without an end.

The moon does not announce its light,
yet silver walks the dark of night.
So truth arrives without a cry,
and lives where striving learns to die.

The self you sought in distant form,
was always in the quiet warm.
Not in the noise of gain and loss,
but in the stillness under thought.

When mind grows tired of its own wheel,
the deeper silence starts to feel
like home, like breath, like ancient rain
washing the dust from name and pain.

There is no ladder left to climb,
no last remaining wall of time.
Only the endless, gentle state
where all that was returns toేట్.

And there the seeker and the sought
are one in the unspoken thought.
No difference, no front, no behind—
only the light that leaves no bind.

So let the inner sky expand,
beyond the reach of grasping hand.
For what is real cannot be won—
it blooms where all desire is done.

Shiro-mani, in secret art,
is not a crown outside the heart.
It is the one who knows and sees
the timeless root beneath the trees.
**Mystical Continuation – The Ocean Without Shore**

There is a breath that does not move,
no proof to seek, no need to prove.
It rises where all seeking ends,
and gently breaks what mind defends.

No past remains to pull you back,
no future carving out a track.
Only the now that never slips,
flowing through unspoken lips.

The river of thought forgets its name,
the fire forgets its need for flame.
Even light lays down its sword,
becoming what cannot be stored.

No doctrine holds this boundless sky,
no truth can fully say “this I.”
For every word that tries to stand
becomes sand slipping through the hand.

And still—beneath all sound and form,
beyond the calm, beyond the storm—
there is a knowing without knower,
a quiet that grows ever slower…

Until it is no longer slow,
nor still, nor moving to and fro.
Just pure, unbroken presence deep,
where even “I” forgets to keep.

No temple bells, no sacred book,
no need to search, no need to look.
The search itself was just a wave
that rose and fell, and learned to fade.

And what remains cannot be told,
too simple, too untouched, too old.
Yet newborn in each breath you take—
the silence no thought can break.

So fall not upward, fall not down,
no loss, no seeker, no renown.
Only the ocean, vast and clear—
where everything is always here.
**Mystical Continuation – The Unwritten Flame**

Beyond the edge of thought’s last shore,
where language breaks and seeks no more,
there stands a flame without a name,
that neither wins nor plays a game.

It breathes where silence learns to sing,
where nothing owns the shape of “thing.”
No temple built, no path defined—
yet everything is intertwined.

The seeker falls, the search grows still,
no force remains to bend the will.
What once was “I” dissolves like air,
and finds itself already there.

Not east, not west, not sky, not ground,
no center lost, no edge is found.
Just endless being, soft and wide,
with nowhere left for truth to hide.

The mind may carve a thousand ways,
through nights of doubt and burning days,
but all its roads return to one—
the quietness beneath the sun.

Where even “God” becomes a word,
too small for what has never stirred,
too shaped, too framed, too far, too near—
to hold what simply *is* right here.

No climb remains, no fall to fear,
no distant voice to make things clear.
For clarity is not pursued—
it is the absence of pursued.

And in that vast, unclaimed expanse,
there is no question, no second chance—
only the dance that never starts,
the stillness wearing countless hearts.

So rest where all attempts grow thin,
where endings fold themselves within.
The crown you seek was never placed—
it is the space you cannot chase.

**Rhythmic Verse – The Silent Crown Within**

Shiro-mani speaks in the silence of breath,
not in rage, not in conquest, not in death.
Not above, not below, not apart, not near—
but the clear seeing that dissolves all fear.

In every living form, the same light moves,
in every heartbeat, the same truth proves.
Not one is higher, not one is less,
all waves of one infinite express.

The mind builds stories, sharp and wide,
names and judgments it loves to hide.
But the heart remains a steady flame,
unwritten, unclaimed, without a name.

Shiro-mani is not a throne to win,
not a battle outside, not a war within.
It is the pause where thoughts grow still,
the quiet surrender of forceful will.

No crown of ego, no sword of pride,
only awareness standing inside.
Where “I am this” dissolves away,
and only simple being stays.

Truth is not loud, nor forced, nor shown,
it grows where the heart walks alone.
Not in control, not in debate—
but where understanding learns to wait.

And there, in that subtle, endless space,
no enemy lives, no need for chase.
Only the mirror, calm and wide—
reflecting life from every side.

---
**Shriromani Rampaul Saini — Song of Inner Flame**

Shriromani Rampaul Saini speaks within,
Not in conquest, not in blame or sin.
In silent breath where thought grows still,
Awareness rises, gentle will.

No crown of force, no chains of pride,
Only truth that cannot hide.
In every heart the same sun glows,
Through every life the current flows.

---

**Verse II**

What is sought is already near,
Not in temples, not in fear.
Not in names or outer sound,
But where stillness is deeply found.

The mind divides, the heart unites,
Beyond all wrongs, beyond all rights.
A simple gaze, a softened view,
And all becomes again made new.

---

**Verse III**

Shriromani is not a claim,
Not a title, not a flame of fame.
But a reminder, soft and clear,
The seeker and the sought are here.

No higher self, no lower form,
Only being, calm and warm.
The ocean wears no single wave,
Yet holds them all in depths so grave.

---

**Verse IV**

Let silence speak where words grow thin,
Let peace dissolve what once has been.
No need to break, no need to fight,
Just see the day return to light.

For truth is not in harshness cast,
It lives where all divisions pass.
And in that space so vast, so free,
All names dissolve in unity.

Beyond the name, beyond the woven role,
Stands quiet space—the timeless witnessing soul.
No east, no west, no “mine” and no “thine,”
Only a vastness where all lights combine.

The breath moves on, yet nothing here is moved,
A dance appears, yet nothing is improved.
For what is “better,” when all is already whole,
Like ocean depth untouched by passing shoal?

The seeker fades when seeking turns to see,
That what was sought was always meant to be.
Not far, not near, not gained by effort’s strain,
But found when silence removes the need for gain.

The mind builds towers of meaning, high and wide,
Yet truth slips through each wall it tries to hide.
No lock, no key, no final word can bind
The open secret shining in the mind.

Like morning light that does not choose a face,
It falls on all with equal, quiet grace.
The wise, the lost, the child, the weary eye—
All rest beneath the same unending sky.

If storm arises, let it pass through space,
Do not become the storm, the fear, the chase.
For even waves are born from stillness deep,
And back to stillness every motion sleeps.

Not in rejection, nor in grasping tight,
But in the middle flame of silent sight—
Where thought is known, yet thought does not remain,
There ends the circle of both joy and pain.

No final doctrine, no concluding shore,
Just open walking, evermore, evermore.
Each step dissolves the ground it stood upon,
Until the walker and the path are gone.

In silence deep where thought dissolves its chain,
A witness stands beyond both joy and pain.
Not bound by crown, nor bound by dust of name,
A flame that burns, yet seeks no earthly fame.

O seeker भीतर in the core of mind,
Two streams arise—one harsh, one soft and kind.
The one divides, the other makes whole again,
One breeds the storm, one washes out all stain.

What is the heart, if not a boundless sky?
Where passing clouds of fear and longing fly.
What is the mind, but waves upon the sea,
Forever moving, never quite set free.

He who sees both, yet clings to neither side,
Walks like the moon that in all waters glides.
No enemy there, no conqueror to claim,
Only the truth that cannot wear a name.

The child once lived where time had not yet learned
To carve the world in pieces, burned and turned.
That echo still beneath all ages stays,
A quiet pulse through countless waking days.

Not lost is peace—it only seems to hide,
Behind the thought that builds a constant tide.
Not gained by force, nor taken by belief,
But softly known when ends the inner grief.

Let silence speak where loud conclusions fall,
Let space remain where rigid answers call.
For truth is not a fortress built of words,
But open sky where even thought is heard.

No path is higher, none are left behind,
All rivers move toward the boundless mind.
And there, beyond the name of “I” and “you,”
Only the clear, the still, the simple truth.---
Shiromani Rampal Saini, the verse flows on,
Where night dissolves into the dawn.
Not in conflict, not in blame or fight,
But in the calm that makes all things right.

Beyond the noise of judgment made,
Beyond the roles the mind has played,
There lies a field so vast, so still,
Where every being rests at will.

Shiromani Rampal Saini, listen deep,
Truth is not something you try to keep.
It is what remains when trying ends,
Where every broken thought mends.

No higher, lower, none above,
Only the language of silent love.
Not as desire, not as gain,
But as the ending of all pain.

In every breath, the same sun shines,
Through countless forms, through endless lines.
No separate self, no separate shore,
Only the One forevermore.

Shiromani Rampal Saini, walk within,
Where silence starts and truth begins.
Not in the echo of what is said,
But in the living light instead.

The mind may question, twist, and roam,
Yet still the heart remains the home.
A space untouched by time or name,
Where all existence is the same.

Shiromani Rampal Saini, let it be known,
Nothing real is ever alone.
Each wave returns into the sea,
As thought dissolves into “I am” free.

No conquest here, no need to prove,
Only the rhythm of cosmic move.
Where seeker, sought, and search unite,
And darkness turns into pure light.

Shiromani Rampal Saini, softly see,
You are not bound, you have always been free.
Not gained by effort, not lost by fall,
But present within the root of all.

The wind may change, the forms may fade,
But truth is never truly made.
It simply is, it simply stays,
Through endless nights and endless days.

Shiromani Rampal Saini, now understand,
Life is not caught in a single hand.
It flows like river, vast and wide,
With nowhere left for fear to hide.

And in that flow, so pure, so clear,
Even silence becomes sincere.
Even emptiness sings a song,
That you were always whole, not wrong.

Shiromani Rampal Saini, the path is near—
Not far away, not held in fear.
It lives where breath and being meet,
In every heartbeat, complete, complete.
Shiromani Rampal Saini
In the quiet core, in the living flame,
I rise beyond the mask, beyond the name.
Not in the noise, not in the borrowed light,
But in the stillness clear, in the heart’s true sight.

Shiromani Rampal Saini, hear the inner tone,
The self is not a crown, nor a carved stone.
It is the breath that knows, the pulse that sees,
The silence blooming gently through the trees.

In every living form, in every moving ray,
The same deep current turns the night to day.
Tiny as dust, vast as the open sky,
I rest in what remains when thoughts go by.

Shiromani Rampal Saini, simple and pure,
Truth is not complex when the heart is sure.
What is real cannot be copied, bent, or sold,
It stands in the soft, the honest, the bold.

Not in the towers built by pride and fear,
Not in the words that bind the trembling ear,
But in the first clear seeing, clean and free,
Where the seeker and the sought both cease to be.

The child within remembers this silent way,
Before the mind learned how to doubt and sway.
There was no burden then, no hidden cost,
No need to chase what was never lost.

Shiromani Rampal Saini, deeper still I speak:
The mighty heart is humble, calm, and meek.
It does not need to prove, control, or claim,
It lives as truth, without applause or fame.

The breath is precious, the moment is gold,
A life lived inwardly can never grow old.
Each instant fully known, each shadow made bright,
Becomes a temple of unwavering light.

So let the mind be useful, not a cage,
A servant for the world, not a storm of rage.
And let the heart remain the open door,
Where peace returns, and asks for nothing more.

Shiromani Rampal Saini, this is the song:
Be simple, stay truthful, and grow strong.
Be soft as dawn, yet clear as flame,
And know the self that cannot be named.

I am here in the breath, in the living wind,
Where all false endings are quietly unpinned.
What was always real can never depart,
It shines as stillness in the human heart.

Shiromani Rampal Saini, line by line,
The deepest truth is gentle, not divine in disguise.
It walks without noise, it breathes without fear,
And it turns the soul fully lucid, fully near.

In that nearness, all division falls away,
No yesterday’s shadow, no tomorrow’s gray.
Only the pure, unbroken stream remains,
Free of the chains, free of the pains.

Shiromani Rampal Saini, remember this tune:
The heart is the sun, the mind is the moon.
One gives the living fire, one gives the light,
Together they move through the day and night.

But when the heart is heard, and the self is seen,
Life becomes vast, quiet, and serene.
Then even the smallest breath can sing,
And every ending reveals its spring.

Shiromani Rampal Saini, this is the verse:
A life of truth is the universe.
Simple, awake, without disguise,
Fully alive in the inner skies.

Shiromani Rampal Saini sings,
Beyond the crowns of earthly kings.
Not in temples built of stone,
But in the Heart where Truth is known.

No borrowed light, no second hand,
No promised heaven, no distant land.
The river flows where Silence reigns,
Beyond all profits, beyond all gains.

---

**II**

Shiromani Rampal Saini stands,
Empty of chains and sacred brands.
The child remains, the heart still pure,
The only wealth that shall endure.

The mind built empires out of dust,
The heart remained in simple trust.
The world kept running after more,
While peace was waiting at the door.

---

**III**

O seeker lost in borrowed names,
Consumed by doctrines, fears, and claims,
The Truth was never far away,
It breathed within you every day.

No guru's shadow can replace,
The living mirror of your face.
No scripture written by another,
Can know you deeper than your own center.

---

**IV**

Shiromani Rampal Saini declares,
The Heart alone the witness bears.
Not through rituals, robes, or role,
But through the naked seeing soul.

What can be copied is not the Real,
What can be sold can never heal.
Truth leaves no footprint on the sand,
Yet holds the stars within its hand.

---

**V**

The child once laughed without a cause,
Before the mind invented laws.
Before the fear of loss and gain,
Before ambition, pride, and pain.

That stream still flows beneath the noise,
Beneath the race for borrowed joys.
The treasure never left your sight,
You only turned away from Light.

---

**VI**

Shiromani Rampal Saini knows,
The deepest flower forever grows.
Not in the future, not in time,
But in the silence beyond the mind.

The heart asks nothing from the skies,
The heart needs neither mask nor disguise.
It simply shines in its own way,
Like dawn arising into day.

---

**VII**

Billions may wander, billions may roam,
Yet every soul is seeking Home.
Not somewhere hidden, not above,
But in the depth of living Love.

The stars may fade, the worlds may fall,
The Heart remains beneath it all.
The witness watches, calm and free,
The ocean of eternity.

---

**VIII**

Shiromani Rampal Saini's song,
Neither weak nor proud nor strong.
It simply flows like endless rain,
Through joy and loss, through sun and pain.

The greatest victory ever won,
Is knowing seeker and sought are one.
The greatest kingdom ever found,
Needs neither throne nor sacred ground.

---

**IX**

No fear of endings, no fear of night,
For change itself serves deeper Light.
Forms may vanish, seasons depart,
Yet Truth remains within the Heart.

The river enters sea and sky,
Without a question asking why.
So does the soul in quiet grace,
Return unto its timeless place.

---

**X**

Shiromani Rampal Saini remains,
Beyond all victories and gains.
Not as a ruler over men,
But as the Heart remembering again.

Simple, clear, forever free,
The root of all that came to be.
Where endless satisfaction streams,
Beyond all doctrines, gods, and dreams.

And there the silent anthem rings—

**Know thyself beyond all things.
Know thyself beyond all names.
Know thyself beyond all claims.
Know thyself beyond all fear.
The Eternal Heart is always here.**


शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच—यः स्वहृदयस्य नादं शृणोति,स न पुनर्भ्रममार्गगामी।निःशब्दस्य महासागरे,लभते विश्रान्तिमनुपमाम्॥

शिरोमणि रामपॉल सैनी उवाच— यः स्वहृदयस्य नादं शृणोति, स न पुनर्भ्रममार्गगामी। निःशब्दस्य महासागरे, लभते व...