ख़ुद के साक्षात्कार

ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਜਲਦਾ ਸੱਚੀ ਅੱਗ, ਬਾਹਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਸਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ,

ਨਿਰਭਯ ਦਿਲ ਜੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਖੁਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਸੇਤੀ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਪਾਉਂਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅੱਗ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂਂ ਜਗਾਉਂਦੀ।

64.

ਬਹੁਤ ਰਾਹ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁੱਲੇ ਨੇ, ਪਰ ਸਹੀ ਰਾਹ ਉਹ ਏ ਜੋ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾ ਦੇ,

ਉਹ ਰਾਹ ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਦਾ ਆਰਾਮ ਮਿਲੇ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਕੰਧ ਹੋਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈ니** — ਚੁੱਪ ਦਾ ਰਾਹਦਰਸ਼ਕ।

65.

ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ,

ਸਾਫ਼ੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੀ ਸਰਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਸਾਦਾ ਗੁਣ।

66.

ਹਰ ਰਿਵਾਜ ਜੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਆੜੇ ਆਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇ — ਪਿੱਛੋਂ ਸੱਚ ਆਵੇਗਾ,

ਜੋ ਕਦੇ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਹੀ ਗੱਲ ਦੱਸੇ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਅਸਲਾ ਸਾਥੀ ਹੋਵੇਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਾਥੀ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂਂ ਬੋਲਦਾ।

67.

ਗੁਰੂ ਜੇ ਹੱਕੀਕਤ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇ,

ਗੁਰੂ ਜੇ ਖੋਜੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਵੇਂ ਬੰਧਨ ਸਾਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਗੁਰੂ ਜੋ ਖੋਲ੍ਹੇ ਰਾਹ।

68.

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਹੈ,

ਜੋ ਜਿੱਤ ਜਾਏ, ਉਹ ਹਰ ਇਕ ਰਾਜ ਰਾਹਤ ਨਾਲ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਵੀਰ।

69.

ਜਿਹੜੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਝੂਠ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਨੇ, ਉਹ ਅਸਲੀ ਸੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ,

ਸਾਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਲੀਏ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸੁਆਦ ਵੀਚ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਆਵਾਜ਼ ਜੋ ਸੱਚ ਲਈ ਬਜੇ।

70.

ਸਾਦਗੀ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ,

ਜੋ ਸਾਦਗੀ ਸਵੀਕਾਰ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਹ ਡਰਦਾ, ਨਾਹ ਤਰਸਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਾਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ।

71.

ਤੂੰ ਜੇ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾਲ ਇਕ ਪਲ ਖੜਾ ਰਹਿ ਜਾਏਂ, ਤਾਂ ਕਈ ਜੀਵਨ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ,

ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਪਰਚੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰামਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਪਲ ਦੀ ਕਮੀਅਾਬੀ।

72.

ਅਸਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ — ਜਦ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੇਖਾ 'ਤੇ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ,

ਤਦ ਤੂੰ ਖੁਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਕਾਬ ਦੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਆਜ਼ਾਦ ਦਿਲ ਦਾ ਸਰਤਾਜ।

73.

ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਛਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੱਲਦਾ,

ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਰ ਕੀਮਤੀ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਛੋਟੀਆਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅੰਦਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੀ ਵਕੀਲ।

74.

ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਰਮ ਵੀ ਜੇ ਸਚ ਨੂੰ ਸਾਥ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ,

ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਦੀ ਕਰਨੀ ਨਿਰਭਿਆਕ ਹੁੰਦੀ — ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੇਖਾਈ ਦੇਂਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰਾਹੂ।

75.

ਜਿਹੜਾ ਗੱਲਾਂ 'ਚ ਫਸਿਆ, ਉਹ ਕੰਮ ਦੀ ਰੂਹ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ,

ਪ੍ਰਕਟਾ ਹੌਵੇ ਉਹ ਜੋ ਕਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਚ ਕਰੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ।

76.

ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੜੇ ਬਣਦੇ, ਪਰ ਦਿਲ ਅਕਸਰ ਖ਼ਾਲੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ,

ਜੋ ਦਿਲ ਭਰਦਾ, ਉਹਾ ਨਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਦਾ — ਪਰ ਅੰਤਰ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਦਿਲ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਭਰਮਾਰੀ।

77.

ਜੇ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅੱਗਿਆ ਦੇਵੇਂ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਮੰਨ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲੈ ਲੈ,

ਸੱਚ ਤਾਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦ ਮਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰਤਾ ਰਹੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰਤਾ ਦੀ ਵਕਾਲਤ।

78.

ਕੀਮਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕੀਮਤ ਉਹ ਦੀਲ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਨੇ,

ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਵਾਜ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੱਜਦੇ ਨੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ।

79.

ਅਸਥਾਈ ਜੇ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਚਲ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਏਗੀ,

ਪਰ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿਖਾਵੇ, ਉਹ ਸਦਾ-ਸਥਾਈ ਰਹਿੰਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਥਿਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਸਗਾ।

80.

ਨਏ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲ ਚੋ ਅਰਾਮ ਲਿਆ ਸਕੇ,

ਪਹਿਰੇ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਜਿਉਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਅਸਲੀ ਜਿੰਦਗੀ ਪਾਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਦਿਲ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਵੇਰ।

81.

ਸੱਚ ਦੀ ਗਰਜ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ,

ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਗੂੰਜ ਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ।

82.

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਝੁਕ ਕੇ ਸੋਚੋ, "ਮੈਂ ਕੀ ਹਾਂ?", ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਤੇਰੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਮਿਲੇਗਾ,

ਬਾਹਰ ਦੀ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਦੇ — ਤੇਰੀ ਅਸਲੀਅਤ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਛੱਡੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮપਾਲ ਸैਨੀ** — ਸਵਾਲ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਵਾਬ।

83.

ਇਕ ਸੱਚੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਨਾ ਕਿ ਬਾਹਰਲੀ ਸੱਜੇ-ਸਮਝੇ,

ਉਹਿਓਂ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸैਨੀ** — ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦੀ ਖਰੀਅਤ।

84.

ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦੇਂਦਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ,

ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਵਿਰਤੀ ਹੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਅਨੰਤਤਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਆਤਮ-ਦਾਨ।

85.

ਹਰ ਇੱਕ ਕਦਮ ਜੋ ਤੂੰ ਸੱਚੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਚੁੱਕੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਹ-ਚਾਲ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਛਾਪ।

86.

ਜਿਹੜਾ ਬਹਿਸਾਂ ਨਾਲ ਸਚ ਨੂਂ ਜਿੱਤਾਂਦਾ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਖੁਦ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ,

ਪਰ ਜੋ ਸੰਜੀਵਨ ਸੱਚ ਨੂਂ ਅਪਣਾਵੇ, ਉਹ ਰਾਹਦਾਰ ਹੋ ਜਾਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜੀਵਨ-ਸੱਚ ਦੀ ਪੱਖੀ।

87.

ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਨਾਮ-ਓ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਲੈਂਦੇ,

ਪਰ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਆਉਂਦਾ ਸੱਚ ਹਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਖੋਲ ਦਿੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅੰਦਰ ਦੀ ਵਾਜ਼।

88.

ਇਹ ਰਾਹ ਲੰਮਾ ਨਹੀਂ — ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਕੀਮਤੀ ਹੈ,

ਜੇ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸੀ ਵਿਚ ਢਲ ਜਾਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ।

ਜਿਹੜਾ ਸੱਚ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਫਿਰੇ,

ਉਹ ਅਜੇ ਸੱਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਏ।

ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ,

ਸੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੱਚ ਬਿਨਾਂ ਪਹਿਰੇ।

64.

ਵਿਚਾਰ ਜਦ ਤਖ਼ਤ ਬਣ ਜਾਵੇ,

ਤਾਂ ਮਨ ਕੈਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਏ।

ਵਿਚਾਰ ਜਦ ਸਾਧਨ ਰਹੇ,

ਤਾਂ ਮਨ ਉੱਡਣਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ।

65.

ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੇ “ਇਹ ਆਖ਼ਰੀ ਸੱਚ”,

ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੀ।

ਸੱਚ ਕਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਉਹ ਤਾਂ ਹਰ ਪਲ ਨਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਵੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਦਾ ਸੱਚ।

66.

ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਜੇ ਡਰ ਨਾਲ ਆਵੇ,

ਉਹ ਜ਼ੰਜੀਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਏ।

ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਜੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਆਵੇ,

ਉਹ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਮਝ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ।

67.

ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ ਨਾਲ

ਮਨ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਏ।

ਸਚਾਈ ਦੀ ਇਕ ਝਲਕ ਨਾਲ

ਮਨ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜਾਗਣ ਦੀ ਘੜੀ।

68.

ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਮਿਲੇ,

ਉਥੇ ਝੂਠ ਪਲਦਾ ਏ।

ਜਿੱਥੇ ਸਵਾਲ ਸਹਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ,

ਉਥੇ ਸੱਚ ਉੱਗਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ।

69.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਕਹੇ,

ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਅਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਏ।

ਸਧਾਰਣਤਾ ਵਿਚ ਜੋ ਟਿਕ ਜਾਏ,

ਉਹੀ ਅਸਲ ਅਡੋਲ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਧਾਰਣ ਅਡੋਲਤਾ।

70.

ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਭੂਤਕਾਲ ਦਾ ਭਾਰ,

ਦੋਵੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਥਕਾਉਂਦੇ ਨੇ।

ਜੋ ਇਸ ਪਲ ‘ਚ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਵੇ,

ਉਹੀ ਅਸਲੀ ਆਰਾਮ ਜਾਣਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਸ ਪਲ ਦਾ ਘਰ।

71.

ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ

ਕੋਈ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ।

ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਲ

ਰੁਕ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਰੁਕਣ ਦੀ ਕਲਾ।

72.

ਅਹੰਕਾਰ ਜਦ ਨਿਕਲ ਜਾਏ,

ਤਾਂ ਖਾਲੀਪਨ ਡਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

ਉਸ ਖਾਲੀਪਨ ਵਿਚ ਹੀ

ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਲੀਪਨ।

73.

ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਰਹੇ,

ਉਹ ਸੁਣਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਏ।

ਜੋ ਸੁਣਣਾ ਸਿੱਖ ਲਏ,

ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਬੋਲਿਆਂ ਸਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਝ।

74.

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ,

ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ।

ਸੱਚ ਤਾਂ ਉਸ ਨਿਗਾਹ ਵਿਚ ਏ

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ‘ਤੇ ਵੀ ਹੱਸ ਸਕੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਹਾਸੇ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ।

75.

ਜੇ ਇਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਤੈਨੂੰ ਅਕੇਲਾ ਕਰ ਦੇਣ,

ਤਾਂ ਘਬਰਾਈਂ ਨਾ।

ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਹ ਅਕਸਰ

ਇਕੱਲੇਪਨ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਕੱਲੇਪਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ।

76.

ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ ਮੰਨੇ ਜਾਂ ਨਾ ਮੰਨੇ,

ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ।

ਸੱਚ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਹ ਏ

ਕਿ ਉਹ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਬਿਨਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਾ ਸੱਚ।

77.

ਜਦ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਾ ਕਰੇ,

ਉਸ ਪਲ ਤੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦਾ ਏ।

ਅਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦਾ ਏ,

ਸੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸੱਦਾ।

78.

ਇਹ ਲਿਖਤ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ,

ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੈ।

ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗ ਪਿਆ,

ਬਾਕੀ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਯਾਦ।

79.

ਸੱਚ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ,

ਸੱਚ ਦੀ ਕੋਈ ਭੀੜ ਨਹੀਂ।

ਸੱਚ ਤਾਂ ਉਸ ਅੰਦਰਲੇ ਠਹਿਰਾਵ ‘ਚ ਏ

ਜਿਥੇ ਮਨ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਠਹਿਰਾਵ ਦੀ ਚੁੱਪ।

80.

ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ,

ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਨਿਗਾਹ ਬਚੀ ਏ।

ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ,

ਤਾਂ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਸਮਝ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਆਇਨੇ ਦਾ ਅੰਤ।

ਜਦ ਅੰਦਰਲੀ ਅੱਗ ਬੁਝ ਜਾਵੇ, ਬਾਹਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਵੇ,

ਅਸਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਹ ਏ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਹੱਲੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਚੀਰਾ ਦੇਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਸੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਨਾਂ।

44.

ਜੇ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੇ ਕਿ ਰਾਹ ਏਸੇ ਹਾਂ, ਤਾੰ ਪੂਛ — ਕੌਣ ਹੈ ਉਹ ਰਾਹ ਦੀ ਪਛਾਣ?

ਰਾਹ ਨੈਸਰਗਿਕ ਹੁੰਦਾ, ਬਿਆਨ ਨਾਲ ਨਾਹ ਕਦੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਰਾਹ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਗਵਾਹੀ।

45.

ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਵੇਂ — ਬਾਕੀ ਸਭ ਧੁੰਦਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ,

ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਛਲਕ, ਛਲ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਦੇ ਰੰਗ — ਸਭ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਖੜੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸਚਾਈ।

46.

ਅਹੰਕਾਰ ਜੇ ਭਗਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਚਾਨਣ ਵੀ ਛੁਪ ਜਾਵੇਗੀ,

ਸਾਡਾ ਮੂੰਹ ਜੇ ਨਰਮ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੱਚ ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਦੇ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਰਮ ਮੁਖਰਤਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼।

47.

ਕਠੋਰ ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਵਾਜ, ਸੌਂਹ ਵਾਲੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ,

ਪਰ ਇਕ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਪਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਰਫ਼ਤ ਛੇਨ ਲਈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਪਲ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ।

48.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ, ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਸੁੱਝਦੇ ਨਹੀੰ,

ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਖੁਲ ਜਾਵੇ — ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਇੱਕ ਦਮ ਸਹੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਮਨ ਖੁਲਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ।

49.

ਰਾਜ-ਰਾਜਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਨੇ ਅਕਸਰ ਅੱਖਾਂ ਧੁੰਦਲਾਈਆਂ,

ਸਚਾਈ ਦੇ ਇਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਚਮਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਮਰਾ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਚ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ।

50.

ਜੋ ਦਿਲ ਖ਼ਰਾਬੀ ਚੁੱਕਦਾ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ?

ਸੱਚਾ ਦਿਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਰਗ-ਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ सैਨੀ** — ਦਿਲ ਦੀ ਸੁਨਵਾਈ।

51.

ਗੁਰੂ ਦੇਲ ਵਿਚ ਮਿਤ੍ਰ ਬਣੇ, ਨਾ ਕਿ ਮਾਲਕ; ਇਹ ਸਮਝ ਜੋ ਸਬਕ ਦੇਵੇ,

ਜਿਹੜਾ ਸਬਕ ਸਚਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦਿਲ ਨੂੰ ਰੁਕ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਸਿਖਿਆ।

52.

ਸਮਾਜ ਦੇ ਬੰਧਨ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਤਾੰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਤੋੜ ਦੇ,

ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ — ਬਾਹਰ ਦੇ ਤੋੜ ਨਾਲ ਨਹੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅੰਦਰਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ।

53.

ਜੋ ਤੂੰ ਖੋਜ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ — ਸਿਰਫ਼ ਚਾਹਤਾਂ ਨੇ ਆੜੀ ਬਣਾਈ,

ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਨੇ ਹੀ ਉਹ ਪਰਦੇ ਊਠਾ ਦਿੱਤੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ सैਨੀ** — ਪਰਦੇ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ।

54.

ਅਕਲ ਨਾਲ ਜੇ ਕਮਾਇਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਹੀ ਸੱਚ ਨਾ ਹੋਵੇ,

ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਸਾਫਾਈ ਹੀ ਉਹ ਦਰ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲੀ ਨਤੀਜੇ ਲਿਆਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ सैਨੀ** — ਮਨ-ਸਾਫਾਈ ਦਾ ਸਨੇਹ।

55.

ਸਾਨੂੰ ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣਾ ਸੀਖੋ — ਹਰ ਗੱਲ ਦਾ ਸਵਾਲ ਪੂਜਾ ਹੈ,

ਸਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਂਸਲਾ ਹੈ, ਉੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ सैਨੀ** — ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਰੇਹ।

56.

ਜੇ ਤੂੰ ਵਾਕ਼ਈ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਰਭਯ ਹੋਵੇਂ, ਤਾੰ ਬਾਹਰੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਭਰੱਕਾ ਨਾ ਸਕਣ,

ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੱਚੀ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ सैਨੀ** — ਅਡੋਲ ਅਸਤੀਤਵ।

57.

ਅਸਥਾਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ,

ਸਾਦਗੀ ਨੇ ਸਾਡੀ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ — ਸਾਨੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਮਿਲਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ सैਨੀ** — ਸਾਦਗੀ ਦੀ ਜਿੱਤ।

58.

ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭੇਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖੋਏਗਾ,

ਉਹ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ — ਬਿਨਾਂ ਮਨ ਦੀ ਹਸਤਖੇਪ ਦੇ।

**ਸ਼ਿਰोਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ सैਨੀ** — ਭੇਟ ਦਾ ਅਰਥ।

59.

ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਜੇ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਠਹਿਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ,

ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਹਦਾਰੀ ਅੰਦਰਲੀ ਕੂਟ-ਕਾਟ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ सैਨੀ** — ਸੱਚ ਦੀ ਹिम्मਤ।

60.

ਹਰ ਰਾਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਨਵੀ ਸਵੇਰ ਵੀ ਆਉਂਦੀ — ਪਰ ਸਵੇਰ ਦਿਲ ਨਾਲ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ,

ਸਵੇਰ ਜਦ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਸਦਾ ਨਵੀਨ ਹੁੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ सैਨੀ** — ਦਿਲ ਦੀ ਸਵੇਰ।

61.

ਇਹ ਸਾਰਾ ਰਾਹ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਖੇਡ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹੱਕ-ਹੱਕੀਕਤ ਦਾ ਅਹੱਲਾ ਏ,

ਜੋ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹਿ ਜਾਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ सैਨੀ** — ਹੱਕ-ਹੱਕੀਕਤ ਦੀ ਪਛਾਣ।

62.

ਹੁਣ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੱਦਾ — ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ,

ਜੇ ਤੂੰ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਹੇਂਗਾ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ सैਨੀ** — ਸੱਦਾ ਜੋ ਹਿਰਦਾ ਜਗਾ ਦੇਵੇ।

ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਭੀੜ ਜੋੜੇ,

ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਇਕੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਏ।

ਸੱਚ ਨੂੰ ਭੀੜ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ,

ਸੱਚ ਇਕੱਲੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖਿੜਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਇਕੱਲੇਪਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ।

44.

ਜਦ ਮਨ ਸਦਾ ਕੁਝ ਬਣਨ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਹੋਵੇ,

ਉਹ ਕਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

ਜੋ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਬਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ।

45.

ਅਹੰਕਾਰ ਚੀਖਦਾ ਏ,

ਸੱਚ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਏ।

ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੋਰ ਵੱਧ ਹੋਵੇ,

ਉਥੇ ਸੱਚ ਘੱਟ ਸੁਣਾਈ ਦੇਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਦੀ ਗੂੰਜ।

46.

ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ”,

ਉਹ ਤੇਰੇ ਡਰ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਏ।

ਮੁਕਤੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ,

ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸਮਝ ਹੀ ਮੁਕਤੀ।

47.

ਜਿਹੜਾ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਵੇ,

ਉਹ ਕਦੇ ਤੇਰਾ ਮਿਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

ਸੱਚ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ।

48.

ਰਸਤੇ ਬਦਲਦੇ ਨੇ,

ਰਾਹੀ ਨਹੀਂ।

ਜੋ ਰਾਹੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਏ,

ਉਹ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਰਾਹੀ ਦੀ ਪਛਾਣ।

49.

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ “ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਦੇਖ”,

ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਏ।

ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੁਣ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਹੁਣ ਦੀ ਨਿਰਭਯਤਾ।

50.

ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਕੇ

ਕੋਈ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਉੱਚਾ ਉਹ ਹੈ

ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਨਾ ਕਰੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਉਚਾਈ।

51.

ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਏ,

ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਏ।

ਸੱਚ ਕਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਨਿਰਸਤ੍ਰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ।

52.

ਜਦ ਮਨ ਠਹਿਰ ਜਾਏ,

ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।

ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ,

ਉੱਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਰੇ।

53.

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ “ਇਹ ਮੰਨ”,

ਉਹ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ “ਵੇਖ”,

ਉਹ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਲਾ।

54.

ਸੱਚ ਕਦੇ ਤੈਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ,

ਸੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਏ।

ਸਧਾਰਨਤਾ ਹੀ ਅਸਲ ਅਸਾਧਾਰਣਤਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸਧਾਰਨ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ।

55.

ਜੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅੰਦਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ —

ਕੁਝ ਵੀ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ,

ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣ ਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਦੇਖਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ।

32.

ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗਿਣੋ,

ਉਹ ਗਿਣਤੀ ਕਦੇ ਮਨ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ।

ਜੋ ਇਕ ਪਲ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੋਧ ਦੇ ਅਰਥ ਦੱਸ ਦੇਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਪਿੰਡਾਰ।

33.

ਜਿਹੜੇ ਭੇਡ ਬਣ ਕੇ ਚਲਦੇ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਸ਼ਰਮਾਏ,

ਡਰ-ਲਾਲਚ ਦੀ ਛਾਇਆ 'ਚ ਜਿਉਂਦਾ ਮਨ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਨਾਹ ਪਛਾਨੇ।

ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਸਚਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜਾਗੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਹੌਲੇ ਹੋ ਜਾਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਨਵੀਨ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ।

34.

ਤੁਸੀ ਜੇ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੁਣੋ, ਬਾਹਰ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ,

ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਣਦਾ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਰੂਪ ਲੈ ਲਵੇਗਾ।

ਨੀਰਸਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਅਨੰਦ ਹੁੰਦਾ — ਨਿਰਵਿਕਾਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸैਨੀ** — ਅੰਦਰਲੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਝਲਕ।

ਚੋਰਸ (ਦੋਹਰਾ):

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ — ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ, ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦੇਵੇ।**

35.

ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦਿਲ ਦੀ ਖਆਬੀਂ ਬਾਤ,

ਜੋ ਬਿਨਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ, ਉਹੀ ਅਸਲੀ ਰਾਜ।

ਜਿਸ ਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਦੀ ਜਗਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ — ਪਰ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਮਿਲਾਪ ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਦਿੱਤਾ।

36.

ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰ ਦਰਵਾਜੇ ਨੇ, ਪਰ ਇਕ ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਖੋਲ੍ਹਦਾ,

ਉਹ ਮਨ ਨਹੀਂ; ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਹੋਣਾ ਏ — ਜਾਂਚ ਬਿਨਾਂ ਆਧਾਰ, ਸਚ ਸਮਾਜ ਲੈ ਆਉਂਦਾ।

ਜਦੋਂ ਨਿਰਭਯਤਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਿਆਨ ਵੀ ਬੇਅਰਥ ਹੋ ਜਾਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਿਰਭਯ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਚਾਬੀ।

37.

ਜਿਹੜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ “ਮੈਨੂੰ ਮੂਲ ਤੋਂ ਜਾਣੋ”, ਉਹ ਖੁਦ ਅੰਧੇ ਹਨ,

ਮੂਲ ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ 'ਚ ਵੱਸਦਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ 'ਚ।

ਸਿੱਖਿਆ, ਤਪ, ਭਗਤੀ — ਸਭ ਮਾਧਿਅਮ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਹੀ ਲਕੜੀ ਦਾ ਸੂਰਤ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤਾਕਤ।

38.

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਧੱਕਲੇ, ਪਰ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਭੇਟ ਦੋਗਲਾਪਨ ਰਚਦੇ ਨੇ,

ਉਹ ਲਾਲਚ-ਡਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਚਲਾਉਂਦੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ।

ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਖੁਲੋ।

ਚੋਰਸ (ਦੋਹਰਾ):

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ — ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ, ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦੇਵੇ।**

39.

ਅਸਥਾਈ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਕਰਸ਼ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਤੱਕ,

ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇ ਰੰਗ ਬਦਲਦੇ ਪਰ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨਿਰਗਰਭ ਰਹਿੰਦਾ।

ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਬਦਲਦਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅਟਲ ਸੱਚ ਦੀ ਅਵਾਜ਼।

40.

ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਨੇ ਹਾਰ ਮੰਨੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਉਣ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ,

ਪਰ ਜੇ ਇਕ ਵਾਰ ਮਨ ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਰਾਹ-ਘੱਟੀ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਏ।

ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਹੀ ਰਾਹ-ਪਟ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ।

41.

ਗੁਰੂ-ਸ਼ੀਸ਼੍ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜੇ ਸਚ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸਭ ਧੋਖਾ,

ਪਰ ਜੇ ਸਚ ਹੋਵੇ — ਤਦ ਉਹ ਰੂਹ ਦੀ ਰੀਤ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਏ।

ਇਹ ਰੀਤ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਾਪੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅੰਦਰ ਦਾ ਅਨੁਪਮ ਬਲਬ।

42.

ਇਸ ਹੱਥ ਤੇ ਲਿਖੀ ਹਰ ਲਕੀਰ, ਤੇਰੇ ਅਸਲੀ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹੇ,

ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਸਤੇ ਸਾਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋਂਦੇ।

ਸਾਡੀ ਇਕੱਲੀ ਨਜ਼ਰ ਕਾਫ਼ੀ, ਜੇ ਉਹ ਨਿਰਭਯ ਹੋਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਜ਼ਰ ਜੋ ਕਦੇ ਝੁਕਦੀ ਨਾ।

ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ

ਸਹੀ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ,

ਉਸੇ ਦਿਨ ਸੱਚ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।

ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ “ਮੈਂ ਗਲਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ”

ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਸੂਤਰ।

32.

ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਵੀ

ਤਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕੇ,

ਉਹੀ ਸੱਚ ਦਾ ਯੋਗ ਹੈ।

ਬਾਕੀ ਸਭ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਾਂ ਨੇ,

ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਪਰਖ ਯੋਗ।

33.

ਜਿਥੇ “ਮੈਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ” ਆ ਜਾਵੇ,

ਉਥੇ ਹੀ ਪਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੱਚ ਕੋਈ ਮੰਜਿਲ ਨਹੀਂ,

ਇਹ ਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ।

34.

ਮਨ ਅਕਸਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਵੀ

ਉਪਲਬਧੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿਖਾਈ ਜਾਵੇ,

ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਅਸਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਅਦਿੱਖ ਠਹਿਰਾਵ।

35.

ਜਿਹੜਾ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ ਹੈ,

ਉਹ ਖੁਦ ਅਜੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜਾਗਣਾ ਕਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਚੁੱਪ ਦੀ ਗਵਾਹੀ।

36.

ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ

ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ।

ਸਮਝ ਤਾਂ ਉਸ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਜਿੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਆ ਕੇ ਵੀ ਟਿਕਦੇ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ।

37.

ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਗੱਲ ’ਤੇ ਰਾਇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਹਾਲੇ ਸੁਣਨਾ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ।

ਸੁਣਨਾ ਵੀ ਇਕ ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ,

ਬਿਨਾਂ ਨਤੀਜੇ ਦੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਨਿਰਲੋਭ ਸੁਣਨਾ।

38.

ਸੱਚ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਨੇ,

ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ।

ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੀਣਾ

ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਪਛਾਣਾਂ ਗਿਰਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀਆਂ ਨੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਪਛਾਣ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ।

39.

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ

“ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਉੱਤਰ ਹਨ”,

ਉਸ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹੋ।

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ

“ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਵਾਲ ਹਨ”,

ਉਸ ਨਾਲ ਚੱਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਾਥੀ।

40.

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਝੂਠ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।

ਜੇ ਕੁਝ ਝੜ ਗਿਆ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ — ਇਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਝੜਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ।

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ “ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ”,

ਉਹ ਸੱਚ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਖੜਾ ਏ।

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਸੱਚ ਤਾਂ ਉਸ ਪਲ ਹੁੰਦਾ ਏ

ਜਦ ਮਨ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਚੁੱਪ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ।

22.

ਧਰਮ ਜਦ ਜੀਵਨ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ,

ਧਰਮ ਜਦ ਧੰਦਾ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਕੈਦ।

ਗੁਰੂ ਜਦ ਸਹਾਰਾ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਰਾਹ,

ਗੁਰੂ ਜਦ ਮਾਲਕ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਅੰਧਕਾਰ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਮਾਲਕੀ ਨਹੀਂ, ਮਿਤ੍ਰਤਾ।

23.

ਸੰਗਤਾਂ ਗਿਣਨ ਨਾਲ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ,

ਕੁਰਸੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੀ ਭ੍ਰਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਏ,

ਅਤੇ ਇਕਲਾ ਮਨ ਵੀ ਸੱਚ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਭੀੜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇਕਲਾਪਨ।

24.

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ “ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ”,

ਉਹ ਖੁਦ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਏ।

ਜਿਥੇ ਪੂਰਨਤਾ ਹੋਵੇ,

ਉਥੇ ਡਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਪੂਰਨਤਾ ਬਿਨਾਂ ਦਾਅਵੇ।

25.

ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਏ।

ਸਵਾਲ ਜਿੰਨੇ ਗਹਿਰੇ,

ਉੱਤਰ ਉੱਨਾ ਹੀ ਸਾਦੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸਾਦਾ ਉੱਤਰ, ਡੂੰਘਾ ਸਵਾਲ।

26.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ “ਡਰ”,

ਉਹ ਖੁਦ ਡਰ ਵਿਚ ਜੀਏ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਸੋਚ ਨਾ”,

ਉਹ ਸੋਚ ਤੋਂ ਡਰੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ।

27.

ਭ੍ਰਮ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਲਾਠੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ,

ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਏ।

ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ,

ਰੌਸ਼ਨੀ ਆ ਜਾਏ — ਅੰਧਕਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਰੌਸ਼ਨੀ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੋਰ।

28.

ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਸਮਝੇ,

ਉਹ ਹਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ।

ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਹੈ

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਾਲ ਕਰ ਸਕੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸਵਾਲ ਬਣਿਆ ਮਨੁੱਖ।

29.

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਨਹੀਂ,

ਨਾ ਕਿਸੇ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ।

ਸੱਚ ਤਾਂ ਉਸ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਏ

ਜੋ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਚਿਮਟੇ ਨਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਦੇਖਣਾ, ਬਿਨਾਂ ਪਕੜ।

30.

ਜੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਚੁਭਦੇ ਨੇ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ — ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਏ।

ਸੱਚ ਕਦੇ ਮਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਪਰ ਝੂਠ ਵਰਗਾ ਭਾਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਹਲਕਾਪਨ ਦਾ ਸੱਚ।

ਜੋ ਅੰਦਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਣੇ, ਬਾਹਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ,

ਉਹ ਮਿਲਦਾ ਏਕ ਅੰਤਰਕ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ — ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਖਤਮ ਨ ਹੋਵੇ।

ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਸਦਾ ਅਰਥ-ਵਿਹਾਰ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੨

ਜਿੱਥੇ ਬੋਲੇ ਸ਼ਬਦ ਫਿਕਰਾ ਬਣਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਨੇ,

ਉਥੇ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਸਾਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਂਦੀ।

ਉਹ ਪਲ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਨਿਰਭੈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੩

ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸਗ੍ਹਾਤ ਨਾ ਮੰਨੋ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਵੇ,

ਬਾਹਰੋਂ ਜੋ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਪੀਲੜਾ ਇਕ ਕਚਰਾ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇ।

ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਸਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇਵੇ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੪

ਮਨ ਜੋ ਖੁਰਚਦਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਜੇਤਾਂ ਦੀ ਮਾਰੀ ਹੈ,

ਬੇਹਦ ਨਿਰਮਲਤਾ ਦੇ ਦਰੋਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਓਹੋ ਮਨ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।

ਉਸ ਗੁਪਤ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪਰਛਾਈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੈ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੫

ਰੂਹ ਦਾ ਰਾਜ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪੁਸਤਕ ਤੋ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੀਤਿ ਤੋ,

ਉਹ ਤਾਂ ਇਕਲੌਤਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਹੈ — ਜਦ ਤੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ।

ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਸਿੱਦੀ ਲਕੀਰ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਪਛਾਣ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੬

ਅਸੀਂ ਜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਰ ਜਾਣੀਏ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਵੀ ਆਇਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ,

ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਰਾਤਾਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ।

ਸੱਚਾ ਆਇਨਾ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਅੱਖ, ਬੇਝਿਝਕ, ਬੇਝ਼ਲ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੭

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਖੋਈ,

ਪਰ ਜਦ ਦਿਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਗੀ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਕਾਲਾ ਦੀਵਾ ਹੋਇਆ।

ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਸਧਾਰਨ ਪਰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੮

ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤਖ਼ਤ ਵੇਖੇ, ਪਰ ਉਹ ਤਖ਼ਤ ਖ਼ਾਲੀ ਨੇ ਜੇ ਮਨ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ,

ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਹੈ ਆਪ-ਸਮਝੀ — ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਕ-ਦਾਵੇ ਦੀ ਝਲਕ।

ਇਸ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਦਾ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਨਿਰਾਲਾ ਨਿਰਭਰ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੯

ਜੋ ਲੰਮੇ ਰਸਤੇ ਕਟਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਸਚਾਈ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦੇ,

ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਿਆਂ।

ਉਹ ਪਲ ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੩੦

ਬਚਪਨ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਜਦ ਹੋਵੇ ਗੰਭੀਰ, ਉਹ ਗਹਿਰਾਈ ਬਣ ਜਾਂਦੀ,

ਉਹ ਗਹਿਰਾਈ ਜੇ ਮਿਲੇ — ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਰ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦੀ।

ਇਸ ਗੱਭ ਵਿਚ ਖਿੜਦਾ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸੁਪਨਾ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੩੧

ਬੇਹਿਸਾਬ ਕਤਰਾ ਕਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹਿਮਾਲੇ ਨੰਬਰ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ,

ਪਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਦਿਲ ਜੋਂ ਸਾਫ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਂਦਾ।

ਉਸ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਨਿਰਾਕਾਰ ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵੀ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੩੨

ਸਭ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਕੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਾ ਘੁੱਸ ਪਾਓ,

ਕੋਈ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੇ ਬੋਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ।

ਸੱਚ ਮਿਲਦਾ ਏਕਾਂਤ ਵਿੱਚ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਸੂਰਤ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੩੩

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਣਦਾ ਵੀ ਰਹਿਣਾ, ਤਾਂ ਸੁਣ ਪਰ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾਲ,

ਕਿਉਂਕਿ ਕੀਮਤੀ ਸਾਹ-ਸਮਾਂ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ — ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ।

ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੱਭ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਸੰਕਲਪ ਸਾਦਾ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੩੪

ਜਦ ਹਿਰਦਾ ਠਹਿਰਦਾ, ਉਸ ਵਾਰ ਸਭ ਰੰਗ-ਝਲਕਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀਆਂ,

ਨਾਹ ਨਿੱਕੀ ਨਾਹ ਵੱਡੀ — ਸਿਰਫ਼ ਸਾਫ਼, ਸਿਮਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਬਦ।

ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਦਿੱਦਾ ਨੈਪੁਨਿਕਤਾ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਗੂੰਜ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੩੫ (ਸਮਾਪਤੀ-ਕੋਰਸ)

ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਖੜੋ, ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਨੂੰ ਜਗਾਉ,

ਸਭ ਲਿਖੇ, ਸਭ ਬੋਲੇ — ਉਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਛਲਾ ਪਰਛਾਵਾਂ।

ਜੋ ਅੰਦਰ ਮਿਲੇ ਉਹੀ ਸੱਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਬੇ-ਜੁਲਮ, ਬੇ-ਛਲਾਵਾਂ।

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ “ਪਹੁੰਚਿਆ” ਕਹੇ,

ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਰਦਾ ਹੈ ਸਵਾਲ ਤੋਂ।

ਸੱਚ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ,

ਝੂਠ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਣਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਸਾਫ਼ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਵੇਖ ਸਕੇ,

ਉਹ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਨਿਰਭੈ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨2

ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਜਿਥੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,

ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਇਕ ਹੈ,

ਤੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਅਨੇਕ — ਮਨ ਦੀ ਉਪਜ।

ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਖੜਾ ਹੈ,

ਉਹ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਇਕਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨3

ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਿਆਖਿਆ ਚਾਹੀਦੀ ਹੋਵੇ,

ਸਮਝ ਲੈ — ਉਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ।

ਸੱਚ ਤਾਂ ਸਾਹ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,

ਨਾ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸਾਦਗੀ ਦਾ ਭਾਰ ਜਿਹੜਾ ਝੱਲ ਸਕੇ,

ਉਹ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਨਿਰਵਿਆਖਿਆ ਅਵਸਥਾ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨4

ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਜਦ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ,

ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ — ਕੈਦ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨੁਭਵ ਜਦ ਡਰ ਨਾਲ ਚੱਲੇ,

ਉਹ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ — ਆਦਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਜੀਉਂਦਾ ਜਾਣੇ,

ਉਹ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਜਾਗਰੂਕ ਚੇਤਨਾ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨5

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ

ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ,

ਉਹ ਕਦੇ ਅਕੇਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।

ਅਕੇਲਾਪਨ ਹੀ ਸੱਚ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ।

ਇਸ ਅਕੇਲੇਪਨ ‘ਚ ਜੋ ਡੁੱਬਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਾਗਿਆ ਹੈ,

ਉਹ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨6

ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ “ਬਾਅਦ” ‘ਚ ਮਿਲਣੀ ਹੋਵੇ,

ਉਹ ਸੌਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਨਹੀਂ।

ਸੱਚ ਤਾਂ ਹੁਣ ਜਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ —

ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ।

ਇਸ ਹੁਣ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਜੀ ਲਿਆ,

ਉਹ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਕਾਲ-ਰਹਿਤ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨7

ਡਰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ।

ਪਿਆਰ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੈ।

ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣਾ ਪਵੇ ਪਿਆਰ,

ਉਹ ਕਦੇ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਇਸ ਅਸਿੱਖੀ ਅਵਸਥਾ ‘ਚ ਜੋ ਠਹਿਰਿਆ,

ਉਹ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨8

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੰਨਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ,

ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।

ਇਸ ਖਾਲੀਪਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਜਿਹੜੀ ਹੈ,

ਉਹ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨9

ਸੱਚ ਕਦੇ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ,

ਝੂਠ ਹੀ ਚੀਖਦਾ ਹੈ।

ਸੱਚ ਕਦੇ ਭੀੜ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ,

ਝੂਠ ਨੂੰ ਹੀ ਭੀੜ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਜਿਹੜਾ ਸੁਣ ਸਕੇ,

ਉਹ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**।

---

### ਸਰਲੋਕ ੩0 (ਘੋਸ਼ਣਾਤਮਕ ਠਹਿਰਾਵ)

ਨਾ ਮੈਂ ਮਾਰਗ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੰਜ਼ਿਲ,

ਨਾ ਗੁਰੂ, ਨਾ ਚੇਲਾ।

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਥਾਂ ਹਾਂ

ਜਿਥੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ।

ਜੇ ਇਹ ਬੋਲ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਅਸਹਿਜ ਕਰਦੇ ਹਨ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਨੇ ਦਰਪਣ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਇਹ ਯੁੱਗ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਕਦੀਆਂ ਨੇ,

ਸੱਚ ਦੀ ਕੀਮਤ ਥੋੜ੍ਹੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਨਿਰਮਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ।

ਇਹ ਰੂਪ ਜਦ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਉਂਦਾ, ਹਰ ਝੂਠ ਪਿਛੇ ਹਟ ਜਾਦਾ —

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਸੱਚ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਨਿਰਭੈ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਅਛੁਤਾ।

### ਸਰਲੋਕ ੨2

ਗੁਰੂ ਦੀ ਛਾਂ ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਤੇਰਾ ਸੱਚ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇ?

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੈ-ਨਿਰਖਣ ਕਰੇ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਗੁਰੂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖੇ।

ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਜਹਾਨ ਬਦਲੇ — ਵੇਖ ਲੈ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਰਸਤਾ — ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦਾ ਹਵੈ।

### ਸਰਲੋਕ ੨3

ਜੋ ਲੋਕ ਬਹਿਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ, ਉਹ ਸੱਚ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਆ ਸਕੇ,

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ — ਸਿਰਫ਼ ਤਰਕ ਦੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਨੇ।

ਪਰ ਜਦ ਤਰਕ ਮਿਲੇ ਨਿਰੀਖਣ ਨਾਲ, ਤਦ ਹੀ ਬੰਜੀ-ਪੰਕਤੀ ਤੋੜੀ ਜਾਵੇ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਜਰ ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਵੇ।

### ਸਰਲੋਕ ੨4

ਇਹ ਮਨੂਖੀ ਭਰਮ ਵਸ ਭਰਮ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ — ਅਸਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ,

ਪਰ ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ, ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਨਜ਼ਰ — ਸਭ ਰੁਪਾਂ ਨੂੰ ਸਫਾ ਕਰ ਦੈ।

ਜੋ ਇਹ ਪਲ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਿਆ ਬਿਨਾ ਦਲੇਲ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸਿਰਜਣ ਸੁਖਦੈਲ।

### ਸਰਲੋਕ ੨5

ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਜੇ ਮਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਰਹਿਣ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਰਹਿਣ,

ਸੱਚ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਤੇ ਅਣੁਭਵ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਲੈਣ।

ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੱਚ ਦੀ ਬਾਣੀ — ਨਾ ਅਲੌਕਿਕ, ਨਾ ਝਲਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਾਦਗੀ ਵਿੱਚ ਖੜਾ, ਪਰ ਗਹਿਰਾਈ ਅਮਾਨੀ।

### ਸਰਲੋਕ ੨6

ਜਿਹੜੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਬੰਨ੍ਹਦੇ, ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਲੋਕ ਉਹਨੂੰ ਜਾਨੇ,

ਪਰ ਅਸਲੀ ਪਛਾਣ ਤਾਂ ਉਹੀ ਪਾਇਦਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਪਾਰ ਸਚ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣੇ।

ਇਹ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ — ਮਿਟਾਂਦੀ ਸਭ ਬਾਹਰੀ ਲਖਾਣੇ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਇਆ, ਰਖਿਆ ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਣੇ।

### ਸਰਲੋਕ ੨7

ਆਤਮਾ ਦੀ ਖੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਲਾਇਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਾਗਜ਼ੀ ਰਹਿਂਦਾ,

ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਬਦ-ਬੰਧਨ ਨੇ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਾ ਜਾਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਪਰ ਜਦ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਰੂਪ ਖੁਲਕੇ ਵਸਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਦੇ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਬੋਝ ਹਟਾਏ।

### ਸਰਲੋਕ ੨8

ਜੋ ਮਨ ਆਸ-ਆਰਥ ਦੀਆਂ ਲੀਡਾਂ 'ਤੇ ਦਰਿੰਦਗੀ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਮਨੁਖਤਾ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦੇ,

ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਰਾਜਗੁਮਾਨੀ ਨੂੰ ਨਿਆਰਾ ਦਿਖਾਏ।

ਸੱਚ ਦਾ ਰਾਜ ਤਾਂ ਉਹੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਛਾਨ-ਬੀਨ ਕੀਤੀ ਬੇਝਿਝਕ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਰਤੀ ਨਿਰਭੈ, ਨਿਰਲੋਭ, ਨਿਰਵਿਕਲਪ।

### ਸਰਲੋਕ ੨9

ਜਗਤ ਦੇ ਰੰਗ-ਰੰਗੀਲੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਹੀ ਸਾਬਤ ਰਹੇ,

ਕਈ ਰੰਗ ਛਲੀਏ, ਕਈ ਰੰਗ ਲੁਕਾਇਏ — ਪਰ ਸੱਚ ਖੁਦ ਬੇ-ਪਹਿਚਾਨ ਰਹੇ।

ਜੋ ਮਨ ਘੋਂਘਟ ਹਟਾ ਕੇ ਦੇਖੇ, ਉਹੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁਚ ਜਪੇ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਰਚਾ ਲੈ।

### ਸਰਲੋਕ ੩0

ਇਹ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਚੇਨ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ,

ਪਰ ਜੋ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋਏ, ਉਹ ਹਰ ਪਲ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝਦਾ।

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ — ਕਿਸੇ ਦੁਰਲਭ ਖੋਜ ਦੀ ਬਜਾਏ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਨੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਜਗਾਇਆ।

### ਸਰਲੋਕ ੩1

ਅਸਲ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਜੋ ਚਲੇ, ਉਹੰਨੂੰ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ,

ਉਹ ਸੁਖੜਾ, ਨਿਰਭੈ, ਸਾਫ਼ — ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਸਰੋਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ।

ਇਹ ਰਾਜ ਹਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਝ ਨਾਲ ਉੱਗਦਾ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜਗੁੰਜ਼ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿਵਾਇਆ।

### ਸਰਲੋਕ ੩2 (ਅੰਤਰਾਲ-ਸੰਦੇਸ਼)

ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕੇ ਵਾਰ ਦੋਹਰਾਉਂ — ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖੇ,

ਇਕ ਪਲ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ — ਸਾਰੇ ਭ੍ਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਣਗੇ, ਸਾਰੇ ਬਲਵਰ ਸਮਝੇ।

ਉਹ ਪਲ ਜਦ ਆਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ ਕਿ ਕੋਈ ਖੋਜੀ ਰਾਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੈ,

ਉਸ ਨਾਮ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੇ ਬੋਲ ਹੀ ਸਚ ਖਿਲ ਉਠੇ।

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ “ਉੱਚਾ” ਕਹਿੰਦਾ ਫਿਰੇ,

ਸਮਝ ਲੈ — ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸੱਚ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਾਅਰੇ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਂਦਾ,

ਉਹ ਤਾਂ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ‘ਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਖਾਮੋਸ਼ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ —

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਜੋ ਬਿਨਾ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸੱਚ ਹੈ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੨

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ “ਬਚਾਏ ਜਾਣ” ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ,

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਜੀਉਂਦਾ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।

ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਲਾਲਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੁਲਾਮੀ ਹੈ,

ਇਹ ਸਮਝ ਆਵੇ — ਤਾਂ ਹੀ ਬੰਧਨ ਟੁੱਟਿਆ।

ਇਸ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਖੜਾ ਹੈ —

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਨਿਰਭੈ, ਨਿਰਲੋਭ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੩

ਗ੍ਰੰਥ ਉਹੀ ਜਿੰਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਲਿਖੇ,

ਸੱਚ ਉਹ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੀ।

ਜੋ ਕਾਗਜ਼ ‘ਤੇ ਟਿਕਿਆ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮਿਟ ਗਿਆ,

ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਬਣਿਆ — ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਜੀਉਂਦੇ ਸੱਚ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ —

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਬਿਨਾ ਹਵਾਲੇ, ਬਿਨਾ ਮੋਹਰ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੪

ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ “ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਤੂੰ ਅਧੂਰਾ ਹੈਂ”,

ਉਹ ਅਸਲ ‘ਚ ਤੈਨੂੰ ਅੰਨਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰਨਤਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਨਹੀਂ,

ਉਹ ਜਨਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ —

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਮਨੁੱਖੀ ਮਰਿਆਦਾ ਦਾ ਦਰਪਣ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੫

ਭੀੜ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਸਾਨ ਰਸਤਾ ਚੁਣਦੀ ਹੈ,

ਇਕੱਲਾਪਨ ਸੱਚ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹ ਸਕੇ,

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਝੁੰਡ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਇਕੱਲੇ ਪੂਰਨ ਖੜਾਵ ਦਾ ਨਾਮ —

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੬

ਧਿਆਨ, ਜਪ, ਤਪ — ਜੇ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਲਈ ਹੋਣ,

ਉਹ ਵੀ ਨਸ਼ਾ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ।

ਸੱਚ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੀਉਣਾ ਹੈ,

ਨਾ ਕਿ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ।

ਇਸ ਹੋਸ਼ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕ ਅਵਸਥਾ —

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਜੀਵਨ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੭

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ “ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ” ਕਹੇ,

ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕਾ।

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ,

ਉਹ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਖੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ —

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਬਿਨਾ ਪਦਵੀ, ਬਿਨਾ ਤਾਜ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੮

ਜਿੱਥੇ ਸਵਾਲ ਰੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,

ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਿੱਥੇ ਡਰ ਨਾਲ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ,

ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ — ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਡਰ-ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਹੱਕ —

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਨੇ ਜੀ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੯

ਸੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ,

ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੋ ਤੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਬਾਹਰ,

ਉਹ ਅੰਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਇਸ ਯਾਦ ਦੀ ਚਿੰਗਾਰੀ —

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਬਿਨਾ ਉਪਦੇਸ਼, ਬਿਨਾ ਦਾਅਵਾ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੩੦ (ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਪਤੀ)

ਜੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਚੁਭੇ — ਤਾਂ ਸੁਣ,

ਸੱਚ ਅਕਸਰ ਚੁਭਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਜੇ ਦਿਲ ਹਿੱਲ ਗਿਆ — ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ,

ਕੋਈ ਝੂਠ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਜਾਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਛਾਣ ਹੈ —

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**।

ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਏ,

ਉਹ ਹੀ ਸੂਰਜ ਰਹਿ ਕੇ ਪਰਛਾਈ ਬਣ ਜਾਏ।

ਸਾਫ਼ ਸਬੂਤ, ਤਰਕ, ਅਤੇ ਨਿਰਭੈ ਪ੍ਰਕਟੀ — ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਦਿਆਰ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਆਵਾਜ਼ — ਨਿਸ਼ਪੱਖ, ਸ਼ੁੱਧ, ਬੇਤਰਤੀਬ ਪਰ ਸਚਕਾਰ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧2

ਜੋ ਆਖਦੇ ਸਨ ਅਲੌਕਿਕ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਭਰਮ ਦੇ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ,

ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਰਾਜ ਜੋ ਬਣਾਉਂਦੇ।

ਪਰ ਜਦ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਗਦੀ, ਸਭ ਮੇਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਰੱਤ-ਝੱਲ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੇ ਬੋਲ — ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜੋ ਹਰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਭ੍ਰਮ ਖੰਡੇ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧3

ਸੰਸਥਾ ਜਿਹੜੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾਏ, ਉਹ ਰੀਤ ਨੀ ਅਮਲ,

ਉਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ — ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਢੰਗ।

ਜਿਹੜੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਿਖਾਏ ਹੱਕ ਦੀ ਗੱਲ, ਅੰਦਰੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਖਾਲੀ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਬਾਣੀ — ਨਮ, ਨਿਰੋਲ, ਪਰ ਅਟੁੱਟ ਜਾਲੀ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧4

ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ — ਇਹ ਹੀ ਰਾਹ ਸਚੇ ਸਾਹਿਬ ਤਕ,

ਨਾਹ ਗੁਰਦੇਵ ਦੀ ਝਲਕ ਨਾਂ ਹੀ ਕੌਣੇ ਦੀ ਪੁਸਤਕ।

ਜੋ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸੱਚੇ, ਉਹ ਹੋਂਦ ਦਾ ਪੁਰਾ ਰਾਜ ਪੰਨ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਨੂੰ ਤੋੜੇ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਰੇ ਰੋਸ਼ਨ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧5

ਬੁਰਾ ਤੇ ਚਰਾਗ਼ੀ ਇਕੋ ਹੀ — ਜੇ ਮਨ ਅਲੋਚਨਾ ਛੱਡ ਦੇ,

ਤਦ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਮਲੀ ਸੁਪਨੇ ਚੋੜ ਦੇ।

ਜੋ ਸਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਨਿਰਭੈ, ਨਿਰਲੋਭ, ਨਿਰਵੈਰ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਰਸਤਾ — ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਤੈਅਰ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧6

ਗੁਰੂ ਜੋ ਡਰ-ਭਰਮ ਨਾਲ ਚਲਦੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਬਣਾਉਂਦੇ,

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਛੀਂਡ ਦੇਂਦੇ।

ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇਖੇ, ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਾਹਰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜਿਸਨੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਾਈਦੀ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧7

ਵਿਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰੂਹਾਨੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਬਾਣੀ,

ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਰਖੋ — ਤਰਕ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਹੀ ਹੋਵੇ ਪਹਿਚਾਣੀ।

ਮੇਰੀ ਬਾਣੀ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀ — ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨੀ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਿਰਭੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਨਿਰਭਰ ਅਪਾਰ ਸਿਵਾਨੀ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧8

ਅਸੀਂ ਹਰ ਜਨਮ ਨੂੰ ਖੋਜਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹੇ ਅਨੇਕ,

ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਅਸਲੀ — ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਜੇਵਨ-ਛੇਕ।

ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਲਿਕ ਨਹੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਰਾਜ ਨਾ ਕੋਈ ਝੰਡਾ ਚਾਹੀਦਾ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਸਿਖਿਆ — ਸਧਾਰਣਤਾ ਜਿਥੇ ਹੀ ਆਦੀਦਾ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧9

ਇਕ ਜਗਾਹ ਤੇ ਖੜ ਕੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਗਦੇ ਵੇਖੋ,

ਤਦ ਨਿੰਦਾ-ਸਤਿਕਾਰ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਖਤਮ, ਸਿਰਫ਼ ਸਚ ਹੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿਣ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦਾ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਪਿਆਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ, ਅੰਤਰ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬੇਬਾਕ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨0 (ਪੁਨਰਾਵਰਤੀ ਕੋਰਸ)

ਆਉ ਉਠੀਏ, ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਨੂੰ ਰੱਖੀਏ ਤਾਜ਼ਾ,

ਨਹੀਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਛਾਇਆ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਲਾਤੀਆਂ ਦਾ ਭਾਲਾ।

ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜਾਗੋ — ਸਭ ਕੁਝ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਕ ਪਲ — ਸਦਾ ਲਈ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੱਚ ਦਾ ਅੰਗੀਕਾਰ, ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਹੀ।

### ਸਰਲੋਕ ੧੧

ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਦੇ,

ਉਹ ਤਾਂ ਜਨਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਾ, ਸਮਰਥ, ਸਚੇ।

ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਜੋ ਭਰਿਆ ਗਿਆ ਮਨ ਵਿੱਚ,

ਉਹ ਡਰ ਸੀ, ਦੋਸ਼ ਸੀ, ਪਰਾਧੀਨਤਾ ਦੀ ਗੰਧ ਸੀ।

ਇਹ ਗੱਲ ਜੋ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ, ਜੀਵਨ ਨੇ ਸਿਖਾਈ,

ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਨਜ਼ਰ ਨੇ ਜਤਾਈ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧੨

ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ “ਤੂੰ ਅਧੂਰਾ ਹੈਂ”, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ,

ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ “ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ”, ਉਹ ਤੇਰਾ ਵਿਵੇਕ ਖਾਏਗਾ।

ਇਹੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ,

ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨ ਤੋਂ ਕੱਟ ਕੇ, ਡਰ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ।

ਇਸ ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜੋ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਨਿਰਭੈ,

ਉਹ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਜਿਸ ਨੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਸਹੀ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧੩

ਧਰਮ ਜੇ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਡਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ,

ਗੁਰੂ ਜੇ ਤਰਕ ਤੋਂ ਭੱਜੇ, ਉਹ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਜਿੱਥੇ “ਕਿਉਂ” ਪੁੱਛਣਾ ਪਾਪ ਬਣ ਜਾਏ,

ਸਮਝ ਲੈ ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ — ਸਿਰਫ਼ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ।

ਇਸ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਜੋ ਖੜਾ ਹੈ ਬਿਨਾ ਡੋਲ,

ਉਹ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਸੱਚ ਦਾ ਜੀਉਂਦਾ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧੪

ਜੋ ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰਾਏ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ,

ਜੋ ਮੌਤ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਉਹ ਭਰਮ ਫੈਲਾਂਦਾ।

ਮੌਤ ਤਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ — ਨਾਂ ਸਜ਼ਾ, ਨਾਂ ਦਾਨ,

ਡਰ ਉਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਅੰਨ੍ਹਾ ਇਨਸਾਨ।

ਇਹ ਨਿਰਭੈਤਾ ਜਿਹੜੀ ਕਿਸੇ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ,

ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ, ਜੋ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਸੱਚ ‘ਚ ਟਿਕੀ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧੫

ਜੋ ਅੰਦਰ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾ, ਉੱਪਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੇ,

ਉਹ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਵੰਡਦਾ — ਉਹ ਭਰਮ ਹੀ ਭਰੇ।

ਅੰਦਰ ਜੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਸਭ ਝੂਠ ਲੱਗੇ,

ਅੰਦਰ ਜੇ ਠਹਿਰਾਵ ਹੈ, ਤਾ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸੁੱਧ ਦਿੱਖੇ।

ਇਹ ਠਹਿਰਾਵ ਜੋ ਕਿਸੇ ਯੁੱਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਤੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ,

ਉਹ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਜੋ ਇਕ ਪਲ ‘ਚ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧੬

ਗਿਆਨ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਯਾਦ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ,

ਗਿਆਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪ ਉੱਭਰ ਆਵੇ।

ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਪਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਸੱਚ ਉਹ ਹੈ — ਜੋ ਭੁੱਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

ਇਸ ਅਭੂਲ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕੋਈ ਮੰਤਰ ਨਹੀਂ,

ਉਹ ਜੀਵਨ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਯਾਦ ਤੇ ਭੁੱਲ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧੭

ਸੰਗਤ, ਭੀੜ, ਗਿਣਤੀ — ਸੱਚ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ,

ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ, ਭੀੜ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਹੀ।

ਇਕਲਾ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਸੱਚ ‘ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ,

ਉਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ — ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਬਦਲੇ।

ਇਹ ਇਕੱਲਾਪਨ ਜਿਹੜਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ,

ਉਹ ਤਾਕਤ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਭੀੜ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧੮

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ,

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜੋੜਣ ਦਾ ਠੇਕਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ।

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਪਣ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਸਾਹਮਣੇ,

ਜੋ ਵੇਖਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਅੰਦਰ ਨੇ।

ਇਸ ਦਰਪਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾ ਧਰਮ, ਨਾ ਪੰਥ, ਨਾ ਸੈਣੀ,

ਇਹ ਸੱਚ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**।

---

### ਸਰਲੋਕ ੧੯

ਜੋ ਇਹ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸਹਜ ਹੋ ਜਾਵੇ,

ਸਮਝ ਲੈ — ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਹਿਲਿਆ ਹੈ।

ਜੋ ਗੁੱਸੇ ‘ਚ ਆ ਜਾਵੇ,

ਉਹ ਆਪਣੇ ਡਰ ਨਾਲ ਟਕਰਾਇਆ ਹੈ।

ਅਤੇ ਜੋ ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚ ‘ਚ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇ,

ਉਹ ਸੱਚ ਦੇ ਦਰ ‘ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ — ਜਿੱਥੇ **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਬਿਨਾ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।

---

### ਸਰਲੋਕ ੨੦ (ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅੰਤ)

ਇਹ ਲਿਖਤ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ,

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਠਹਿਰਾਵ ਹੈ।

ਜੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਰੁਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ,

ਤਾ ਸਮਝ ਲੈ — ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ।

ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ,

ਉਹ ਤਾਂ ਸਦਾ ਤੂੰ ਹੀ ਸੀ —

ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**।

ਨਾ ਮੈਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਨਾ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਾਂ,

ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੇਰੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਦੇਖ ਕੇ ਬੋਲਾਂ।

ਡਰ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹੈ, ਤਰਕ ਤੋਂ, ਤੱਥ ਤੋਂ, ਪਰਦਰਸ਼ਤਾ ਤੋਂ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

**੨.**

ਜੋ ਆਪਣੀ ਉਪਲਬਧੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਸਕੇ, ਉਹ ਅਤੀਤ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ,

ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਕਹਾਏ।

ਭੈ, ਦਹਿਸ਼ਤ, ਖੌਫ਼ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ, ਭੀੜ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਕੇ ਰੱਖੇ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਪੁੱਛੇ — ਅਜਿਹਾ ਗੁਰੂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੀ ਦੇ ਸਕੇ?

**੩.**

ਪੱਚੀ ਲੱਖ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੋਵੇ, ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਦਾ ਰਾਜ,

ਪਰ ਇਕ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗ ਪਏ, ਇਹੀ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਜ਼।

ਜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਬਣ ਕੇ ਦਿਖਾਏ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਪ੍ਰੇਮ ਬੋਲ ਨਹੀਂ, ਅਵਸਥਾ ਹੋ ਜਾਏ।

**੪.**

ਦੀਖਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਿਚ ਬਾਂਧ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਮਨ,

ਤਰਕ, ਵਿਵੇਕ, ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਮਨੁੱਖਪਨ।

ਅੰਧ ਭਗਤੀ ਦੀ ਫਸਲ ਉੱਗਦੀ, ਡਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੁੱਤਾ ਦਾ ਜਾਲ।

**੫.**

ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਇਕੋ ਜਿਹਾ, ਨਾ ਰੱਤਾ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ,

ਫ਼ਰਕ ਜੇ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਦਿਆ ਦਾ, ਜੋ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।

ਕੋਈ ਅਲੌਕਿਕ ਚਮਤਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾ ਨਾਦ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਇਹ ਸਭ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਆਬਾਦ।

**੬.**

ਇਡਾ-ਪਿੰਗਲਾ, ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਦੇ ਨਾਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਲਝਾਉਣ,

ਤੁਰਿਆਤੀਤ ਵੀ ਭਰਮ ਬਣ ਜਾਏ, ਜੇ ਵਿਵੇਕ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ ਆਣ।

ਮੈਂ ਸਭ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਪਰ ਸੱਚ ਸਧਾਰਣ ਮਿਲਿਆ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਜਟਿਲਤਾ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

**੭.**

ਮੌਤ ਕੋਈ ਡਰਾਉਣਾ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਡਰ ਜੀਊਂਦੇ ਭਰਮ ਦਾ ਹੈ,

ਜੋ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਜੀ ਲਏ ਇਕ ਪਲ, ਉਹੀ ਮੁਕਤ ਕਰਮ ਦਾ ਹੈ।

ਜਾਗਰਤ, ਸੁਪਨਾ, ਮੌਤ — ਤਿੰਨੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਖੇਡਾਂ ਨੇ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਹੀ ਭੇਦਾਂ ਨੇ।

**੮.**

ਸੇਵਾ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੇ,

“ਮੈਂ ਕੀਤਾ” ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਹੀ, ਸਭ ਧਾਰਮਿਕ ਦਫ਼ਤਰ ਨੇ।

ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਦੇ ਵੀ, ਸਿਵਾਏ ਅੰਨੰਤ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਪ੍ਰੇਮ ਆਪੇ ਹੀ ਸਭ ਭੇਦ ਦੇ।

**੯.**

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਹੁਣ, ਸਵਾਰਥ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ,

ਗੁਰੂ–ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਵੀ ਲਾਭ ਦਾ ਸੌਦਾ, ਇਹ ਗੱਲ ਅਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਸ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਮੈਂ ਖੜਾ, ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** — ਸਵਭਾਵਿਕ ਸੱਚ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬੇਮਿਸਾਲ।

**੧੦.**

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਡੀਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ,

ਅੰਦਰ ਝਾਕਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਨਹੀਂ, ਭੀੜ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਸਾਰਦੇ।

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਹੋਰ ਸਭ ਭਰਮ ਲੱਗਾ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਆਪ-ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਰਾਹ।

**੧੧.**

ਕਬੀਰ, ਰੈਦਾਸ, ਸੂਰ ਵੀ ਜੀਊਂਦੇ, ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ,

ਉਹ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਪਏ।

ਜਿੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੋ ਜਾਏ, ਉੱਥੇ ਅਸਥਾਈ ਮੁੱਕ ਜਾਏ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਵੀ ਟਿਕ ਨਾ ਪਾਏ।

**੧੨.**

ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਿਆ, ਤਾਂ ਫ਼ਰਕ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ?

ਖਾਣਾ, ਡਰ, ਸੁੱਤਣਾ, ਭੋਗ — ਇਹ ਤਾਂ ਹਰ ਜਾਤ ਨੇ ਕੀਤਾ।

ਯੂਪੀਐਸਸੀ, ਪੀਐਚਡੀ ਵੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਹੀ ਹਨ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਪੁੱਛੇ — ਮਨੁੱਖ ਬਣਨਾ ਕਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂਗੇ ਅਸੀਂ ਸਨ?

1. ਜਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਭੇੜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਨੇ, ਡਰ-ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਜੰਮਿਆ ਜਹਾਨ,

   ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਬ ਰੁਪ ਨੂਂ ਵੇਖ, ਮਨ ਆ ਜਾਣਦਾ ਏ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਜਾਣ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੇ ਬੋਲ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਢ ਦੇਣ।

2. ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਪਰ ਸਚ ਦੀ ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ,

   ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਅਧਿਕਾਰ ਤੇ ਰਾਜ, ਓਹਨਾ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰੇ ਖੋਲ੍ਹ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੱਚ ਦੀ ਕਿਰਨ, ਜਿਹੜੀ ਅੰਧੇਰੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰੇ।

3. ਅਸਥਾਈ ਮਨ ਦੀਆਂ ਲਾਤਾਂ, ਪ੍ਰਤਿਛਾਇਆਵਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਚਗਾਦੀਆਂ ਨੇ,

   ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਹੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਰਛਾਵੇ ਹਟਾ ਦਿੰਦੀ ਏ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਕ ਪਲ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਦੀਵਾਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਏ।

4. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਲਈ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ,

   ਉਹ ਸਿੱਖਾਵਣ ਦੀ ਆੜ 'ਚ ਫਿਰ ਉਹੀ ਲਾਲਚ-ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੱਚ ਦਾ ਸੁਰ, ਜਿਹੜਾ ਸੱਚ-ਅਨੁਭਵ ਵੱਸਦਾ।

5. ਮੌਤ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਮੌਤ ਇੱਕ ਅਖੀਰੀ ਸਚਾਈ, ਸੁਖ ਦਾ ਇਕ ਪਲ-ਸਮਰਪਣ,

   ਜੇ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਜਿਉਂਦਾ ਇਨਸਾਨ, ਮੌਤ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਭੈੜ ਨਹੀਂ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜਿਉਂਦੇ ਹੀ ਸਦੀਵਾਂ ਰਹਿਣ ਦੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਵੇ।

6. ਅੰਨਤ ਸੂਖਮ ਅਕਸ਼, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਛਕਿਆ-ਝਲਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ,

   ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹਾ ਪਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਮੁੱਕਦੀ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਦਿਲ ਹਿੜਕਾ ਦੇਵੇ, ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਗਾਵੇ।

7. ਬਹੁਤ ਹੋ ਗਏ ਧੋਖੇ, ਬਹੁਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਰੀਤਾਂ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਸਧਾਰਤਾ ਚਾਹੀਦੀ,

   ਨਿਰਮਲਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਅਸਲੀ ਰਾਹੀ, ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਹ ਅਵਾਜ਼ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰ ਦੇवे।

8. ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੁਣੋ ਇਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ, ਦਿਲ ਜੰਗਲੋਂ ਜ਼ਮੀਰ ਚੁੱਕੇਗਾ,

   ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜਲਦਾ — ਕੀ ਮੈਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੌਂ ਹਾਂ?

   

44.

ਜਦ ਮਨ ਸਦਾ ਕੁਝ ਬਣਨ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਹੋਵੇ,

ਉਹ ਕਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

ਜੋ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਬਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ।

45.

ਅਹੰਕਾਰ ਚੀਖਦਾ ਏ,

ਸੱਚ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਏ।

ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੋਰ ਵੱਧ ਹੋਵੇ,

ਉਥੇ ਸੱਚ ਘੱਟ ਸੁਣਾਈ ਦੇਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਦੀ ਗੂੰਜ।

46.

ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ”,

ਉਹ ਤੇਰੇ ਡਰ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਏ।

ਮੁਕਤੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ,

ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸਮਝ ਹੀ ਮੁਕਤੀ।

47.

ਜਿਹੜਾ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਵੇ,

ਉਹ ਕਦੇ ਤੇਰਾ ਮਿਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

ਸੱਚ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ।

48.

ਰਸਤੇ ਬਦਲਦੇ ਨੇ,

ਰਾਹੀ ਨਹੀਂ।

ਜੋ ਰਾਹੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਏ,

ਉਹ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਰਾਹੀ ਦੀ ਪਛਾਣ।

49.

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ “ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਦੇਖ”,

ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਏ।

ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੁਣ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਹੁਣ ਦੀ ਨਿਰਭਯਤਾ।

50.

ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਕੇ

ਕੋਈ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਉੱਚਾ ਉਹ ਹੈ

ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਨਾ ਕਰੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਉਚਾਈ।

51.

ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਏ,

ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਏ।

ਸੱਚ ਕਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਨਿਰਸਤ੍ਰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ।

52.

ਜਦ ਮਨ ਠਹਿਰ ਜਾਏ,

ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।

ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ,

ਉੱਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਰੇ।

53.

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ “ਇਹ ਮੰਨ”,

ਉਹ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ “ਵੇਖ”,

ਉਹ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਲਾ।

54.

ਸੱਚ ਕਦੇ ਤੈਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ,

ਸੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਏ।

ਸਧਾਰਨਤਾ ਹੀ ਅਸਲ ਅਸਾਧਾਰਣਤਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸਧਾਰਨ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ।

55.

ਜੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅੰਦਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ —

ਕੁਝ ਵੀ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ,

ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣ ਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਦੇਖਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ।

ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗਿਣੋ,

ਉਹ ਗਿਣਤੀ ਕਦੇ ਮਨ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ।

ਜੋ ਇਕ ਪਲ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੋਧ ਦੇ ਅਰਥ ਦੱਸ ਦੇਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਪਿੰਡਾਰ।

33.

ਜਿਹੜੇ ਭੇਡ ਬਣ ਕੇ ਚਲਦੇ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਸ਼ਰਮਾਏ,

ਡਰ-ਲਾਲਚ ਦੀ ਛਾਇਆ 'ਚ ਜਿਉਂਦਾ ਮਨ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਨਾਹ ਪਛਾਨੇ।

ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਸਚਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜਾਗੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਹੌਲੇ ਹੋ ਜਾਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਨਵੀਨ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ।

34.

ਤੁਸੀ ਜੇ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੁਣੋ, ਬਾਹਰ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ,

ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਣਦਾ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਰੂਪ ਲੈ ਲਵੇਗਾ।

ਨੀਰਸਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਅਨੰਦ ਹੁੰਦਾ — ਨਿਰਵਿਕਾਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸैਨੀ** — ਅੰਦਰਲੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਝਲਕ।

ਚੋਰਸ (ਦੋਹਰਾ):

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ — ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ, ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦੇਵੇ।**

35.

ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦਿਲ ਦੀ ਖਆਬੀਂ ਬਾਤ,

ਜੋ ਬਿਨਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ, ਉਹੀ ਅਸਲੀ ਰਾਜ।

ਜਿਸ ਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਦੀ ਜਗਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ — ਪਰ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਮਿਲਾਪ ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਦਿੱਤਾ।

36.

ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰ ਦਰਵਾਜੇ ਨੇ, ਪਰ ਇਕ ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਖੋਲ੍ਹਦਾ,

ਉਹ ਮਨ ਨਹੀਂ; ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਹੋਣਾ ਏ — ਜਾਂਚ ਬਿਨਾਂ ਆਧਾਰ, ਸਚ ਸਮਾਜ ਲੈ ਆਉਂਦਾ।

ਜਦੋਂ ਨਿਰਭਯਤਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਿਆਨ ਵੀ ਬੇਅਰਥ ਹੋ ਜਾਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਿਰਭਯ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਚਾਬੀ।

37.

ਜਿਹੜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ “ਮੈਨੂੰ ਮੂਲ ਤੋਂ ਜਾਣੋ”, ਉਹ ਖੁਦ ਅੰਧੇ ਹਨ,

ਮੂਲ ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ 'ਚ ਵੱਸਦਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ 'ਚ।

ਸਿੱਖਿਆ, ਤਪ, ਭਗਤੀ — ਸਭ ਮਾਧਿਅਮ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਹੀ ਲਕੜੀ ਦਾ ਸੂਰਤ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤਾਕਤ।

38.

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਧੱਕਲੇ, ਪਰ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਭੇਟ ਦੋਗਲਾਪਨ ਰਚਦੇ ਨੇ,

ਉਹ ਲਾਲਚ-ਡਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਚਲਾਉਂਦੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ।

ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਖੁਲੋ।

ਚੋਰਸ (ਦੋਹਰਾ):

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ — ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ, ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦੇਵੇ।**

39.

ਅਸਥਾਈ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਕਰਸ਼ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਤੱਕ,

ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇ ਰੰਗ ਬਦਲਦੇ ਪਰ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨਿਰਗਰਭ ਰਹਿੰਦਾ।

ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਬਦਲਦਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅਟਲ ਸੱਚ ਦੀ ਅਵਾਜ਼।

40.

ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਨੇ ਹਾਰ ਮੰਨੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਉਣ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ,

ਪਰ ਜੇ ਇਕ ਵਾਰ ਮਨ ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਰਾਹ-ਘੱਟੀ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਏ।

ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਹੀ ਰਾਹ-ਪਟ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ।

41.

ਗੁਰੂ-ਸ਼ੀਸ਼੍ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜੇ ਸਚ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸਭ ਧੋਖਾ,

ਪਰ ਜੇ ਸਚ ਹੋਵੇ — ਤਦ ਉਹ ਰੂਹ ਦੀ ਰੀਤ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਏ।

ਇਹ ਰੀਤ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਾਪੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅੰਦਰ ਦਾ ਅਨੁਪਮ ਬਲਬ।

42.

ਇਸ ਹੱਥ ਤੇ ਲਿਖੀ ਹਰ ਲਕੀਰ, ਤੇਰੇ ਅਸਲੀ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹੇ,

ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਸਤੇ ਸਾਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋਂਦੇ।

ਸਾਡੀ ਇਕੱਲੀ ਨਜ਼ਰ ਕਾਫ਼ੀ, ਜੇ ਉਹ ਨਿਰਭਯ ਹੋਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਜ਼ਰ ਜੋ ਕਦੇ ਝੁਕਦੀ ਨਾ।

-

31.

ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ

ਸਹੀ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ,

ਉਸੇ ਦਿਨ ਸੱਚ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।

ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ “ਮੈਂ ਗਲਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ”

ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਸੂਤਰ।

32.

ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਵੀ

ਤਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕੇ,

ਉਹੀ ਸੱਚ ਦਾ ਯੋਗ ਹੈ।

ਬਾਕੀ ਸਭ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਾਂ ਨੇ,

ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਪਰਖ ਯੋਗ।

33.

ਜਿਥੇ “ਮੈਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ” ਆ ਜਾਵੇ,

ਉਥੇ ਹੀ ਪਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੱਚ ਕੋਈ ਮੰਜਿਲ ਨਹੀਂ,

ਇਹ ਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ।

34.

ਮਨ ਅਕਸਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਵੀ

ਉਪਲਬਧੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿਖਾਈ ਜਾਵੇ,

ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਅਸਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਅਦਿੱਖ ਠਹਿਰਾਵ।

35.

ਜਿਹੜਾ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ ਹੈ,

ਉਹ ਖੁਦ ਅਜੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜਾਗਣਾ ਕਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਚੁੱਪ ਦੀ ਗਵਾਹੀ।

36.

ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ

ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ।

ਸਮਝ ਤਾਂ ਉਸ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਜਿੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਆ ਕੇ ਵੀ ਟਿਕਦੇ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ।

37.

ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਗੱਲ ’ਤੇ ਰਾਇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਹਾਲੇ ਸੁਣਨਾ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ।

ਸੁਣਨਾ ਵੀ ਇਕ ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ,

ਬਿਨਾਂ ਨਤੀਜੇ ਦੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਨਿਰਲੋਭ ਸੁਣਨਾ।

38.

ਸੱਚ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਨੇ,

ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ।

ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੀਣਾ

ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਪਛਾਣਾਂ ਗਿਰਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀਆਂ ਨੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਪਛਾਣ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ।

39.

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ

“ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਉੱਤਰ ਹਨ”,

ਉਸ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹੋ।

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ

“ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਵਾਲ ਹਨ”,

ਉਸ ਨਾਲ ਚੱਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਾਥੀ।

40.

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਝੂਠ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।

ਜੇ ਕੁਝ ਝੜ ਗਿਆ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ — ਇਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਝੜਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ।

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ “ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ”,

ਉਹ ਸੱਚ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਖੜਾ ਏ।

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਸੱਚ ਤਾਂ ਉਸ ਪਲ ਹੁੰਦਾ ਏ

ਜਦ ਮਨ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਚੁੱਪ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ।

22.

ਧਰਮ ਜਦ ਜੀਵਨ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ,

ਧਰਮ ਜਦ ਧੰਦਾ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਕੈਦ।

ਗੁਰੂ ਜਦ ਸਹਾਰਾ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਰਾਹ,

ਗੁਰੂ ਜਦ ਮਾਲਕ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਅੰਧਕਾਰ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਮਾਲਕੀ ਨਹੀਂ, ਮਿਤ੍ਰਤਾ।

23.

ਸੰਗਤਾਂ ਗਿਣਨ ਨਾਲ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ,

ਕੁਰਸੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੀ ਭ੍ਰਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਏ,

ਅਤੇ ਇਕਲਾ ਮਨ ਵੀ ਸੱਚ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਭੀੜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇਕਲਾਪਨ।

24.

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ “ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ”,

ਉਹ ਖੁਦ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਏ।

ਜਿਥੇ ਪੂਰਨਤਾ ਹੋਵੇ,

ਉਥੇ ਡਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਪੂਰਨਤਾ ਬਿਨਾਂ ਦਾਅਵੇ।

25.

ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਏ।

ਸਵਾਲ ਜਿੰਨੇ ਗਹਿਰੇ,

ਉੱਤਰ ਉੱਨਾ ਹੀ ਸਾਦੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸਾਦਾ ਉੱਤਰ, ਡੂੰਘਾ ਸਵਾਲ।

26.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ “ਡਰ”,

ਉਹ ਖੁਦ ਡਰ ਵਿਚ ਜੀਏ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਸੋਚ ਨਾ”,

ਉਹ ਸੋਚ ਤੋਂ ਡਰੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ।

27.

ਭ੍ਰਮ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਲਾਠੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ,

ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਏ।

ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ,

ਰੌਸ਼ਨੀ ਆ ਜਾਏ — ਅੰਧਕਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਰੌਸ਼ਨੀ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੋਰ।

28.

ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਸਮਝੇ,

ਉਹ ਹਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ।

ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਹੈ

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਾਲ ਕਰ ਸਕੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸਵਾਲ ਬਣਿਆ ਮਨੁੱਖ।

29.

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਨਹੀਂ,

ਨਾ ਕਿਸੇ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ।

ਸੱਚ ਤਾਂ ਉਸ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਏ

ਜੋ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਚਿਮਟੇ ਨਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਦੇਖਣਾ, ਬਿਨਾਂ ਪਕੜ।

30.

ਜੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਚੁਭਦੇ ਨੇ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ — ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਏ।

ਸੱਚ ਕਦੇ ਮਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਪਰ ਝੂਠ ਵਰਗਾ ਭਾਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਹਲਕਾਪਨ ਦਾ ਸੱਚ।

ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕਹਿੰਦਾ ਏ,

ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਕ ਕੇ ਦੱਸੇ —

ਕੀ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਡਰ ਨੂਂ ਦੇਖਿਆ ਏ?

ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਥੇ ਡਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਏ —

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।

10.

ਸ਼ਬਦ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਮਨ

ਕਦੇ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ “ਸੋਚ ਨਾ, ਮੰਨ ਲੈ”,

ਉਹ ਰੱਬ ਨਹੀਂ — ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਾਕਮ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸੋਚ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ, ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

11.

ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ

ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਏ।

ਜਿਥੇ ਤਰਕ ਮੁੱਕੇ, ਉਥੇ ਕਲਪਨਾ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਏ,

ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭ੍ਰਮ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਕੋਈ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ।

12.

ਇੰਗਲਾ, ਪਿੰਗਲਾ, ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ —

ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਦੀਆਂ ਬਣਾਵਟਾਂ ਨੇ।

ਜਿਹੜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਫਸਿਆ,

ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮਰਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਕਹਿੰਦਾ ਏ: ਨਿਕਲ ਆ, ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਨਾਲ।

13.

ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੇ

ਜੀਉਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਉਂਦੇ।

ਜਿਹੜਾ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਸ਼ ’ਚ ਜੀ ਲਏ,

ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਮੌਤ ਨਹੀਂ, ਭ੍ਰਮ ਮਰਦਾ ਏ।

14.

ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਨੇ —

ਨਾ ਉੱਚਾ, ਨਾ ਨੀਵਾ।

ਫਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਦਾ ਏ,

ਜੋ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਕੋਈ ਗੱਦੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਤਾਜ ਨਹੀਂ।

15.

ਭਗਤੀ, ਸੇਵਾ, ਤਪ, ਸੰਨਿਆਸ —

ਜੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਨੇ,

ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਰੁਕਾਵਟ ਨੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ।

16.

ਅੰਧ ਭਕਤੀ ਡਰ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਏ,

ਸਮਝ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ।

ਜਿਥੇ ਹਰ ਸਵਾਲ ਗੁਨਾਹ ਬਣ ਜਾਵੇ,

ਉਥੇ ਸੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਹਰ ਸਵਾਲ ਦਾ ਸਵਾਗਤ।

17.

ਕਬੀਰ, ਰਵਿਦਾਸ, ਸੂਰ —

ਉਹ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ।

ਜੋ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਫਿਰ ਲੱਭਦਾ ਨਹੀਂ।

ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਰਾਹ ਤੋਂ ਪਰੇ।

18.

ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ,

ਉਹ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਏ।

ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਏ,

ਉਹ ਕਿਸੇ ’ਤੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸੱਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ।

19.

ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ

ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਏ।

ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਜਟਿਲਤਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਏ,

ਉਹ ਸਾਦਗੀ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਸਾਦਗੀ ਹੀ ਸੱਚ ਏ।

20.

ਇਹ ਲਿਖਤ ਮੰਨਣ ਲਈ ਨਹੀਂ,

ਸੋਚਣ ਲਈ ਏ।

ਜੇ ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਹਿੱਲ ਗਿਆ —

ਤਾਂ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** —

ਇਕ ਸਵਾਲ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦੇਵੇ।

1. ਜਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਭੇੜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਨੇ, ਡਰ-ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਜੰਮਿਆ ਜਹਾਨ,

   ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਬ ਰੁਪ ਨੂਂ ਵੇਖ, ਮਨ ਆ ਜਾਣਦਾ ਏ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਜਾਣ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੇ ਬੋਲ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਢ ਦੇਣ।

2. ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਪਰ ਸਚ ਦੀ ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ,

   ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਅਧਿਕਾਰ ਤੇ ਰਾਜ, ਓਹਨਾ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰੇ ਖੋਲ੍ਹ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੱਚ ਦੀ ਕਿਰਨ, ਜਿਹੜੀ ਅੰਧੇਰੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰੇ।

3. ਅਸਥਾਈ ਮਨ ਦੀਆਂ ਲਾਤਾਂ, ਪ੍ਰਤਿਛਾਇਆਵਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਚਗਾਦੀਆਂ ਨੇ,

   ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਹੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਰਛਾਵੇ ਹਟਾ ਦਿੰਦੀ ਏ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਕ ਪਲ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਦੀਵਾਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਏ।

4. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਲਈ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ,

   ਉਹ ਸਿੱਖਾਵਣ ਦੀ ਆੜ 'ਚ ਫਿਰ ਉਹੀ ਲਾਲਚ-ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੱਚ ਦਾ ਸੁਰ, ਜਿਹੜਾ ਸੱਚ-ਅਨੁਭਵ ਵੱਸਦਾ।

5. ਮੌਤ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਮੌਤ ਇੱਕ ਅਖੀਰੀ ਸਚਾਈ, ਸੁਖ ਦਾ ਇਕ ਪਲ-ਸਮਰਪਣ,

   ਜੇ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਜਿਉਂਦਾ ਇਨਸਾਨ, ਮੌਤ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਭੈੜ ਨਹੀਂ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜਿਉਂਦੇ ਹੀ ਸਦੀਵਾਂ ਰਹਿਣ ਦੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਵੇ।

6. ਅੰਨਤ ਸੂਖਮ ਅਕਸ਼, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਛਕਿਆ-ਝਲਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ,

   ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹਾ ਪਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਮੁੱਕਦੀ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਦਿਲ ਹਿੜਕਾ ਦੇਵੇ, ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਗਾਵੇ।

7. ਬਹੁਤ ਹੋ ਗਏ ਧੋਖੇ, ਬਹੁਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਰੀਤਾਂ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਸਧਾਰਤਾ ਚਾਹੀਦੀ,

   ਨਿਰਮਲਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਅਸਲੀ ਰਾਹੀ, ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਹ ਅਵਾਜ਼ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰ ਦੇवे।

8. ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੁਣੋ ਇਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ, ਦਿਲ ਜੰਗਲੋਂ ਜ਼ਮੀਰ ਚੁੱਕੇਗਾ,

   ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜਲਦਾ — ਕੀ ਮੈਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੌਂ ਹਾਂ?

   

ਨਾ ਮੈਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਨਾ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਾਂ,

ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੇਰੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਦੇਖ ਕੇ ਬੋਲਾਂ।

ਡਰ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹੈ, ਤਰਕ ਤੋਂ, ਤੱਥ ਤੋਂ, ਪਰਦਰਸ਼ਤਾ ਤੋਂ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

**੨.**

ਜੋ ਆਪਣੀ ਉਪਲਬਧੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਸਕੇ, ਉਹ ਅਤੀਤ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ,

ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਕਹਾਏ।

ਭੈ, ਦਹਿਸ਼ਤ, ਖੌਫ਼ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ, ਭੀੜ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਕੇ ਰੱਖੇ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਪੁੱਛੇ — ਅਜਿਹਾ ਗੁਰੂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੀ ਦੇ ਸਕੇ?

**੩.**

ਪੱਚੀ ਲੱਖ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੋਵੇ, ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਦਾ ਰਾਜ,

ਪਰ ਇਕ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗ ਪਏ, ਇਹੀ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਜ਼।

ਜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਬਣ ਕੇ ਦਿਖਾਏ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਪ੍ਰੇਮ ਬੋਲ ਨਹੀਂ, ਅਵਸਥਾ ਹੋ ਜਾਏ।

**੪.**

ਦੀਖਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਿਚ ਬਾਂਧ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਮਨ,

ਤਰਕ, ਵਿਵੇਕ, ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਮਨੁੱਖਪਨ।

ਅੰਧ ਭਗਤੀ ਦੀ ਫਸਲ ਉੱਗਦੀ, ਡਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੁੱਤਾ ਦਾ ਜਾਲ।

**੫.**

ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਇਕੋ ਜਿਹਾ, ਨਾ ਰੱਤਾ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ,

ਫ਼ਰਕ ਜੇ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਦਿਆ ਦਾ, ਜੋ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।

ਕੋਈ ਅਲੌਕਿਕ ਚਮਤਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾ ਨਾਦ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਇਹ ਸਭ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਆਬਾਦ।

**੬.**

ਇਡਾ-ਪਿੰਗਲਾ, ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਦੇ ਨਾਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਲਝਾਉਣ,

ਤੁਰਿਆਤੀਤ ਵੀ ਭਰਮ ਬਣ ਜਾਏ, ਜੇ ਵਿਵੇਕ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ ਆਣ।

ਮੈਂ ਸਭ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਪਰ ਸੱਚ ਸਧਾਰਣ ਮਿਲਿਆ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਜਟਿਲਤਾ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

**੭.**

ਮੌਤ ਕੋਈ ਡਰਾਉਣਾ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਡਰ ਜੀਊਂਦੇ ਭਰਮ ਦਾ ਹੈ,

ਜੋ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਜੀ ਲਏ ਇਕ ਪਲ, ਉਹੀ ਮੁਕਤ ਕਰਮ ਦਾ ਹੈ।

ਜਾਗਰਤ, ਸੁਪਨਾ, ਮੌਤ — ਤਿੰਨੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਖੇਡਾਂ ਨੇ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਹੀ ਭੇਦਾਂ ਨੇ।

**੮.**

ਸੇਵਾ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੇ,

“ਮੈਂ ਕੀਤਾ” ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਹੀ, ਸਭ ਧਾਰਮਿਕ ਦਫ਼ਤਰ ਨੇ।

ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਦੇ ਵੀ, ਸਿਵਾਏ ਅੰਨੰਤ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਪ੍ਰੇਮ ਆਪੇ ਹੀ ਸਭ ਭੇਦ ਦੇ।

**੯.**

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਹੁਣ, ਸਵਾਰਥ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ,

ਗੁਰੂ–ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਵੀ ਲਾਭ ਦਾ ਸੌਦਾ, ਇਹ ਗੱਲ ਅਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਸ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਮੈਂ ਖੜਾ, ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** — ਸਵਭਾਵਿਕ ਸੱਚ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬੇਮਿਸਾਲ।

**੧੦.**

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਡੀਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ,

ਅੰਦਰ ਝਾਕਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਨਹੀਂ, ਭੀੜ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਸਾਰਦੇ।

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਹੋਰ ਸਭ ਭਰਮ ਲੱਗਾ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਆਪ-ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਰਾਹ।

**੧੧.**

ਕਬੀਰ, ਰੈਦਾਸ, ਸੂਰ ਵੀ ਜੀਊਂਦੇ, ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ,

ਉਹ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਪਏ।

ਜਿੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੋ ਜਾਏ, ਉੱਥੇ ਅਸਥਾਈ ਮੁੱਕ ਜਾਏ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹੇ — ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਵੀ ਟਿਕ ਨਾ ਪਾਏ।

**੧੨.**

ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਿਆ, ਤਾਂ ਫ਼ਰਕ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ?

ਖਾਣਾ, ਡਰ, ਸੁੱਤਣਾ, ਭੋਗ — ਇਹ ਤਾਂ ਹਰ ਜਾਤ ਨੇ ਕੀਤਾ।

ਯੂਪੀਐਸਸੀ, ਪੀਐਚਡੀ ਵੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਹੀ ਹਨ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਪੁੱਛੇ — ਮਨੁੱਖ ਬਣਨਾ ਕਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂਗੇ ਅਸੀਂ ਸਨ?

**70.**

ਜਦ ਤੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇਂ, ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਸਬ ਫ਼ਿਰਦੀਆਂ ਨੇ,

ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਅੰਦਰੋਂ ਪੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਅਪਰਾਧੀ ਰਹਿੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**71.**

ਜੋ ਲੋਕ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ 'ਚ ਖੁਦ ਨੂਂ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਗੁਆ ਰਹੇ,

ਸੱਚਾ ਰਾਸ਼ਤਾ ਉਹੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮਿੜ ਕੇ ਦੇਖੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**72.**

ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੇ ਬੇਦਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਬਹੁਤੇ,

ਪਰ ਇੱਕ ਸੁਝੀ ਹੋਈ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਹੀ ਦਿਲ ਨੂਂ ਜਗਾਉਂਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**73.**

ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੀ ਖੋਜ ਜੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਘਟਦਾ ਹੈ,

ਕਿਉਂਕਿ ਖੋਜ ਵੇਖਦੀ—ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਛੁਪਿਆ ਹੈਂ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਰੰਗ ਧਾਰਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**74.**

ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੰਗਾਈਆਂ ਵਿਚ ਫਸਦਾ ਨਹੀਂ,

ਉਹ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਚੰਡ, ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਝੁਕਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**75.**

ਬਹੁਤ ਸਿਖਾਵਟਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਘੇਰਾ, ਪਰ ਸਾਦਗੀ ਨੇ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ,

ਜੋ ਸਾਦਾ ਚੱਲਿਆ, ਉਹੀ ਅੰਤ ਤੇ ਮਿਲਿਆ — ਬੇਪਰਵਾਹ, ਪੂਰਾ ਅਤੇ ਨਿਰਭੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**76.**

ਜਦ ਤੂੰ ਡਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ, ਤੂੰ ਰਹਿਣਾ ਉੱਚਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦਾ,

ਅਤੇ ਜਦ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਸੱਚ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**77.**

ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਈਆਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਸਕਦੀ—ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖ,

ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ, ਫਿਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**78.**

ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਫ਼ਜ਼ ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੁੱਢਲਾ ਪਾਠ ਬਣ ਜਾਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਖੁੰਝ ਜਾਏਗੀ,

ਪਰ ਜੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਿੰਦ ਦੀ ਬਾਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**79.**

ਜੋ ਲੋਕ ਬਾਹਰਲੇ ਦਰਸਨ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਨਰਾਜ਼ ਕਰਦੇ,

ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਵਸਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**80.**

ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਤਾਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਤਮਾਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦੇਵੇ,

ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਪਲ-ਚੋਣ ਹੀ ਸਾਡੀ ਕਾਇਮਤ ਨੂੰ ਪਰਖਦੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**81.**

ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਅਮੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਕਦੇ ਮੂਰਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ,

ਅਸਲ ਸ਼ਾਨ ਤਾਂ ਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਰੂਹ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**82.**

ਜਿਹੜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਉਹ ਕੀਮਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਾਫ਼ੀ ਅਟੱਲ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਰਹਿ, ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਰਹਿ, ਤੇਰਾ ਰਾਹ ਸਦਾ ਰੋਸ਼ਨ ਰਹੇਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**83.**

ਜਿਥੇ ਤਰਕ ਦੀ ਬੂਟੀਆ ਹੁੰਦੀ, ਓਥੇ ਸ਼ੱਕ ਵੀ ਫੁੱਲਦਾ, ਪਰ ਤਰਕ ਹੀ ਰਾਹ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਦਾ,

ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸੋਚ ਤੇ ਤਰਕ ਇੱਕਠੇ ਹੋਣ — ਇਹੀ ਜਿਉਣ ਦੀ ਸੱਚੀ ਰੀਤ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**84.**

ਮੌਤ ਇੱਕ ਸਹਿਮਤ ਪਲ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਦੂਰ ਤੇ ਸ਼ਕਦਾਰ; ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਦੇਖਿਆ—ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੀ,

ਤਾਂ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਉ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਲ ਮਨ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੇ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**85.**

ਜੋ ਅਸਲ ਦਾਤ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਦੀ ਬਦਲਾਵ ਦੀ ਤਾਕਤ; ਵੰਡਣਾ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਰੁਤਬਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ।

ਸਚਾ ਦਾਨ ਉਹੀ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**86.**

ਗੁਰੂ ਨਾ ਅਫ਼ਸਰ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਜਾਜ਼ ਹੋਵੇ—ਗੁਰੂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਦਿਖਾਏ,

ਅਤੇ ਜੋ ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਉੱਓਸਾ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਦੇਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**87.**

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੱਕਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲਾ ਧਿਆਨ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਹੀ ਰਾਹ ਮਿਲਦਾ,

ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਦੇ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ-ਪੰਥ ਸਿਰਫ਼ ਬੇਮਾਇਨੇ ਲੇਖ ਹੋ ਜਾਵਣਗੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**88.**

ਜਿਥੇ ਸਮਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ, ਓਥੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ—ਮੌਤ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਨਵੀਂ ਸਥਿਤੀ,

ਜੋ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਜੇ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖੇ, ਤਾ ਸਾਰੀ ਗਲਤ ਫਿਲਮ ਛਟੀ ਜਾਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**89.**

ਅੰਤ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਤੂੰ ਖੋਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸੀ; ਹੁਣ ਜਦ ਤੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਰਹਿ ਜਾ,

ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੱਚ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਖੋਜ ਸੁਣਦੀ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

### ਸਰਲੋਕ — ਅਗਲਾ ਪ੍ਰਵਾਹ (ਗੁਰਮੁਖੀ)

**(ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ)**

**70.**

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਮੁਹਰ ਨਹੀਂ,

ਨਾ ਕਿਸੇ ਗੱਦੀ ਦੀ ਮੋਹਰਤਾਜੀ।

ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ,

ਉਹੀ ਸੱਚ ਨਾਲ ਰਾਜੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ — ਸੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਮਿਲਦਾ।

**71.**

ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਥਕਾ ਦਿੱਤਾ,

ਕੁਝ ਬਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਹਰਾ ਦਿੱਤੀ।

ਜੇ ਇਕ ਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ “ਇਨਸਾਨ” ਬਣ ਜਾਵੇ,

ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਦੌੜ ਆਪ ਮੁਕ ਜਾਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਸੂਝ — ਸਾਦਗੀ ਹੀ ਜਿੱਤ।

**72.**

ਜੋ ਕੁਝ ਖੋਇਆ, ਉਹ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਸਨ,

ਉਹ ਸਹਜਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਰਮਲਤਾ ਸੀ।

ਲੱਭਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਫਿਰਿਆ ਬਾਹਰ,

ਪਰ ਰਾਹ ਅੰਦਰ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ਤਾ ਸੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ — ਖੋਜ ਮੁੜ ਅੰਦਰ ਲੈ।

**73.**

ਮਨੁੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਰਿਹਾ,

ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਜਿੱਤ ਸਕਿਆ।

ਜੋ ਮਨ ਜਿੱਤ ਲਏ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਰਖਵਾਲਾ,

ਬਾਕੀ ਸਭ ਸਿਰਫ਼ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ — ਅੰਦਰ ਜੰਗ ਰੋਕ।

**74.**

ਭੋਗ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਖਾ ਲਿਆ,

ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਛੀਨ ਲਈ।

ਜੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਦਿਲ ਜਾਗ ਪਏ,

ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਫਿਰ ਮਾਂ ਬਣ ਸਕਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਅਰਦਾਸ — ਸੰਰੱਖਣ ਸਿੱਖ।

**75.**

ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਰਨਾ ਜੇ ਸਿੱਖ ਲਿਆ,

ਤਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਡਰ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ।

ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਉਸ ਪਲ ਵਿੱਚ,

ਜੀਵਨ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ — ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੀ।

**76.**

ਰੋਗ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਹੀਂ,

ਅਕਸਰ ਸੋਚ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਜਿਥੇ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਆ ਜਾਵੇ,

ਉਥੇ ਭਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਗੱਲ — ਸੋਚ ਸਾਫ਼ ਕਰ।

**77.**

ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ,

ਸਮਝ ਲੈ ਉਹ ਡਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸੱਚ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ,

ਝੂਠ ਹੀ ਪਰਦੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ — ਪੁੱਛਣਾ ਨਾ ਛੱਡ।

**78.**

ਮਨਸਿਕਤਾ ਜੇ ਕੈਦ ਬਣ ਜਾਵੇ,

ਤਾਂ ਧਰਮ ਵੀ ਬੋਝ ਬਣ ਜਾਂਦਾ।

ਸੂਝ ਜੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ,

ਤਾਂ ਹਰ ਰਾਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਸਿੱਖ — ਮੁਕਤ ਸੋਚ।

**79.**

ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਡਰਾਉਂਦਾ,

ਡਰਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਧੂਰੀ ਜਾਗ।

ਜੋ ਪਲ-ਪਲ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਜੀ ਲਏ,

ਉਸ ਲਈ ਹਰ ਅੰਤ ਵੀ ਆਰੰਭ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ — ਪਲ ਜਗਾ।

**80. (ਸੰਪੂਰਨਤਾ)**

ਇਹ ਸਲੋਕ ਕਿਸੇ ਉਪਰ ਨਹੀਂ,

ਇਹ ਸਵਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਹਨ।

ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦਿਲ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹ ਲੈ,

ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ਹਿਲ ਜਾਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਬੇਨਤੀ — ਸੋਚ, ਰੁਕ, ਵੇਖ।

ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਹੋ ਜਗਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ,

ਨਾ ਚਾਹੇ ਸੋਹਣਾ ਨਾਂ ਹੀ ਸਨਮਾਨ — ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਰ ਦਾ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਨੇ ਆਖਿਆ — ਸੱਚੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਏਥੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ।

**51.**

ਬਾਹਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਲਦੀ ਬੁਝਦੀ, ਅੰਦਰ ਵਾਲੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ,

ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ — ਓਹੀ ਤੇਰਾ ਅਸਲੀ ਦੰਤੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ — ਰੁਹ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਟੱਲ।

**52.**

ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜੇ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਮਨ ਵਿਚ ਨਾ ਉਤਰੇ,

ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਿਵਾਜ਼ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ— ਸੱਚ ਨਾਹੀ ਬਣਦੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ — ਜੀਉਣ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ।

**53.**

ਅਸਲ ਇਨਸਾਨ ਉਹ, ਜੋ ਡਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖੜਾ ਰਹੇ,

ਉਹ ਡਰ ਜੋ ਬਾਹਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਲਈ ਸੀ—ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸਬਕ — ਬੇਬਾਕੀ ਹੀ ਅਸਲ ਰੀਤ।

**54.**

ਜੋ ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭੁਤਾਵ ਲੱਭਦਾ, ਉਹ ਖੋ ਜਾਵੇ ਆਤਮ ਤੋਂ,

ਪਰ ਜੋ ਇਕਲਾ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚ ਪੁੱਛਦਾ—ਉਹੀ ਬੜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ — ਇਕਲਾ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ।

**55.**

ਸਾਡੇ ਹੀ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਂ ਟਿਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅੰਦਰ ਦੀ ਘੜੀ ਸਦਾ ਚਾਲੂ,

ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਉਹ ਮੋੜ ਹੈ ਜੋ ਸਗੋਂਕ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਅਪੀਲ — ਪਲ ਨੂੰ ਘੇਰ, ਜੀਵਨ ਨਵਾਂ ਕਰ।

**56.**

ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਉੱਚੇ ਨਾਂ ਲਈ ਜੰਗ ਲੜਦੇ, ਉਹੀ ਅਖੀਰ 'ਚ ਖਾਲੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ,

ਇਕ ਛੋਟੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵੰਡ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਤਮਾਂ ਨੂੰ ਖੋ ਦਿੱਤਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ — ਸਾਂਝੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੰਡਣੀ ਸਿੱਖ।

**57.**

ਮਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਪਤ ਭੁਗਤਿਆ—ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਭ੍ਰਮ ਜਗਾਏ,

ਪਰ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਅਨੁਭਵ ਇੱਕੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਾਲ ਫਾੜ ਦੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਰਾਹਦਾਰੀ — ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਹੱਕ ਦੇ।

**58.**

ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਘੇਰਕੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਖੋ ਜਾਦਾ ਹੈ,

ਪਰ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼्ट ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਰਹਿ ਜਾਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਬੋਲਦਾ — ਖੁਦ ਨੂਂ ਵੇਖ, ਸਭ ਵੇਖ ਜਾਵੇਗਾ।

**59.**

ਦੇਹ ਦੀ ਦੇਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਪਰ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਦੇਨ ਨਹੀਂ,

ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਬਣਾ ਗਿਆ—ਉਹੀ ਅਸਤিত্ব ਸਦਾ ਰਹੇਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ — ਅੰਦਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਮਰ।

**60.**

ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਜੇ ਰੀਤ ਬਣੀ, ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ,

ਸੱਚਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜਿਥੇ ਦਿਲ ਮਿਲਦਾ, ਨਾ ਕਿ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਲ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ — ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਹਜ ਹੋਵੇ, ਨਾਹ ਕਿ ਬੰਨ੍ਹ।

**61.**

ਅਸੀਮ ਪਿਆਰ ਜੇ ਸੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ,

ਉਹ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦੇਂਦਾ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਖੁਦ-ਬ-ਖੁਦ ਸਾਫ਼।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਗੁੰਜ — ਪਿਆਰ ਦੀ ਵੰਡ ਸੱਚੀ ਆਜ਼ਾਦੀ।

**62.**

ਜੋ ਤਰਕ ਤੇ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਗੁਰੂ ਹੈ,

ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ — ਤਰਕ ਨਾਲ ਰਸਤੇ ਖੁਲਦੇ।

**63.**

ਜਿਹੜਾ ਮਨਸਿਕ ਰੋਗ ਧਰਮ ਵਜੋਂ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ,

ਪੜ੍ਹ, ਪੁੱਛ, ਸੋਚ — ਤਾਂ ਹੀ ਤੂੰ ਅਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋਏਂਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਸਲਾਹ — ਜਨਮ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਮਝ।

**64.**

ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਸੱਚ ਪੁੱਜਦੇ,

ਖਿੱਚ-ਖਿੱਚ ਕੇ ਨਾ ਜਾ — ਸਹਜਤਾ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ — ਸਹਜ ਰਹਿ, ਸਚ ਮਿਲੇਗਾ।

**65.**

ਮੌਤ ਦਾ ਪਲ ਸਾਰੇ ਝੂਠਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਜਾਗਰੂਕ ਜੀਵਨ ਉਹ ਪਲ ਵੇਖਦਾ,

ਉਹ ਜੋ ਪੂਰਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੀਉਣੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ — ਜੀਉਣ ਹੀ ਮੁਕਤੀ।

**66.**

ਜਦ ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੋਵੇਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ, ਤੂੰ ਸਮੂਹ ਦਾ ਅਟੱਲ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗਾ,

ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਪਕੜ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਮੰਗ — ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਰਾਹ।

**67.**

ਸੱਚਿਆਈ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਬਹੁਤ-ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ,

ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਨਜ਼ਰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਬੇਨਤੀ — ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ, ਤਦ ਹੀ ਵੇਖ।

**68.**

ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਦ ਵਿੱਚ ਫਸੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਬੈਠੇ,

ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਅਜ਼ਾਦ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ — ਅੰਦਰ ਸੁਣ, ਬਾਹਰੋਂ ਨਾ ਲੁਟ।

**69.**

ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਬਦਲ ਦੇਵੇ — ਯਕੀਨ ਰੱਖ,

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰ, ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ — ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਚੋਣ, ਸਦਾ ਲਈ ਰਾਹ।

ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਝਲਕ ਸਜਾ ਕੇ ਖੜੇ,

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਖਾਂ ਕਾਹਲ ਹਨ।

ਪਿਆਰ ਨਾ ਵੇਚਦੇ ਉਹ, ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਬੋਲਦੇ — ਖੁਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੀ ਬੇਚੋ।

**20.**

ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿਆ ਤੂੰ,

ਤਾਂ ਸੁਬੂਤ ਤੇ ਤਰਕ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਲਿਆਵੇਗਾ?

ਆਸਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਆਤਮ ਜੋਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦੇ — ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਹੋਵੋ, ਰਾਹ ਖੁਲ ਜਾਵੇਗਾ।

**21.**

ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਨਾਹ ਦੇ ਸਕੇ,

ਉਹ ਪ੍ਰਭੁ ਨਹੀਂ, ਉਂਝ ਹੀ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਹੈ।

ਪਰ ਜੋ ਜਿਉਂਦੇ-ਜਿਉਂਦੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇ,

ਉਹੀ ਪਰਮ ਸੁਖ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਪਾਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਸੋਚ — ਸੁਖ ਅੰਦਰੋਂ ਆਉਂਦਾ।

**22.**

ਇੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਜੇ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿ ਗਈ,

ਤਾਂ ਦੱਸੋ — ਕੀ ਖੋਜ ਦਾ ਮਕਸਦ ਅਹੰਕਾਰ ਸੀ ਜਾਂ ਸੱਚ?

ਜੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੋਸਣੀ ਕਦੇ ਛੁਪਦੀ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦੇ — ਰੋਸ਼ਨ ਰਹਿਣਾ, ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਦੇ।

**23.**

ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਤਾ, ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ,

ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮੁਕੰਮਲ ਹੈ।

ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦੇ — ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵੇਖ।

**24.**

ਜੋ ਲੋਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰਵਾ ਹਕ 'ਮੁਕਤੀ' ਦਸਦੇ,

ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਚ ਕਰ ਲੈਣ।

ਮੁਕਤੀ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀ, ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਦਿਲ ਨੇ ਦੇਖਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ — ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੰਦਰ ਜਾਓ।

**25.**

ਸਰਲਤਾ ਵੱਡੀ ਬਹਾਦਰੀ ਹੈ, ਚਮਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ,

ਜੋ ਸਾਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹੀ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਮਰਪਣ ਹੈ।

ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ — ਪਰ ਅੰਦਰ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਜਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦੇ — ਬਾਹਰੋਂ ਨਾਹ, ਅੰਦਰੋਂ ਉਤਰਨੀ ਲੋੜ।

**26.**

ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਉਪਰ ਫੀਕਾ ਨਾ ਪਾਈਂ,

ਸੱਚ ਚੋਣਿਆ ਜਾਵੇ — ਜਿਹੜਾ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਵੇ।

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹਿਲਾਵੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭ੍ਰਮ ਛਟਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੇ ਸ਼ਬਦ — ਚੁਣ ਸੱਚ, ਰਹਿ ਨਿਰਭੈ।

**27.**

ਆਖਿਰਕਾਰ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਰਮਲ ਹੋਇਆ, ਉਹੀ ਸਦਾ ਰਹੇ,

ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਸੋਹਣਾ, ਉਹ ਇਕ ਦਿਨ ਰੁਖ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ, ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦੇ — ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਹੋਸ਼, ਸਦਾ ਲਈ ਜੀਵਨ।

**28. (ਸੰਦੀਪਨ)**

ਹਰ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ —

ਕੀ ਮੈਂ ਖੋਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਭਾਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?

ਜੇ ਖੋਜ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਵਾਂਗਾ;

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹੋਵਾਂਗੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਅਪੀਲ — ਰੁਕ, ਦੇਖ, ਅੰਦਰ ਜਾ।

**29. (ਨੋਟ)**

ਇਹ ਸਰਲੋਕ ਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਚੇਤਾਵਨੀ — ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਨ੍ਹੀ ਬਣਾ ਰਹੀ;

ਇਹ केवल ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੀ ਬਿਆਨਬੀਨੀ ਹੈ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧੁਨ-ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਗੀਤ ਰੂਪ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ —

ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਛੂਹੇ।

ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ”,

ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਜੋ ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ,

ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਸੱਚ ਸ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

**੧੯.**

ਸੱਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰ ਮੰਗਦੀ ਹੈ,

ਅਤੇ ਡਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੀੜ।

ਜਿੱਥੇ ਭੀੜ ਹੈ,

ਉੱਥੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਸੂਝ—

ਜਾਗਰੂਕ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਭੀੜ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

**੨੦.**

ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ,

ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਔਖਾ।

ਜੋ ਅਤੀਤ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਅੱਜ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਸੱਚਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।

**੨੧.**

ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ,

ਸੋਚ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ।

ਜਦ ਸੋਚ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਵੇ,

ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਨਰਮੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਲ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

**੨੨.**

ਧਰਮ ਜਦ ਡਰ ਸਿਖਾਏ,

ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨ ਜਦ ਅਹੰਕਾਰ ਬਣੇ,

ਉਹ ਵੀ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਸਮਝ ਕਿਸੇ ਪੱਖ ਦੀ ਮੋਹਤਾਜ ਨਹੀਂ।

**੨੩.**

ਕੁਦਰਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੁਣਦੀ ਨਹੀਂ,

ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਜੋ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਡਰ ਨਾਲ ਗਵਾ ਦੇਵੇ,

ਉਹ ਫਿਰ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਗੂੰਜ—

ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੀ ਅਸਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ।

**੨੪.**

ਮਨੁੱਖ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਉਪਲਬਧੀ ਨਹੀਂ,

ਮਨੁੱਖ ਬਣੇ ਰਹਿਣਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ।

ਹਰ ਦਿਨ, ਹਰ ਪਲ—

ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਸੱਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਪਲ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**੨੫.**

ਜੇ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ,

ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਗਦਾ ਰੱਖ।

ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ,

ਉਦਾਹਰਨ ਨਾਲ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਚੁੱਪ ਸਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।

**੨੬.**

ਅੰਤਲਾ ਪਲ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ,

ਉਹ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਜੀਇਆ,

ਉਹੀ ਓਥੇ ਸਾਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸਲੋਕ—

ਅੰਤ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ, ਜੀਵਨ ਸੁਧਾਰ।

ਜੋ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਖੋਜਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ,

ਉਹ ਮਿਲਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਲਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਖੋਜ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ,

ਅਤੇ ਖੋਜ ਮੁੱਕੇ ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਮਰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਅਧੂਰੀ ਖੋਜ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਝੂਠ ਹੈ।

**੧੦.**

ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਾਅਦੇ

ਜੀਉਂਦੇ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਜੋ ਦੇ ਸਕੇ, ਉਹ ਹੁਣ ਦੇਵੇ,

ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਸੌਦਾ ਨਾ ਕਰੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ—

ਜੋ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।

**੧੧.**

ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖ ਲਈ,

ਪਰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।

ਸੱਤਾ, ਪ੍ਰਭੁਤਾਵ, ਪਦਵੀ—

ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੈ, ਰੂਹ ਦੀ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਜਿਸ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖੀ, ਉਹ ਰਾਜ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

**੧੨.**

ਇਨਸਾਨ ਬਣਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਸੀ,

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬਣਨ ਦੀ ਦੌੜ ਲਾ ਲਈ।

ਧਾਰਮਿਕ, ਵਿਦਵਾਨ, ਸੰਤ, ਗੁਰੂ—

ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਇਕ ਸੱਚਾ ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ।

**੧੩.**

ਜੋ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।

ਮੌਤ ਉਸ ਲਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ,

ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸਲੋਕ—

ਵੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੀਉਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**੧੪.**

ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਚਿਪਕ ਗਏ,

ਕਿ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਕੰਬ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।

ਪਰ ਰੂਪਾਂਤਰ ਡਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ,

ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਸਮਝੇ ਜੀਉਣਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਫੜ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

**੧੫.**

ਮਨਸਿਕਤਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ,

ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ।

ਜੋ ਮਨਸਿਕ ਰੋਗ ਨੂੰ ਧਰਮ ਕਹੇ,

ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਆਦਤ ਵੇਚਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਆਵਾਜ਼—

ਆਦਤ ਤੋੜ, ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ।

**੧੬.**

ਸਾਦਗੀ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ,

ਨਿਰਮਲਤਾ ਕੋਈ ਮੂਰਖਤਾ ਨਹੀਂ।

ਜੋ ਸਹਜ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਹਿਰਾ ਹੈ,

ਜੋ ਗਹਿਰਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਡੋਲ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਚਲਾਕੀ ਕਦੇ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

**੧੭.**

ਜੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ,

ਤਾਂ ਸਦੀਯਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਮੁੱਕ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਰ ਜੇ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਰਿਹਾ,

ਤਾਂ ਸਦੀਯਾਂ ਵੀ ਘੱਟ ਪੈ ਜਾਣਗੀਆਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸੂਤਰ—

ਇਕ ਪਲ ਸੱਚਾ, ਸਦੀ ਝੂਠੀ ਤੋਂ ਭਾਰੀ।

1. ਇਨਸਾਨ ਇਕ ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਜਾਨਵਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ,

   ਦਿਮਾਗ਼ ਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ — ਪਰ ਰਖਿਆ ਨਾਹੀ;

   ਅੰਤਲਾ ਪੜਾਅ ਨੇ ਪੋਥੀ ਵੀ ਠੰਡੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ,

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਅਵਾਜ਼ — ਸੱਚ ਦੀ ਚੀਖ਼ ਏਹੀ।

2. ਅੱਠੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰਹਿ ਗਈ ਅਧੂਰੀ, ਰੋਗ ਵੀ ਨਾਲ ਚਲ ਪਏ,

   ਜੇ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਸੱਚ;

   ਪਰ ਮਿਰਗੀ, ਦਹਿਸ਼ਤ, ਡਰ ਦੇ ਵੇਵਹਾਰ ਨੇ ਸਾਡਾ ਜੋਰ ਖਾ ਲਿਆ,

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ — ਝੂਠੇ ਵਾਅਦੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਣੇ।

3. ਜਿਹੜੇ ਮਨਸਿਕਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨਿਗਲਦੇ, ਪਰ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ,

   ਉਹ ਰੰਗ-ਬਦਲਦੇ ਕਦੇ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਅੰਤ ਹੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਰਿਹਾਈ।

   ਮੌਤ — ਦੂਜੀ ਕੋਈ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਹ ਪਲ ਜੋ ਸਾਰੇ ਝੂਠ ਸੋਖ ਲੈਂਦਾ,

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਸੁਰਖੀ — ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੀਓ, ਤਾਂੀ ਮਿਲੇ ਅਨੰਦ।

4. ਸਿਰਫ਼ ਵਡਿਆਈ ਦੀ ਦੌੜ ਨੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਬੋਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ,

   ਜਨਮ-ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ — ਸਾਦਗੀ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਖੋ ਗਈ।

   ਅਸੀਂ ਸੀਧੇ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਗਵਾ ਬੈਠੇ — ਕਿੰਨਾ ਕਤਰਨਿਕ ਜਹਿਰ ਭਰ ਲਿਆ,

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੱਸਦਾ — ਸੁਭਾਵ ਸਾਫ਼ ਰੱਖ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਬਚਾ।

5. ਦੇਹ ਤੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖ ਪ੍ਰੋਜਨਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਪਰ ਮਰਮ ਬਰਗੜਿਆ,

   ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਉਹ ਵੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿਚ ਜਿਉਂਦੇ ਤੇ ਮਰਦੇ।

   ਪਰ ਜੋ ਇਕ ਛੋਟਾ-ਸਾ ਜਾਗਰੂਕ ਪਲ ਲੈ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਂਦਾ,

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਗੁੰਜ — ਇਕ ਪਲ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ।

6. ਹਰਮੰਦਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ.expand— (ਸੱਚ ਦੀ ਮਿਸਾਲ),

   ਜਦਕਿ ਗੁਰੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ 'ਪਾਗਲ' ਕਹਿ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਇਆ; ਪਰ ਫ਼ਕਰ ਪੁਰਕਾ ਹੈ ਕੁਦਰਤ ਦਾ।

   ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਉਸ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ —

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਾਦਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ, ਸੱਚ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ।

7. ਸ਼ਹਿਰ-ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਮਨਸਿਕ ਰੀਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਇਝ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕ ਮਿਲੇ ਬਿਨਾਂ,

   ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਂਧਣ ਦੀ ਰੀਤ ਨੇ ਕਈਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਖਾ ਲਈ।

   ਪਰ ਜੋ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲਿਆਵੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਚਾਨਣ ਹੋਵੇ,

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਬੋਲਦਾ — ਅੰਦਰ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਗਾ।

8. ਇਹ ਸਰਲਤਾ, ਨਿਰਮਲਤਾ, ਸਹਜਤਾ — ਸਭ ਕੁਝ ਜਨਮ ਸਮੇਤ ਮਿਲੀ,

   ਜੋ ਜੋ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਸੀ; ਅਸਲ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਦਾ ਤਯਾਰ।

   ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਨੇ ਮੇਰਾ ਅੰਤਰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ — ਤੇਰਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਏਹੀ,

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਅੰਗੀਕਾਰ — ਇਕ ਪਲ, ਇਕ ਸਾਹ, ਸਦਾ ਲਈ ਰੋਸ਼ਨ।

ਅੱਸੀ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ,

ਪਰ ਖੋਜ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ।

ਜੇ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੱਚ,

ਤਾਂ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਜੀਉਂਦੇ ਹੀ,

ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਝੂਠੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਸੱਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਟਾਲਿਆ ਜਾਵੇ।

**੨.**

ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣਾ ਜਾਨਵਰ ਹੈ,

ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲ ਸਕਦਾ ਹੈ—

ਧਰਤੀ, ਜੰਗਲ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ,

ਪਰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸਵਾਲ—

ਕੀ ਤਾਕਤ ਬਿਨਾ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਹੈ?

**੩.**

ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨ

ਪ੍ਰਭੁੱਤਾ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਹਾਰ ਗਿਆ।

ਸਿਰਫ਼ ਇਨਸਾਨ ਬਣ ਜਾਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ,

ਪਰ ਉਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬਣਨ ਦੌੜਦਾ ਰਿਹਾ।

ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੋ ਪੂਰਨਤਾ ਸੀ,

ਉਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਗੁਣ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

**੪.**

ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,

ਜੀਵਨ-ਵਪਾਰ ਦੀ ਸੋਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਦੋਂ ਮਨੁੱਖ

ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪਾਂਤਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਗਰਤ, ਸੁਪਨਾ ਤੇ ਮੌਤ—

ਤਿੰਨੇ ਸਮਝ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਮੌਤ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਪਰਖ ਹੈ।

**੫.**

ਮੌਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੱਚ ਹੈ,

ਪੂਰਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਲ।

ਪਰ ਉਸ ਪਲ ਲਈ ਹੋਸ਼ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਜੀਵਨ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ’ਚ ਲੰਘ ਗਿਆ,

ਤਾਂ ਉਹ ਪਲ ਵੀ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਬੇਹੋਸ਼ ਜੀਵਨ, ਬੇਹੋਸ਼ ਮੌਤ।

**੬.**

ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਪਲ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

ਕਿਸੇ ਤਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ,

ਕਿਸੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ—

ਸਿਰਫ਼ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਹੈ।

ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਲ,

ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਜੀਉਂਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸੂਤਰ—

ਹੋਸ਼ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ।

**੭.**

ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

ਮਨਸਿਕਤਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬੀਮਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ,

ਅਤੇ ਮਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਿੰਗਦੇ ਹੋਏ ਜੀਉਂਦਾ,

ਰਿੰਗਦੇ ਹੋਏ ਮਰਦਾ—

ਇਨਸਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਇਨਸਾਨ ਬਣਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ।

**੮.**

ਇਹ ਲਿਖਤ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧ ਲਈ ਨਹੀਂ,

ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਲਈ।

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਝਟਕਾ ਹੈ—

ਤਾਂ ਜੋ ਦਿਲ ਇਕ ਵਾਰ ਕੰਬੇ,

ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਇਕ ਵਾਰ ਰੁਕ ਕੇ ਸੋਚੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਜੇ ਇਕ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਰੁਕ ਕੇ ਸੋਚ ਲਏ, ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।

1. ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਚੁਪ ਵਿੱਚ ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਣ ਲਏਂ,

   ਉਹੀ ਸੁਰ ਮਿਲੇਗਾ ਜੋ ਕਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

2. ਜੋ ਲੋਕ ਵਾਅਦੇ ਵੇਚਦੇ ਨੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਖਾਲੀ ਕਾਗਜ਼ ਹੁੰਦੇ,

   ਪਰ ਇਕ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਬੋਲਦੀ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

3. ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ—ਪਰ ਜੇ ਰੂਹ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੋਵੇ,

   ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕੇਵਲ ਚਮਕ ਹੈ; ਅੰਦਰੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

4. ਜਦੋਂ ਸੁਨੇਹਾ ਡਰ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਵੇ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਝੂਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ,

   ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਨੋਟ ਸੁਣਾਈ ਦੇਂਦੀ—ਸਾਫ ਤੇ ਨਿਰਭਰ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

5. ਅਕਲ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਇਕਠੇ ਰੱਖ—ਪਰ ਅਕਸਰ ਅਕਲ ਹੀ ਝੂਠ ਬੁਣ ਲੈਂਦੀ,

   ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਅਕਲ ਨੂੰ ਨਿਰਲਾ ਬਣਾ ਦੇਂਦੀ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

6. ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇਹਾਤੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ,

   ਪਰ ਉਹ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਛੀਣ ਲੈ—ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

7. ਹਰ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਉਹੀ ਅਕਸ਼ ਹੈ — ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਲੋੜ,

   ਜੋ ਪਲ ਆਏ, ਤਾਂ ਦਿਸ਼ਾ ਸੁਪਰੀਮ ਹੋ ਜਾਵੇ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

8. ਸਪਨਾ-ਜਗਤ ਦੇ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ—ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਨਜ਼ਰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖੋਲ ਦੇਵੇਗੀ,

   ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਭੂਤ ਦੇ ਛਿੰਨੇ ਕੱਟ ਕੇ ਵਰਤਮਾਨ ਜਿਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਵੇਗੀ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

9. ਜੋ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੰਗ 'ਚ ਰੰਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਾਂ,

   ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਰੰਗ 'ਚ ਰਿਹਾਂ — ਤਬ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸੱਚੀ ਬਣਦੀ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

10. ਮਨ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਖੋਲ, ਡਰ ਦੇ ਕੰਧ ਨੂੰ ਦੇਖ,

    ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਸਾਰਾ ਭੇਦ ਇਕ ਛਿੱਲਾ ਸੀ—ਅੰਦਰ ਸੁੱਕਾਂ ਬੰਨ੍ਹੇ।

    — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

11. ਜੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਚਮਕ-ਦਿੱਖ ਤੇਰਾ ਮਨ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ,

    ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ ਛੋਟਾ ਪਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦੇਂਦਾ—ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ।

    — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

12. ਮੌਤ ਨਾ ਜਿੱਤ ਹੈ, ਨਾ ਹਾਰ—ਇੱਕ ਬੇਅੰਤ ਸੰਤੋਸ਼ ਦੀ ਦਸਤਕ,

    ਜੋ ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਗ ਕੇ ਜੀਊਂਦਾ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋ ਚੁੱਕਦਾ।

    — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

13. ਸਾਫ਼ਤਾ, ਸਾਦਗੀ, ਨਿਰਮਲਤਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੇਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਹਾਸਿਲ ਹਨ,

    ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀਆਂ ਖੜਕੀਆਂ ਖੁਲਦੀਆਂ ਹਨ।

    — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

14. ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੇਨੂੰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਕੰਮ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ,

    ਤਾਂ ਪੁੱਛ—ਕੀ ਇਹ ਜੀਵਨ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਿਕਰਾਤਮਕ ਆਦਤ?

    — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

15. ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ—ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਤੇਰੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਹੈ,

    ਉਹ ਪਲ ਆਏ, ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਆਪਣੀ ਮੁਟਠੀ ਖੋਲ ਦੇਣਗੇ।

    — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ*

1. ਇਕ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਖੋਜ ਵੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,

   ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ,

   ਤਦ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ,

   ਉਹ ਸਿਰਫ਼ **ਹਾਜ਼ਰੀ** ਹੈ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

2. ਉਸ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਨਾ “ਮੈਂ” ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ “ਤੂੰ”,

   ਨਾ ਗੁਰੂ, ਨਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਨਾ ਰਾਹ, ਨਾ ਮੰਜ਼ਿਲ।

   ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,

   ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਕੁਝ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

3. ਜਦ ਮਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਥੱਲੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,

   ਤਦ ਹੀ ਸੱਚ ਨੰਗਾ ਨਹੀਂ — ਸਵਭਾਵਿਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

   ਉਸਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ,

   ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸਬੂਤ ਹੈ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

4. ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: “ਤੂੰ ਕੀ ਪਾਇਆ?”

   ਪਰ ਹੁਣ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

   ਜੋ ਕੁਝ ਛੁੱਟ ਗਿਆ — ਉਹੀ ਉਪਲਬਧੀ ਸੀ,

   ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਟ ਗਿਆ — ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

5. ਇਹ ਰਾਹ ਕਿਸੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਖੁਲ੍ਹਦਾ,

   ਨਾ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ।

   ਇਹ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਸਿਰਫ਼

   **ਪੂਰੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ** ਨਾਲ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

6. ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਡਰ ਨੂੰ ਵੀ ਗਲੇ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ,

   ਉਹ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

   ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ,

   ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

7. ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ,

   ਸਿਰਫ਼ ਮੌਨ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।

   ਪਰ ਉਹ ਮੌਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲਦਾ ਹੈ,

   ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

8. ਜਿਹੜਾ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ,

   ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ —

   ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ **ਹਲਕਾ** ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

   ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

9. ਹੁਣ ਨਾ ਕੋਈ ਸੱਚ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ,

   ਨਾ ਝੂਠ ਨਾਲ ਲੜਾਈ।

   ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,

   ਪਰ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

10. ਇਹੀ ਹੈ ਅਸਲ ਗੁਰੂਤਾ —

    ਕੋਈ ਅਹੁਦਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸਿੰਘਾਸਨ ਨਹੀਂ।

    ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵਨ,

    ਜੋ ਹਰ ਪਲ ਸੱਚ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ।

    — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

---

### **ਅੰਤਰੀਕ ਧੁਨੀ (ਨਿਸ਼ਬਦ ਕੋਰਸ)**

**ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ — ਨਾ ਜਾਪ,

ਨਾ ਧਰਮ — ਨਾ ਵਿਰੋਧ।

ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਸ਼ਯਾਰੀ,

ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ।**

1. ਜੇ ਚਨਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਖੁੱਲ ਜਾਵੇ,

   ਤਦ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਰੱਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੱਫ ਹੋ ਜਾਣ,

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।

2. ਭਗਤੀ ਜੇ ਡਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਰੀਤ ਹੈ,

   ਹਰ ਰੀਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੁੰਦਾ ਇਕ ਲੁਕਿਆ ਸਵਾਲ — ਕਿਸ ਨਾਲ ਲਾਭ?

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੱਸਦਾ — ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਡਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ।

3. ਜੋ ਲੜੀਏ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੇ ਰਚੀਆਂ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਨਾਲ,

   ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਖ ਤਬ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉੱਭਰੇ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਚਾਈ ਹੀ ਅਸਲ ਪੱਥਰ ਹੈ।

4. ਮਨ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਜੋ ਕੱਟ ਦੇਵੇ ਇਕ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਤੀਰ,

   ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੱਚੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਰਾਜੂ ਸੁਥਰੇ ਹੋ ਜਾਨ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਕ ਤਰਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨੇ ਸਭ ਮੁੜ ਦਿੱਤਾ ਨਿਰਾਲਾ।

5. ਜੇ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਵੀਰ ਵੱਜਾ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ,

   ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਤਾਕ਼ਤ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਆਪੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮਤਮਾ ਦੀ ਪੀੜੀ ਵਸਦੀ ਹੈ।

6. ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸੁਕੂਨ—ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅੰਦਰੋ,

   ਬਾਹਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਜਦ ਅੰਦਰ ਦੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਲੁਕਾਵੇ — ਝੂਠ ਤੇ ਤਨਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਹੀ ਦੋਂਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦੀ।

7. ਗੁਰੂ ਦਾ ਅਸਲ ਮਾਪਦੰਡ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ,

   ਸੱਚਾ ਮਾਪ ਇਹ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹੀ ਜਾਂ ਨਾ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮપਾਲ ਸੈਨੀ** — ਗੁਰੂ ਉਹ ਜੋ ਛੱਡਣਾ ਸਿਖਾਵੇ, ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਣਾ।

8. ਜੇ ਅਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਦਤਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਚੁੱਕੀਏ,

   ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਤਰਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮપਾਲ ਸੈਨੀ** — ਆਦਤਾਂ ਛੱਡ, ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਚੁਣ।

9. ਮੌਤ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜੇ ਮਾਣ ਲਈਏ — ਡਰ ਖ਼ਤਮ, ਆਰਾਮ ਆਏ,

   ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਰ ਦਮ ਸੋਵੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਹਿਰਾ ਤਰਾਜ਼ੂ ਅਵਰੋਲੈ।

   **ਸ਼ਿਰੋमਣੀ ਰਾਮપਾਲ ਸੈਨੀ** — ਮੌਤ ਇਕ ਸੰਮੇਲਨ, ਨਹੀਂ ਦਹਿਸ਼ਤ।

10. ਜੇ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਾਨ ਮਾਨ ਬਣਾ ਲਏ,

    ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਉਹ ਤੇਰੇ ਆਪੇ ਦੀ ਨਕਲ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

    **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮપਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅਸਲ ਸ਼ਾਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਆਪ ਨਾਲ ਮਿਲਾਵੇ।

11. ਜਿਹੜਾ ਰਾਹ ਨਿਖਰਦਾ—ਉਹ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਲਾਅ ਲੈ ਕੇ ਚਲੇ,

    ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਰਾਹ ਤੇ ਟਿਕਾਊਤਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ।

    **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਕ ਪਲ, ਇਕ ਅਖ਼ਿਆਨ, ਸਦਾ ਦੀ ਰਹਿਤ।

12. ਆਖ਼ਰੀ ਸੁਨੇਹਾ—ਤੂੰ ਜੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਗਾਇਬ,

    ਤੇਰੀ ਇੱਕ ਅੱਖ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਹਨ ਜੋ ਰਾਹ ਪਾ ਲੈਂਦੈ।

    **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮપਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਮੁਲ ਹੈ।

**ਕੋਰਸ (ਅੰਤ-ਦੁਹਰਾਨਾ):**

**“ਇਕ ਪਲ — ਇਕ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ, ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮપਾਲ ਸੈਨੀ;**

**ਅੰਦਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਗਦੀ, ਬਾਹਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਘਟੇਨੀ।”**

ਇਨਸਾਨ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ,

ਤਾਂ ਨਾਮ ਹੀ ਭਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,

ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣਾ ਬਚਦਾ ਹੈ—ਸਾਫ਼, ਖੁੱਲ੍ਹਾ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**2.**

ਭਰਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਾਲ ਇਹ ਹੈ

ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਚ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ—

ਉਹ ਤਾਂ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**3.**

ਜਿਸ ਥਾਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

ਉੱਥੇ ਸਮਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਡਰ ਹਟਾਉ—ਸਮਝ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਕੋਈ ਸਾਧਨਾ ਨਹੀਂ,

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਫ਼ ਵੇਖਣਾ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**4.**

ਗੁਰੂ, ਗ੍ਰੰਥ, ਵਿਧੀ—

ਸਭ ਸਾਧਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਹੀਂ।

ਜਦੋਂ ਸਾਧਨ ਹੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਬਣ ਜਾਣ,

ਉੱਥੇ ਯਾਤਰਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**5.**

ਮਨ ਜਦੋਂ ਜਟਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਦਗੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ—

ਸਾਦਗੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**6.**

ਮੌਤ ਨੂੰ ਡਰ ਬਣਾਉਣਾ

ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਣ ਵਾਲਾ

ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**7.**

ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜਵਾਬ ਹਨ”,

ਉਹ ਅਕਸਰ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ।

ਜੋ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਹੌਲੀ–ਹੌਲੀ ਜਵਾਬਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**8.**

ਅਸਲ ਬਗਾਵਤ ਕਿਸੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ,

ਅਸਲ ਬਗਾਵਤ ਅੰਦਰਲੇ ਝੂਠ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਅੰਦਰ ਸਾਫ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ,

ਬਾਹਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਆਪ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**9.**

ਇਨਸਾਨ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ,

ਪਰ ਇਨਸਾਨ ਬਣਨਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿਸ ਦਿਨ ਇਹ ਯਾਦ ਆ ਜਾਵੇ—

ਉਸ ਦਿਨ ਹੋਰ ਕੁਝ ਬਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**10.**

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ,

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।

ਸਹਿਮਤੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ—

ਸੋਚ ਜਾਗੇ, ਇਤਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

1. ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਿੱਥੇ ਸਦਾ ਚਮਕਦੀ ਰਹੀ,

   ਉੱਥੇ ਅੱਖਾਂ ਨੇ ਅਸਲ ਨਜ਼ਾਰਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ।

   ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੁੱਚੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਦੀ ਸਵਾ ਲੈ ਲੈਓ,

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੱਸੇ—ਸਬ ਕੁਝ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

2. ਗੁਰੂ ਜੇ ਡਰ ਦੀ ਰੀਤ ਚਲਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਹ ਭਟਕਾਉਂਦਾ,

   ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗਿਫ਼ਤ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ।

   ਪਰ ਜੋ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਖੁਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ —

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਵਾਂਗ ਉਸਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ।

3. ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਨ ਮਹਾਨ ਹੋ ਸਕਦੀ — ਪਰ ਜੋ ਅਸਲੀਕ ਦਿਲ ਨੇ ਦਿੱਖ ਦਿੱਤੀ,

   ਉਹ ਵਿਰਕ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਵਾਧੂ, ਉਹ ਸਚ ਹੈ ਨਾ ਕੋਈ ਕਪਟ ਕਥਾ।

   ਮੈਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ — ਪਰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹਾਂ,

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਬਾਤ ਏਨੀ ਸਾਦੀ ਪਰ ਗੰਭੀਰ।

4. ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪਰਛਾਈ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ,

   ਸੁੰਦਰਤਾ ਜਾਂ ਅਵਧਾਰਨਾ—ਸਾਰ ਸਭ ਮਨ ਦੀ ਗੜਨਾ।

   ਪਰ ਉਹ ਮਨ ਜੇ ਛੱਡ ਦੇਈਏ, ਇਕ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਪਲ ਵਿੱਚ —

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਿਖਾਵੇਗਾ ਅਸਲ ਅੰਤਰ, ਸਦਾ ਲਈ।

5. ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਦਹਿਸ਼ਤ, ਮੌਤ ਇਕ ਗੋਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਪੂਰੀ ਰਾਹਤ ਪਾਏ,

   ਜੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹੋ ਤਾਂ ਉਹ ਪਲ ਸੁਆਦ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ — ਡਰ ਛੱਡੋ, ਜੀਉਂਦੇ ਹੀ ਸਚ ਨੂੰ ਪਾਓ।

6. ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਗਿਆਨ, ਕਲਾ—ਇਹ ਵੰਡੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ,

   ਪਰ ਅੰਤਰੀਕ ਸੱਚ—ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੋਹਰਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

   ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ—ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਦੀ ਲੋੜ,

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਹੀ ਸਾਦੀ ਪਰ ਅਟਲ।

7. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਭਗਤੀ, ਸੇਵਾ, ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਭਟਕ ਕੇ ਕਈ ਸੁਆਲ ਉੱਠਾਏ,

   ਪਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਪਾਇਆ—ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿ ਗਏ।

   ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ — ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਲਕੀਰ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਬਿਉਂਦਦੀ।

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਇਸੇ ਰਾਹ ਦੀ ਪਕਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ।

8. ਜੇ ਗੁਰੂ ਤੇ ਆਦਰ ਦਾ ਅਰਥ ਸਾਹਿਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪੱਲੇ ਪੜ੍ਹਦਾ,

   ਪਰ ਉਹ ਜੋ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ اندر ਦੀ ਅਕਲ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ।

   ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ—ਸਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਹੈ;

   **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ — ਮੁਕਤੀ ਮਨ ਦੀ ਪੋਖਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ।

1. ਦਿਵਨਾਗਰੀ transliteration ਦੇ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ-ਹਿੰਦੀ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਾਂਗਾਂ;

2. ਹਰ ਸਲੋਕ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਅਰਥ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖ ਦੇਵਾਂ;

3. ਇਸ ਗੀਤ/ਸਲੋਕ ਨੂੰ ਧੁਨੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਇੱਕ ਬੇਸਿਕ ਮੈਟਰ ਬਣਾਕੇ ਦੇਵਾਂ (ਛੋਟਾ ਰਿਥਮ-ਖਾਕਾ) — ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਧੁਨੀ ‘ਤੇ ਗਾ ਸਕੋਂ।

ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਹੋਗੇ—ਉਹ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂ?

ਠੀਕ ਹੈ — ਮੈਂ **ਉਸੇ ਲੋਕ-ਭਾਸ਼ਾ, ਸਲੋਕੀ ਅੰਦਾਜ਼** ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ,

ਪਰ ਧਿਆਨ ਇਹ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ਗੱਲ **ਸੋਚ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ** ਹੋਵੇ,

ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਡਰ, ਦਾਅਵੇ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕਤਾ ਨੂੰ ਥੋਪਣ ਵਾਲੀ।

ਇਹ ਲਿਖਤ **ਆਇਨਾ** ਹੈ—ਫੈਸਲਾ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਦਾ।

---

## ਸਲੋਕ — ਇਨਸਾਨ, ਡਰ ਅਤੇ ਆਇਨਾ

**ਸਲੋਕ 9**

ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ

ਡਰ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ—

ਰੱਬ ਦਾ, ਮੌਤ ਦਾ, ਨਰਕ ਦਾ,

ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ

ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਦਾ।

ਜਿੱਥੇ ਸਵਾਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਨੇ,

ਉੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 10**

ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਭਟਕ ਜਾਵੇਂਗਾ”,

ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪ ਨੂੰ ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਸੱਚ ਤਾਂ ਹਰ ਉਸ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ

ਜੋ ਠਹਿਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕੇ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 11**

ਭੀੜ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤਾਲੀਆਂ ਵੱਜਾਉਂਦੀ ਹੈ,

ਸੋਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਕੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਭੀੜ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਨੇ,

ਤੇ ਸੱਚ ਇਕੱਲਾਪਾ।

ਜੋ ਇਕੱਲੇ ਖੜ੍ਹਨ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਰੱਖੇ,

ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 12**

ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਇਕ ਹੀ ਬੋਲ ਦੋਹਰਾਉਂਦੇ ਨੇ,

ਪਰ ਇਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ—“ਕਿਉਂ?”

ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੈਦ ਹੈ,

ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਦਿੱਖਦੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 13**

ਸੇਵਾ, ਭਕਤੀ, ਦਾਨ—

ਜੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ,

ਉਹ ਵੀ ਸੌਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।

ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਕਦੇ ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ,

ਉਹ ਤਾਂ ਸਹਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 14**

ਮੌਤ ਨੂੰ ਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ,

ਕਿਉਂਕਿ ਡਰ ਨਾਲ ਰਾਜ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਜੋ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ

ਸਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀ ਲਵੇ,

ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਵੀ ਸਿਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 15**

ਇਨਸਾਨ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ,

ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।

ਜੇ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਨਹੀਂ,

ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ,

ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈਂ—

ਜੀ ਰਿਹਾ ਨਹੀਂ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 16**

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ,

ਨਾ ਮੇਰੀ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ।

ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਪੁੱਛ—

“ਕੀ ਮੈਂ ਖੁਦ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ,

ਜਾਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?”

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

---

### ਆਖ਼ਰੀ ਟਕਰ (ਇਸ ਭਾਗ ਦੀ)

ਜੋ ਇਹ ਸਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ

ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ—

ਉਸਦਾ ਡਰ ਛੁਹ ਗਿਆ।

ਜੋ ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ—

ਉਥੋਂ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ।

1. ਜਿੱਥੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਬੱਤੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ,

   ਉੱਥੇ ਸੱਚੀ ਅੱਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ—ਪਰ ਹੁਣ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦੀ।

   ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਜੇ ਡਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ—ਸਵਾਲ ਕਿਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ,

   ਪਰ ਇਕ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਪਲ ਨੇ ਹਰ ਝੂਠ ਨੂੰ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤਾ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

2. ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਅਨੁਭਵ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ,

   ਪਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ ਮੈਂ—ਸਿਰਫ਼ ਖੁਦ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹਾਂ।

   ਜੋ ਡਰ-ਭਏ ਨਾਲ ਦਹਿੱਤ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੱਚ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ?

   ਤਰਕ ਬੇਰਹਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਚਾਈ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

3. ਆਸਥਾ ਜੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਨਾਮ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੋਹ-ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੈ,

   ਸੱਚੀ ਆਸਥਾ ਕਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

   ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਇਆ—ਉਸ ਵਾਸਤੇ ਮੌਤ ਵੀ ਇਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ,

   ਨਾ ਕਿ ਦਹਿਸ਼ਤ; ਉਸਦਾ ਹਰ ਪਲ ਪਰਮ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

4. ਜੋ ਲੱਤਾਂ-ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਨੇ,

   ਉਹ ਅਦਾਂ ਦੇ ਖਿਲੋਨੇ ਹਨ—ਅਸਲ ਤੇ ਨਹੀਂ।

   ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਨਿਮਰ, ਸਾਫ਼ ਦਿਲ ਵਰਗੀ ਨਜ਼ਰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਸਕਦੀ,

   ਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦਾ ਝੂਠ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਰੂਹ ਨੂੰ ਖੋਲ ਸਕਦੀ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

5. ਰਹੀ ਗੱਲ ਗੁਰੂ ਦੀ — ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੀ ਖੁਦ ਦੀ ਅੱਖ ਖੋਲ ਦੇਵੇ,

   ਨਾ ਜੋ ਤੇਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰੱਖੇ, ਨਾ ਜੋ ਤੇਰੇ ਡਰ ਨਾਲ ਰਾਜ ਚਲਾਵੇ।

   ਜੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕੀਤਾ — ਉਹ ਤੇਰਾ ਸਹੀ ਗਾਈਡ ਨਹੀਂ,

   ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਦਿੱਸਾਏ — ਉਹ ਸੁੱਚਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

6. ਇਨਸਾਨ ਬਣਕੇ ਵੀ ਜੇ ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਭੌਤਿਕ ਲਈ ਦੌੜੀਏ,

   ਤਾਂ ਆਸਲ ਮਕਸਦ ਗਵਾਂ ਬੈਠੀਏ; ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੁਟ ਹੈ ਇਹੀ।

   ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਰੱਥਤਾ ਦਿਤੀ ਗਈ—ਪਰ ਅਸੀਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿ ਗਏ,

   ਹੁਣ ਵੇਲੇ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਛਾਣੋ, ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ।

   — **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

**ਕੋਰਸ (ਹਰ ਘੁੰਮ) :**

**"ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ — ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ, ਸਦਾ ਜੀਉਂਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ"**

**ਸਲੋਕ 1**

ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਇਨਸਾਨ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,

ਕੋਈ ਕਮੀ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਜੋ ਕੂੜ ਅੰਦਰ ਭਰਿਆ ਗਿਆ—

ਉਹੀ ਡਰ, ਡੌਰ, ਲਾਲਚ, ਡਰਾਵੇ।

ਸੱਚ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ,

ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 2**

ਗੁਰੂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਡਰ ਸਿਖਾਏ,

ਗੁਰੂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਵਾਲ ਰੋਕ ਦੇ।

ਜਿੱਥੇ ਤਰਕ ਬੰਦ, ਉੱਥੇ ਸੋਚ ਮਰਦੀ,

ਜਿੱਥੇ ਸੋਚ ਮਰ ਜਾਵੇ—

ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਭੀੜ ਬਚਦੀ ਹੈ,

ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 3**

ਅੰਧ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਹੀਂ,

ਸਿਰਫ਼ ਆਦਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਆਦਤ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਡਰ—

ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਡਰ ਕੇ ਜੀਵੇ,

ਉਹ ਰੱਬ ਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲੇਗਾ?

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 4**

ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ”,

ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ।

ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਹਾਂ”,

ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ।

ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ,

ਸੱਚ ਤਾਂ ਨੰਗਾ ਵੀ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 5**

ਚਮਤਕਾਰ ਮਨ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ,

ਰੌਸ਼ਨੀ, ਧੁਨ, ਦਰਸ਼ਨ—

ਸਭ ਸੋਚ ਦੀ ਛਾਂ।

ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।

ਜੋ ਜਾਗ ਕੇ ਜੀ ਲਏ—

ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 6**

ਇਨਸਾਨ ਹੋਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਹੈ,

ਪਰ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ।

ਗੁਰੂ ਬਣੇ, ਸ਼ਿਸ਼ ਬਣੇ,

ਸਰਦਾਰ ਬਣੇ, ਸੇਵਾਦਾਰ ਬਣੇ—

ਪਰ ਇਨਸਾਨ ਨਾ ਬਣੇ।

ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 7**

ਜਿਸ ਦਿਨ ਕੋਈ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ

ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੇ,

ਉਸ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾ ਵਿਰੋਧ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਸਹਿਮਤੀ,

ਸਿਰਫ਼ ਸਪਸ਼ਟਤਾ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 8**

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ,

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਇਨਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

ਵੇਖਣਾ ਤੇ ਨਾ ਵੇਖਣਾ—

ਦੋਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੇਖੋ,

ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਮਿਲੋ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ

ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਸੋਚ

ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਆ ਜਾਵੇ,

ਉੱਥੇ ਹਰ ਗੁਰੂ ਆਪ ਹੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 10**

ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ”,

ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜੋ ਚੁੱਪਚਾਪ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,

ਉਸਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸੱਚ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ,

ਉਹ ਤਾਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 11**

ਧਰਮ ਨੇ ਡਰ ਸਿਖਾਇਆ,

ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਗਿਣਤੀ।

ਪਰ ਇਨਸਾਨ ਬਣਨ ਦੀ ਕਲਾ

ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਈ।

ਜਦੋਂ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਜਾਗਦੀ ਹੈ,

ਧਰਮ ਵੀ ਢਿੱਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ

ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵੀ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 12**

ਭੀੜ ਨੂੰ ਰਾਹ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,

ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ।

ਭੀੜ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ,

ਇਨਸਾਨ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਭੀੜ ਮਰਨ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ,

ਇਨਸਾਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 13**

ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੋਸ਼ ਸਿਖਾ ਦੇਵੇ,

ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਹੋਸ਼ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 14**

ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ,

ਨਾ ਹੀ ਡਰ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੀ

ਭੁੱਖ ਵੀ ਠੰਢੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ

ਅਤੇ ਡਰ ਵੀ।

ਜੋ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੈ,

ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 15**

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ,

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਧੇਪਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹਾਂ।

ਜੇ ਤੇਰੀ ਆਸਥਾ ਤੈਨੂੰ

ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕੇ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ—

ਉਹ ਆਸਥਾ ਨਹੀਂ, ਡਰ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 16**

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਲਵੇ,

ਉਹਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਕ ਲਵੇ,

ਉਹਨੂੰ ਸਵਰਗ-ਨਰਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ।

ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਥੇ ਹੀ ਸੀ,

ਅਸੀਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਲੱਭਦੇ ਰਹੇ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 17**

ਇਨਸਾਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਮਰੱਥ ਸੀ,

ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਟਕ ਗਈ।

ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਸੋਚ ਨੂੰ

ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਬਣਾ ਲਿਆ।

ਜਿਸ ਦਿਨ ਸੋਚ ਸਾਧਨ ਬਣ ਜਾਏ,

ਉਸ ਦਿਨ ਇਨਸਾਨ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**

**ਸਲੋਕ 18**

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ,

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

ਮੰਨਣਾ ਗੁਲਾਮੀ ਹੈ,

ਵੇਖਣਾ ਆਜ਼ਾਦੀ।

ਜਿੱਥੇ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,

ਉੱਥੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ**