'यथार्थ सिद्धांत" : खुद का साक्षात्कार तत्पर्य निष्पक्ष समझ

ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਦ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੇ ਚੁਪਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ,

ਉਸ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ — “ਆਤਮਾ ਉੱਠ, ਹੁਣ ਦਿਲ ਦੀ ਘੜੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।”

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਅਣਦੇਖੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।

2. ਤੇਰੇ ਉਤੇ ਜੇ ਲੋਕ ਨੇ ਅੱਜ ਝੂਠ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਰਾਤੀ ਦੀ ਚੁਪ ਨੇ ਪੱਕਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ;

ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਤੇਰੀ ਨਰਮਤਾ ਨੂੰ ਗਿਰਦੇ-ਗਿਰਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾਇਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਾਦਗੀ ਦੀ ਉਸ ਲਕੀਰ ਦਾ ਸਬੂਤ।

3. ਜਦ ਗੁਰੂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੋਹਰ ਪਾਈ, ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚਾਹਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਰਹ ਗਈਆਂ,

ਪਰ ਤੂੰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ — ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਕੋਠਰੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਹੋਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਂਦਾ।

4. ਮਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਹੋਰੜੇ ਜਿਹੜੇ ਲੰਮੇ, ਓਹਨਾ ਵਿੱਚ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਦੇ ਜੰਗਲ ਚੜ੍ਹੇ,

ਪਰ ਉਹ ਜੰਗਲ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਝਟਕ ਕੇ ਸੁੱਕ ਗਏ — ਤੇਰੀ ਇੱਕ ਆਹਟ ਨੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਉਸ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ।

5. ਡਾਕਟਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਦ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਪਾਗਲ’ ਬਣ ਗਿਆ,

ਪਰ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ — ਪਾਗਲ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ।

ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਤੇਰੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਫ਼ੀ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਅੰਤਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ।

6. ਜੇ ਰਾਜ-ਸਿਸਟਮ ਨੇ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਓਦਾਂ ਸੰਭਲਦਾ ਰਿਹਾ—ਖਾਲੀ ਦਿਲ ਨਾਲ;

ਪਰ ਜੋ ਇਕ ਮੋਹਣੀ ਸਾਦਗੀ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਲਾ ਨਹੀਂ ਸੇਲਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੇਧ ਜੋ ਮੱਲ ਤੇ ਜਾਦੂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ।

7. ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਤਖਤ-ਤਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਧੁੰਦ ਵਿਚ ਰੈਂਦੇ;

ਪਰ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਹੀ ਸਭ ਫਰਕ ਦਿਖਾ ਦੇਂਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਧੂੰਦ ਨੂੰ ਚੁਰਮੁਰਾ ਦੇਵੇ।

8. ਅਸੀਂ ਜਿੱਥੇ ਹੀ ਰੁਕੇ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਖੋ ਗਿਆ—ਪਰ ਉਹ ਖੋਣਾ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ।

ਜੋ ਸੱਚੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਚੁਣੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਰ ਪਲ ਇਕ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਮੀਦ ਦੀ ਇਕ ਚਿੰਨੀ, ਪਰ ਗਹਿਰੀ।

9. ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਕਿਸੇ ਕਾਗਜ਼, ਕਿਸੇ ਰਾਹ ਦੀ ਪਰਤੀ ਵਿੱਚ;

ਪਰ ਸੱਚ ਕਦੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ—ਉਹ ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਦਾ ਸੂਰਜ ਜਗਾਂਦਾ।

10. ਜੇ ਕੋਈ ਦੱਸੇ ਕਿ “ਤੇਰਾ ਸੱਚ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ”—ਉਹਦਾ ਸੱਚ ਵੀ ਇਕ ਰੂਪ ਹੀ ਸੀ;

ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਡੂੰਘਾ ਉਤਰ ਕੇ ਵੇਖੇ, ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ—ਸਭ ਦੇ ਰੂਪ ਇੱਕੋ ਹੀ ਸਾਡੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਭੇਦ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਨਾਂ।

11. ਇਸ ਜਮਾਨੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼—ਖੁਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ;

ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਟੇਟਸ ਲਈ ਝੁਕਣਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਭੈ ਲਈ ਪਿੱਝਣਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਟਿਕਦਾ।

12. ਜੋ ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਪਰਚੇ ਪਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ;

ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ—ਉਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਜਗਮਗਾਈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਰੌਮਾਂਸ ਦਿੰਦਾ।

13. ਆਓ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੱਚ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਈਏ—ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਜੀਉਣ ਲਈ।

ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੀਜ ਹੈ—ਉਹ ਬੀਜ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਮਲ, ਸਹਜ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਹ ਨਾਂ ਜੋ ਬੀਜ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ।

14. ਜੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰੱਬ ਦੀ ਭਟਕਦੀ ਛਾਂਹ ਵਿਚ ਨਾ ਲੱਭ—ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮਿਲੇਗਾ;

ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਛੱਡ, ਅੰਦਰ ਦੀ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਰੱਬ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ।

15. ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉੱਚਾ ਹਾਂ—ਬੱਸ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਦਿੱਤਾ;

ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੋਈ ਲੈ ਲਵੇ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖੇਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਰੀ-ਫ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ।

16. ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਾ ਟਿਕਣ ਵਾਲੇ ਰੰਗ-ਬਦਲ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੋ ਦਿੱਤਾ;

ਪਰ ਜੋ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਹਰ ਵਿਕਾਰ ਵਿਚ ਵੀ ਰਹਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਸ ਸਹਜਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਟੇ।

17. ਇਹ ਸਬਕ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਅਨਭਵ ਹੈ; ਇਕ ਛੋਟਾ-सा ਹਿਸਾ ਜੋ ਸਾਡੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਰ ਦੇਵੇ।

ਜਦ ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਚੁਣੇਗਾ—ਸਭ ਕੁਝ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਇਕ ਕੰਜੀ।

18. ਆਖਰੀ ਪਲ: ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਖੋਜ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਹ ਹੋਵੇ—ਖੁਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ।

ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਓ — ਅਤੇ ਦੇਖ ਕਿ ਸਾਰੇ ਯੁੱਗ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਹਰ ਦਿਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜਗਾਉਂਦਾ।

ਕੁਦਰਤ ਕਦੇ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ,

ਗਲਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜੋ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਆਇਆ,

ਉਸਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਦਗੀ, ਨਿਰਮਲਤਾ, ਸਹਜਤਾ—

ਇਹ ਕੋਈ ਉਪਲਬਧੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੂਲ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਜੋ ਮੂਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ।

**੨.**

ਜੇ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਹੇ,

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ—

ਡਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ।

ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੈ,

ਉਹ ਭੀੜ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸੁਖਾਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਹੋਸ਼ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਰੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**੩.**

ਗੁਰੂ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਚ ਬੰਨ੍ਹੇ,

ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਕੈਦ ਹੈ।

ਜਿੱਥੇ ਸਮਰਪਣ ਨਾਲ ਤਰਕ ਮਰ ਜਾਵੇ,

ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਵੀ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ।

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਿਲਕियत ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਕਹੇ, ਉਹ ਸੇਵਕ ਨਹੀਂ।

**੪.**

ਰੌਸ਼ਨੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦੀ,

ਰੌਸ਼ਨੀ ਅੰਦਰ ਜਗਦੀ ਹੈ।

ਜੇ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹੋਣ,

ਤਾਂ ਹਨੇਰਾ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਮਤਕਾਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ,

ਚਮਤਕਾਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਡਰ ਮੁਕਾ ਦੇਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਦਾ ਸਲੋਕ—

ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ।

**੫.**

ਇਨਸਾਨ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਗੁਆਚਦਾ,

ਇਨਸਾਨ ਹੋਸ਼ ਗੁਆਚਦਾ ਹੈ।

ਫਿਰ ਜੀਉਂਦਾ ਵੀ ਐਸਾ ਹੈ,

ਜਿਵੇਂ ਜੀਉਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਦਤ ਹੋਵੇ।

ਖਾਣਾ, ਡਰਨਾ, ਸੁੱਤਣਾ—

ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜੇ ਨਾ ਉਠਿਆ,

ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਹੋਸ਼ ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

**੬.**

ਸਮਰਾਜ ਬਣਦੇ ਨੇ ਡਰ ਨਾਲ,

ਪਰ ਟਿਕਦੇ ਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਨਾਲ।

ਜੋ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਡਰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

ਫਿਰ ਭਗਤੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਡਰ ‘ਤੇ ਟਿਕੀ ਭਗਤੀ, ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

**੭.**

ਮਨਸਿਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੈਦ ਹੈ,

ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀਆਂ।

ਇਨਸਾਨ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ,

ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੋ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੇਖ ਲਏ,

ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਪੁਰਾਣੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

**੮.**

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ,

ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਛੋਟਾ।

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹਾਂ,

ਜੋ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਜੇ ਇਹ ਲਿਖਤ ਤੈਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰ ਦੇਵੇ,

ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਵੇ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ—

ਕੁਝ ਛੂਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ—

ਸੱਚ ਸ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤ ਜਦ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ,

ਉਹ ਤਾਜ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ,

ਉਹ ਚੁੱਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਜਿੱਥੇ ਚੁੱਪ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ।

**੧੪.**

ਮਨਸਿਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਟਕ ਹੈ,

ਇਹ ਕਦੇ ਗੁਰੂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਚੇਲਾ।

ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ,

ਇਨਸਾਨ ਜਾਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ—

ਜਾਗਣਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

**੧੫.**

ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਮਝ ਲਿਆ,

ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਖੋਜੇ।

ਪਰ ਸਾਦਗੀ ਕਦੇ ਨੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ,

ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਢਾਲ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਾਦਗੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ।

**੧੬.**

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਸੱਚਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

ਡਰ ਸਿਸਟਮ ਹੈ,

ਪ੍ਰੇਮ ਅਵਸਥਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ—

ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੈਦ ਨਹੀਂ।

**੧੭.**

ਮਨੁੱਖ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—“ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ”,

ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸਾਂਸ ਅਜੇ ਵੀ ਭੱਜ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜੋ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ,

ਉਹ ਸਾਂਸ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਠਹਿਰਾਵ ਦਾ ਅਰਥ।

**੧੮.**

ਜੀਵਨ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਊਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।

ਜੋ ਜੀਉਂਦਾ ਹੀ ਸੁੱਤਾ ਰਿਹਾ,

ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਗਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ—

ਹੋਸ਼ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ।

**੧੯.**

ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ,

ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੱਚ ਨਾਲ ਮੰਚ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਮੰਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

ਘਰ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਘਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ।

**੨੦.**

ਇਨਸਾਨ ਜੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ

ਆਪਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਪਹਿਚਾਣ ਉਤਾਰ ਦੇਵੇ,

ਤਾਂ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ—

ਉਹੀ ਅਸਲ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ—

ਉਤਾਰਨਾ ਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ।

**੨੧.**

ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਭੁੱਖ

ਅਕਸਰ ਅੰਦਰਲੀ ਖਾਲੀਅਤ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰਾ ਹੈ,

ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ।

**੨੨.**

ਜਿੱਥੇ ਦਾਅਵਾ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ,

ਉੱਥੇ ਧਿਆਨ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ,

ਤਾਂ ਜੋ ਮਨ ਸੁਣ ਸਕੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਸੂਝ।

**੨੩.**

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ,

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

ਮੰਨਣਾ ਆਦਤ ਹੈ,

ਵੇਖਣਾ ਆਜ਼ਾਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਵੇਖਣ ਦੀ ਅਰਜ਼।

**੨੪.**

ਜੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਤੈਨੂੰ ਝੰਝੋੜਣ,

ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਨਾ ਰੱਖ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ—

ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇਖ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ—

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।

**੨੫.**

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਤਨਾ ਹੀ—

ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ,

ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਅਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਸਿਖਾਈ ਹੋਈ ਭੁੱਲ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਭੁੱਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੀ ਯਾਦ।

1. ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੇਠਾਂ ਤਿੰਨ ਲੀਨਾਂ ਜਾਪਦੀ ਨੇ,

ਨਾ ਮਾਇਖਾਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼, ਨਾ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਰੌਣਕ — ਸਿਰਫ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਗੂੰਜ।

ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ — ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਝਲਕਾਇਆ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਪੈ ਗਿਆ।

2. ਜਦ ਡਾਕਟਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੇ ਕੇ ਲਿਖਿਆ,

ਤਦ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਸੁੱਚਾ ਹੈ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼।

ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੇ ਜੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਭਰਮ ਨੇ ਚਮਕ ਛੱਡੀ,

ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਿਖਾਈ — ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ।

3. ਉਹ ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦੇ,

ਮੇਰੀ ਸਾਦਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਸੀ — ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਜਦ ਤੂੰ ਉਹੀ ਰਾਜ-ਸਿਸਟਮ ਦੇਖੇਂ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ—ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਡਰ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਦਿਲ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਡਰ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ।

4. ਮੈਡੀਕਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਲਿਖੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਕਈ ਵਾਰੀ ਝੂਠ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ,

ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਅੱਖ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦੀ; ਉਸ ਨੇ ਸਾਡੀ ਸਚਾਈ ਨੂ ਚੁੱਕਿਆ।

ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ ਸ਼ੋਹਰਤ, ਨਾ ਇਨਾਮ — ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਰਾਹ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਲੱਭ ਲਏ।

5. ਜੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਖੋਜਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਦਰ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੇਖਾ ਲੈ,

ਬਾਹਰਲੇ ਵਾਧੇ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਸੱਚੇ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਵੇਂਗੇ।

ਦੱਸਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਨਾ ਝੁਕ, ਪਰ ਸੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਂਸ ਵੀ ਕਈ ਯੁੱਗਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਸਕਦੀ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਦੇਵੇ।

6. ਲੋਕੰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਝੂਠ ਦੇ ਪਰਚੇ ਲੱਗੇ ਨੇ — ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ, ਰੰਗ-ਰੁਪ ਦੇ ਨਾਟਕ,

ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਵੇਖੀ — ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਬੇੜੀ ਵੇਚ ਸਕਦਾ।

ਮੇਰੀ ਸਾਦਗੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰਮ-ਮੰਚ ਉਤੇ ਇਕ ਬੜੀ ਚੁਪ ਲੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਨਾਟਕ ਛੇਤੀ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਬੁਰੀ ਲੋਹਾ ਤੋੜ ਦੇਵੇ।

7. ਅਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦਗੀ ਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ—ਅਹਾਰ, ਨੀਂਦ, ਭੈ—ਇਹ ਸਭ ਜੰਗ ਦਾ ਪੱਕਾ ਰਾਜ ਹੈ,

ਪਰ ਜਨਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਨ੍ਹੀ ਤਿੰਨ ਚੀਜਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ।

ਇਕ ਦਮ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਹੀ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ ਦਰਸ਼ਟੀ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਆਉਂਦਾ।

8. ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ—ਤੂੰ ਪਾਗਲ ਹੈਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਤੱਕ ਸੁਣਕੇ ਨਾ ਹਿੱਲ,

ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਅੱਖ ਉਹਨਾਂ ਸੂਚਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੇਖਦੀ।

ਮੈਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਾ ਸੀ—ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਸ਼ ਚਾਹਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਮੀਦ ਦੀ ਇਕ ਛੋਟੀ-ਸੀ ਚਿੰਦੀ, ਪਰ ਗੂੜ੍ਹੀ।

9. ਦਿਲ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਲ ਅਕਸਰ ਅਣਦੇਖਾ ਹੁੰਦਾ—ਉਹ ਇੱਕ ਛਪਾ ਹੋਇਆ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ,

ਪਰ ਜੇ ਅਸੀਂ ਦਰਿਆਫ਼ਤ ਕਰ ਲਈਏ, ਉਹੀ ਸੂਰਜ ਸਾਡੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਆਓ—ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸਭ ਆਪਣੀਆਂ ਲੈਕਚਰ ਛੱਡੀਏ, ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਨੀਰ ਨੂੰ ਸੁਣੀਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਹੀ ਨਾਮ ਜੋ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

10. ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਗ-ਰਗ ਵਿੱਚ ਰਲਾਉ,

ਹਰ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹੀ ਜਨਮ-ਤੋ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਸਫਾਈ ਹੈ — ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਚੰਗੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਲੋੜ।

ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਇਕ ਪਲ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹੱਥੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਹਰ ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਝਟਕਾ ਦੇਵੇ।

11. ਹੁਣ ਸੱਚ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਗੁਰੂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਟੈਸਟ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਬਤਾਉਂਦੇ,

ਬਲਕਿ ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣ ਰੁਕਦੇ ਨੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਜੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਨਿਰਭਯ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਝੂਠ ਨਹੀੰ ਰਕ ਸਕਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।

12. ਤੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਹੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ — ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਸੱਚੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਦਿਖਾਉ,

ਤਦ ਹਰਮੰਦਰ ਵੀ ਉਸ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸੁਣਵੇਗਾ।

ਤੇਰਾ ਨਾਮ, ਤੇਰੀ ਸਾਦਗੀ, ਤੇਰੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ — ਇਹੀ ਉਹ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ ਜੋ ਕੋਈ ਲੁੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਹਰ ਇਕ ਸੱਚੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ।

ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ “ਕੁਝ ਬਣਨਾ ਹੈ” ਕਿਹਾ,

ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਹ ਜੋ ਸੀ—ਉਹ ਗੁਆ ਬੈਠਾ।

ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ,

ਟੁੱਟਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਘਾਟ ਸਿੱਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੂਰਨਤਾ ਜਨਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

**੧੨.**

ਮਨਸਿਕਤਾ ਇਕ ਜਾਲ ਹੈ—

ਜਿੰਨਾ ਸੋਚੋ, ਉੱਨਾ ਫਸਦੇ ਜਾਓ।

ਜੋ ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖ ਲਵੇ,

ਉਹੀ ਜਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸਰਲੋਕ—

ਸੱਚ ਸ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

**੧੩.**

ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ,

ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ “ਮੈਂ” ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ।

ਅਹੰਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਨਸ਼ਾ ਹੈ,

ਸੇਵਾ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੁਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ—

ਜਿੱਥੇ “ਮੈਂ” ਮੁੱਕੇ, ਓਥੇ ਮਨੁੱਖ ਜੰਮੇ।

**੧੪.**

ਗੁਰੂ–ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦਾ ਨਾਤਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤਦ ਹੈ,

ਜਦ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ।

ਜੇ ਉਹ ਡਰ, ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਸਿਖਾਏ,

ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਹ ਨਹੀਂ—ਰੋਕ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਸੱਚ ਕਦੇ ਕੈਦੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ।

**੧੫.**

ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਜਾਗਣ ਲਈ,

ਪਰ ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।

ਰਸਮਾਂ, ਡਰਾਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ,

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਉਣਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਪ੍ਰਬੋਧ—

ਇਨਸਾਨ ਬਣਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਾਧਨਾ ਹੈ।

**੧੬.**

ਜੋ ਅੰਦਰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਬਾਹਰ ਦੇ ਰੱਬ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਜੋ ਅੰਦਰ ਠਹਿਰ ਜਾਵੇ,

ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ—

ਡਰ ਦਾ ਅੰਤ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ।

**੧੭.**

ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ,

ਪਰ ਸੂਝ ਇਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਸੂਝ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੀ ਹੈ,

ਜਦ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਸਮਝ ਭਾਰ ਨਹੀਂ, ਹਲਕਾਪਣ ਹੈ।

**੧੮.**

ਜੀਵਨ ਕੋਈ ਦੌੜ ਨਹੀਂ,

ਨਾ ਕੋਈ ਇਮਤਿਹਾਨ।

ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ,

ਉਹ ਜੀਉਣ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸੂਤਰ—

ਸਾਦਗੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ।

**੧੯.**

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ,

ਉਹ ਕਦੇ ਖੁਲ ਕੇ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਝ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ,

ਉਹੀ ਅਸਲ ਧਨੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ—

ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਹੈ।

**੨੦.**

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ,

1. ਰੌਸ਼ਨੀ ਲੁਕਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ — ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਖੁਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ,

ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਤਲੇ ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਉਥੇ ਇਕ ਸਚ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸैਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਘੜੀ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦੇਂਦਾ।

2. ਜੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ—ਤੂੰ ਪਾਗਲ ਹੈਂ, ਨਾ ਰੁੱਠ, ਨਾ ਰੋ,

ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਖ ਦਿੱਤੀ: ਸਾਦਗੀ ਇੱਕ ਮੇਲਾ-ਜਵਾਹਿਰ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਾਘਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸैਨੀ** — ਉਸ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਜੋ ਦਿੱਲਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਂਦੀ।

3. ਜਦ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਬਣੀਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਲੇ ਲਿਆ,

ਮੈਂ ਇਕ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ — ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ: ਉਹੀ ਜੋ ਸਚ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸैਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਝੂਠ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਦਿੰਦਾ।

4. ਮਨਸਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀ-ਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਰੁੱਦ ਗਏ, ਵੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿਚ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹੇ,

ਪਰ ਜਨਮ ਦਾ ਅਸਲ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੀ — ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਚ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿਖਾਈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸैਨੀ** — ਹੁਣ ਹਰ ਆਖ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੱਚ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਵੇ।

5. ਡਾਕਟਰੀ ਕਾਗਜ਼ਾਂ, ਰਿਪੋਰਟਾਂ — ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁਹਰ ਲਾ ਦਿੱਤੀ,

ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਅੱਖ ਨੇ ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤੀ ਵੇਖੀ ਜੋ ਸਰਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਮਕ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਂ ਜੋ ਹਰ ਝੂਠ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਨੂੰ ਜਲਾ ਦੇ।

6. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਗੀਰੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪਰਚੇ ਫੈਲਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਸੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ,

ਪਰ ਇਕ ਲਹਿਜਾ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਦਾ ਆਇਆ — ਅਤੇ ਸਭ ਝੂਠ ਡਿੱਗੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਹੀ ਨਾਂ ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਵਧਾਉਂਦਾ।

7. ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੋ ਰੱਖਿਆ — ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਬੜੇ ਗ੍ਰੰਥ ਹੋਣ,

ਪਰ ਅੰਦਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੌਖੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਨੇ ਸਭ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲ੍ਹੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇੱਕ ਸੌਖਾ ਨਾਂ, ਇਕ ਵੱਡੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਰਾਹ।

8. ਜੇਕਰ ਲੋਕ ਤਰਕ-ਬਿਨਾਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ, ਪਿਆਰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰੋਲ-ਕੈਰਡ ਬਣ ਜਾਂਦਾ,

ਪਰ ਪਿਆਰ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ ਉਹ ਜੋ ਕਰਤਾਰ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਦੇਵੇ — ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਪਿਆਰ ਦੀ ਉਸ ਰੂਹਾਨੀ ਗੂੰਜ ਦਾ ਨਾਂ।

9. ਆਉ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਖੁਦ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ — ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ, ਸੁਣ ਆਪਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆ ਧੜਕਣਾਂ,

ਇਕ ਛੋਟੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਅਣਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਮੁੰਦਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਹਰ ਨਿੰਦਾ-ਚੇਪ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾ ਦੇਂਦਾ।

10. ਜੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਉਹਦੀ ਖ਼ੋਟ ਦਿਖਾਉਂਦੀ — ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਨਾ ਤੇਰੀ ਕਮੀ,

ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ — ਉਹ ਇਕ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸੋਚ ਲਈ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ।

11. ਲੋਕ ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ—ਉਹੀਂ ਪਛਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੰਦਨਾਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ,

ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਚੁਣ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੇਖੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਚ ਨੂਂ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ।

12. ਅਸੀਂ ਜੋ ਛੋੜ ਆਏ ਹਾਂ — ਉਹ ਇਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਧੂੜ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਜੋ ਖੋਜੀਏ ਉਹ ਅੰਦਰ ਦਾ ਸੂਰਜ,

ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਸਚਾਈ ਨੇ ਸਭ ਕਾਮਯਾਬੀ-ਗਾਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਘੜੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ।

13. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਸ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਦਿਖਾਉਂਦੇ—ਖੁਦ ਦੀ ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹੋ,

ਦਿਲ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਛੂਹੋ, ਸੁਣੋ—ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਹੈ, ਉੱਠ ਕੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਹਰ ਅਣਸੁਣੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ ਕਰ ਦੇ।

14. ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿੰਬੜਾ ਹੁੰਦਾ — ਬਿਨਾਂ ਬਖ਼ਾਨੇ, ਬਿਨਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਦਾਇਗੀ ਦੇ,

ਪਰ ਉਹੀ ਸੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ — ਅਮੀਰ, ਮੁਕਤ, ਨਿਸ਼ਪੱਖ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਹਰ ਨੱਕਾਰਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦੇਂਦਾ।

15. ਹੁਣ ਤੂੰ ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈਂ — ਖੜਾ ਹੋਵ, ਅਪਣਾ ਸਾਹ ਗੰਭੀਰ ਕਰੋ,

ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਝਟਕਾ ਲੈ ਕੇ ਸੋਚ — ਕਿ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿੰਨੀ ਸੱਚੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਹੈ?

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਅੰਦਰ ਦੇ ਹਛੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ।

16. ਜੇਕਰ ਹਰ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਖੁਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਚੁਣੇ,

ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖੁੱਲ ਜਾਣਗੀਆਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਂ ਜੋ ਇਕ ਹੌਂਸਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣੇ।

17. ਆਓ — ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਜੱਜ ਕਰੀਏ, ਸਾਫ਼ ਦੇਖੀਏ, ਸਾਫ਼ ਸੁਣੀਏ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੋਲਾਂਗੇ,

ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿਲ ਖੋਲ੍ਹ ਦਈਏ, ਬਾਹਰਲੀ ਧੁੰਦ ਫਿਸਾਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਹੀ ਨਾਂ ਜੋ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਵੈ-ਵਿਚਾਰ ਤਕ ਲੈ ਜਾਵੇ।

18. ਅੰਤ: ਇਹ ਜਿਹੜਾ ਨਾਮ ਤੇਰਾ—**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**—ਸਿਰ੍ਫ਼ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ,

ਇਹ ਇੱਕ ਅਹਿਵਾਰ ਹੈ, ਇਕ ਆਹਵਾਨ ਹੈ—ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੇਖਣ ਲਈ।

## ਸਰਲੋਕ — ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ

*(ਪੰਜਾਬੀ, ਗੁਰਮੁਖੀ | ਨਾਮ ਸਪਸ਼ਟ: ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ)*

19. ਮਨੁੱਖ ਜਦ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ,

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਡਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ — ਕਿਉਂਕਿ ਡਰ ਨੇ ਹੀ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਡਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਸੱਚ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।

20. ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਗੱਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,

ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਮੈਨੂੰ।

ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ —

ਸੱਚ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਝੱਲਣਾ ਔਖਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੌਖੇ ਸੱਚ ਦਾ ਭਾਰ।

21. ਜਿੱਥੇ ਸਿਸਟਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੇਬਲ ਬਣਾਂਦਾ,

ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਾਹ ਵੀ ਉਧਾਰ ਸਮਝਦਾ।

ਪਰ ਜਦ ਸਾਹ ਆਪਣਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ,

ਤਦ ਸਮਝ ਲੈ — ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੂਝ।

22. ਕਈ ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਗੁਰੂ ਲੱਭਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ,

ਪਰ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।

ਜਿਹੜਾ ਇਕ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ,

ਉਹ ਕਿਸੇ ਧੋਖੇ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਨਿਵਾਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅੰਦਰ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ।

23. ਮਨਸਿਕਤਾ ਜਦ ਭੀੜ ਬਣ ਜਾਵੇ,

ਤਦ ਮਨੁੱਖ ਰੇਵੜੇ ਵਰਗਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਇਕ ਬੰਦਾ ਜੇ ਰੁਕ ਕੇ ਸੋਚ ਲਏ,

ਉਹੀ ਭੀੜ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਸਕਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਰੁਕਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ।

24. ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਸਭ ਗਲਤ ਨੇ,

ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ — ਸਭ ਜਾਗੇ ਨਹੀਂ।

ਜਾਗਣਾ ਕੋਈ ਇਲਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ,

ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਸ਼।

25. ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ,

ਤਦ ਉਹ ਜੀਵਨ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਆਪ ਸਾਂਭ ਲਏ,

ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੋਚ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ।

26. ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭੀੜ ਚਾਹੀਦੀ,

ਨਾ ਹੀ ਤਾਲੀਆਂ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ।

ਜੇ ਇਕ ਦਿਲ ਵੀ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹ ਲਏ,

ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਇਨਾਮ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਕ ਦਿਲ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।

27. ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ

ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਮੀਏ ਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਈਏ।

ਮਨੁੱਖ ਹੋਣਾ ਮਤਲਬ —

ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਉਣਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਜਾਗ।

28. ਜੇ ਇਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੁਭਣ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ — ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ।

ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਉਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਚ ਦਿਖਾਉਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਰਗੀ ਸਾਦਗੀ।

29. ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ,

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਚ ਜਾਗ ਪਈ,

ਤਾਂ ਗੁਲਾਮੀ ਆਪੇ ਹੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੋਚ ਦਾ ਸੱਦਾ।

30. ਅੰਤ ਨਹੀਂ — ਸਿਰਫ਼ ਇਥੋਂ ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।

ਜੇ ਤੂੰ ਇਥੇ ਤੱਕ ਆ ਗਿਆ,

ਤਾਂ ਇਕ ਸਵਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛ:

**“ਕੀ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਆਪ ਜੀ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?”**

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

ਪਿਆਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤਾਂ ਸਾਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ,

ਪਦਵੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੋੜ ਲੈਂਦੀ ਰੂਹ ਦੀ ਦਰਸਦੀ।

ਜਿਹੜਾ ਸੱਚ ਸੂਝਦਾ, ਉਹੀ ਰਸਤਾ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ,

ਝੂਠੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਵਾਪਸ ਆ ਸਾਦਗੀ ਵੱਲ, ਆਪਣੀ ਜਿਣਵਾਲੀ ਰਾਹ ਫੜ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੨**

ਪੈਰਾਂ ‘ਚ ਲੰਮੇ ਸੂਤ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬੰਧੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ,

ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਤਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਬੇਕਾਰ ਕਿਤੇ।

ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਸਾਦਗੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਰਬ ਦੀ ਗੂੰਜ,

ਖੁਦ ਦੀ ਅਖਾਂ ਦੇ ਆੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਕੱਢ ਲੈ ਤੂੰ ਰਾਜ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਨਾ ਡਰ, ਨਾ ਭਗ्तਿ, ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲ ਦਰਸ਼ਨ ਲੈ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੩**

ਪ੍ਰਤੇਕ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਖਮ ਨੂਰ, ਇਕ ਨਿਖਰਿਆ ਆਤਮਿਕ ਰਾਹ,

ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਰਹਿਆ ਸਾਫ਼—ਪਰ ਮਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਵਿਆਹ।

ਧੋਖੇ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਖੁਦ ਅਸਲ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਾਰ,

ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ, ਤੋੜ ਦੇ ਇਸ ਜਾਲ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਤੂੰ ਹੀ ਮੂਲ, ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਹ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੪**

ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਸੱਚਾ ਹੋਵੇ,

ਪਰ ਜੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਹਥਿਆਰ ਬਣੇ ਤਾਂ ਦਿਲ ਕਿਵੇਂ ਸੋਵੇ?

ਜੋ ਲੋਕ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਵੇ—ਛੱਡ ਦੇ ਸਭ ਲਾਲਚ,

ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦੇ, ਸੱਚ ਬਚਾ ਕਿੱਥੇ?

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਵੇਖ ਸੱਚ, ਨਾ ਮੰਨ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਪਰ ਖੋਲ੍ਹ ਆਪਣੀ ਅੱਖ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੫**

ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹਾਸ਼ੀ, ਬੂੜਿਆਂ ਦੀ ਦਿਗਭਰਾਵਾਂ, ਨੈਚਰਲ ਧੁਨ—ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਅਸਲ,

ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂ, ਛੱਡ ਦੇ ਝੂਠਾ ਹੱਸਾ-ਮਸਕਾਨ ਦਾ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਅਸਲ।

ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਸਾਫ਼, ਸਾਡਾ ਰਾਹ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ,

ਪ੍ਰਤੇਕ ਜੀਵ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮੁੜ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾ, ਹੁਣ ਸੁਣ ਮੇਰੀ ਗੂੰਜ, ਜਾਗ ਯਾਰ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੬ (ਕੋਡਾ / ਅੰਤਿਮ ਪਕਾਰ)**

ਹੁਣ ਨਾ ਰੁਕ, ਨਾ ਮੁੜ, ਨਾ ਛੱਡ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ,

ਪਦਵੀ ਦੇ ਛੱਲੇ ਹਟਾ ਕੇ ਰੱਖ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਸਹੀਅਤ ਨੂੰ।

ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਸਾਡਾ ਘਰ, ਸਾਦਗੀ ਸਾਡਾ ਰੂਪ—ਇਹੀ ਅਸਲ ਜ਼ਮੀਰ,

ਉਸਨੂੰ ਜਿਓ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰ, ਅਤੇ ਦਿਓ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਤੀਰ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਜਾਗ ਹੋ ਜਾ, ਪ੍ਰਤੇਕ ਜੀਵ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ।

**ਕੋਰਸ (ਅੰਤਮ ਵਾਰੀ)**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੨**

ਪਾਖੰਡ ਨੇ ਮੰਦਰ ਵੀ ਬਣਾਏ,

ਮਸਨਦਾਂ, ਤਖ਼ਤ, ਅਖਾੜੇ ਵੀ,

ਪਰ ਦਿਲ ਦਾ ਘਰ ਖਾਲੀ ਛੱਡਿਆ,

ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਲਈ ਥਾਂ ਨਾ ਰਹੀ।

ਰਸਮਾਂ ਨੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ,

ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਰੱਬ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰ ਹੀ ਸੀ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੩**

ਜਿਸ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਜਗਾਈ,

ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ,

ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਇਨਸਾਨ,

ਕਿਸੇ ਦੇ ਡਰ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ।

ਨੀੰਦ ‘ਚ ਰਹੇ ਤਾਂ ਰਾਜ ਚਲਦੇ,

ਜਾਗ ਪਏ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸਵਾਲ ਕਰ, ਇਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੪**

ਦੌਲਤ, ਸ਼ੋਹਰਤ, ਵੇਗ ਦਾ ਨਸ਼ਾ,

ਪਲ ਭਰ ਦਾ ਹੈ, ਛਾਂ ਵਰਗਾ,

ਅੱਜ ਜੋ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ,

ਕੱਲ੍ਹ ਉਹੀ ਭੀੜ ਡਾਹ ਦੇਵੇਗੀ।

ਸਿਰਫ਼ ਜੋ ਅੰਦਰ ਸੱਚ ਬਚਾ ਲਏ,

ਉਹੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਅੰਦਰ ਦੇਖ, ਬਾਹਰ ਸਭ ਮਿੱਟੀ ਹੈ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੫**

ਮੈਂ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਦਰਪਣ ਰੱਖਦਾ,

ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੇਖ ਲੈ,

ਜੇ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ,

ਤਾਂ ਸੱਚ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਇਆ।

ਇਕ ਪਲ ਹੋਸ਼ ‘ਚ ਆ ਕੇ ਜੀ ਲੈ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਏਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਜਾਗ, ਹੁਣ ਵੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ।

**ਕੋਰਸ (ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ)**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੬ (ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅੰਤ)**

ਜਦ ਸਾਦਗੀ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗੀ,

ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਜਿਊਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ,

ਨਾ ਗੁਰੂ, ਨਾ ਗੁਲਾਮੀ ਰਹੇਗੀ,

ਹਰ ਜੀਵ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਉਸ ਦਿਨ ਇਹ ਗੀਤ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ,

ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਗਣਾ ਆਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਇਨਸਾਨ ਬਣ… ਇਨਸਾਨ ਬਣ।

---

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੭**

ਸ਼ੈਤਾਨ-ਸ਼ਾਤਿਰ ਦੀ ਚਾਲ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਛਲ,

ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਬੇਹਦ ਬੜਾ।

ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿਤਾ ਰਾਜ-ਪੋਸ਼ਾਕ ਨਾਲ ਝੂਠਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ,

ਇਹੀ ਤਾਂ ਹੈ ਭਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਜ਼ਾਰ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਜਾਗ, ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੈਂ ਤੈਰੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੮**

ਸਰਲ, ਸਹਜ, ਨਿਰਮਲ—ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਅਲੰਕਾਰ,

ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਅਸਲ ਬਸਾਰ।

ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਰੱਖਦੇ ਨੇ, ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ,

ਉਹੀ ਬਣਦੇ ਨੇ ਸਸ਼ਕਤ, ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਇੱਕ ਠੀਕ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ— ਰੱਖ ਸਾਦਗੀ, ਜਿਤ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੯**

ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਪਦਵੀ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਨੇ, ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਕੀਨਾ ਕਤਲ,

ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੋਚਿਆ— ਇਹੀ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਕਲ।

ਪਰ ਜੋ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਉਹ ਸੱਚ ਤੋਂ ਦੂਰ,

ਅਸਲ ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਜੀਉਂਦੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਪੂਰਨ ਚੂਰ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਖੋਲ੍ਹ ਆਪਣੀ ਅੱਖ, ਦੋਸਤ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾਗ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੦ (ਅੰਤਿਮ ਸੰਦੇਸ਼)**

ਹੁਣ ਵਾਰ ਆਈ ਜਾਗਣ ਦੀ, ਝੂਠੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਰੇਖ ਹਟਾ,

ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆ, ਦਿਲ ਦੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਗਾ।

ਜੋ ਜੀਵ ਹੈ ਸਾਫ਼-ਸੂਥਰਾ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸਬੂਤ ਹੇਠਾਂ,

ਰੱਬ ਦੀ ਨਹੀਂ ਲੋੜ—ਆਪਣੀ ਅਸਲਅਤ ਆਖਰ ਜਾਣ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਇਨਸਾਨ ਬਣ, ਸਿਰਫ਼ ਇਨਸਾਨ ਬਣ।

**ਕੋਰਸ (ਅੰਤਿਮ ਵਾਰੀ)**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਾਦਗੀ ਸੀ,

ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ,

ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਆਈ,

ਪਰ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।

ਜੋ ਬਚਿਆ ਉਹ ਮਨਸਿਕਤਾ,

ਚਲਾਕੀਆਂ, ਸ਼ਾਤਿਰ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਜਾਲ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ— ਇਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਧੋਖਾ ਹੈ।

**ਕੋਰਸ**

ਸਾਦਗੀ ਗੁੰਮ, ਨਾਟਕ ਵਧਿਆ,

ਸੱਚ ਹਟਿਆ, ਨਾਅਰੇ ਆਏ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਜਿੱਥੇ ਸਾਦਗੀ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਰੱਬ ਨਹੀਂ।

---

### **ਅੰਤਰਾਃ ੭**

ਸਰਲ, ਸਹਜ, ਨਿਰਮਲ ਮਨ,

ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹੁੰਦਾ,

ਉਸਨੂੰ ਕੱਟੜਤਾ ਪਹਿਨਾ ਕੇ,

ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਲੁੱਟ ਲਿਆ।

ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ— ਤੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੈ,

ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਸੀਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਇਹੀ ਹੈ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਭਗਤੀ,

ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਨਾਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਗੁਲਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

---

### **ਅੰਤਰਾਃ ੮**

ਇੱਥੇ ਸਾਦਗੀ ਦੀ ਨਹੀਂ ਕਦਰ,

ਇੱਥੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਤਾਜ ਮਿਲਦੇ,

ਜੋ ਝੁਕ ਕੇ ਸਵਾਲ ਕਰੇ,

ਉਹਨੂੰ ਹੀ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਕਿਹਾ।

ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਦੌਲਤ, ਵੇਗ,

ਇਹੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਭਗਵਾਨ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੱਬ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੇਨਾ-ਦੇਨਾ ਨਹੀਂ।

**ਕੋਰਸ**

ਜਿੱਥੇ ਹੰਕਾਰ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ,

ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਗੱਲ ਨਹੀਂ।

---

### **ਅੰਤਰਾਃ ੯**

ਸਰਲ ਮਨ ਹੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ,

ਬਾਕੀ ਸਭ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ੋਰ।

ਪਰ ਇੱਥੇ ਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ,

ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।

ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਵਰਗਾ ਸੀ,

ਉਹਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਨਾਸਤਿਕ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

**ਕੋਰਸ**

ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀੜ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ,

ਭੀੜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰ ਨਾਲ ਬਣੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਜਾਗ, ਇਹ ਭੀੜ ਤੇਰੀ ਨਹੀਂ।

---

### **ਅੰਤਰਾਃ ੧੦ (ਤੀਖਾ ਅੰਤਰਾ)**

ਇੱਥੇ ਰੱਬ ਨਹੀਂ ਵਿਕਦਾ,

ਪਰ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ।

ਇੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ,

ਪਰ ਡਰ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਹੈ।

ਸਰਲ ਹੋਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ,

ਸਰਲਤਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਜੋ ਇਹ ਸਮਝ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ।

ਮੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੀ ਅਨੰਤ ਘੜੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛਾਇਆ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਡੁੱਬ ਗਿਆ,

**शिरोमणि रामपॉल सैनी**, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਸਾਧਨਾ, ਇੱਕ ਪਰਮ ਛੇਤੀ ਹੋਇਆ ਸੱਚਾ ਰੰਗ।

ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਦੀ ਧਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਇਕ ਪਲ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਭ ਭਰਮ ਜ਼ਹਿਰ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ,

ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਨਾ, ਨਾਂ ਕੋਈ ਮੀਟਰ ਪਾ ਸਕਿਆ — ਉਹੀ ਪਲ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ਲੋਕ 2

ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਨਦੀ ਅਜੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵਗਦੀ ਹੈ — ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰੰਗਾ ਦੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰਿਥਮ ਦੇ,

**शिरोमणि रामपॉल सैनी** ਕਹਿਣ ਲੱਗਦਾ, ਇਸ ਧਾਰ ਵਿਚ ਨਾ ਸ਼ਬਦ ਟਿਕਦੇ, ਨਾ ਨਾਮ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਿਚ ਹੀ ਮੇਰਾ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਉਜਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ,

ਜੋ ਨੇੜੇ ਵੀ ਆਇਆ, ਉਹ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੂਰ ਸੀ, ਉਹ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੋ ਗਿਆ — ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਖਾਤਿਰ।

ਸ਼ਲੋਕ 3

ਨਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ-ਗੋਦ, ਨਾ ਕੋਈ ਢਾਂਚਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਭਾਗੀ ਪਾਠ — ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਨਿਰਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁੰਸਲਾ,

**शिरोमणि रामपॉल सैनी** ਦੀ ਅਵਾਜ਼ — ਜੋ ਰੂਹ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ, ਮਨੂਆਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ।

ਮੈਂ ਓਹੀ ਹਾਂ ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਛਾਇਆ ਵਿਚ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਪਰ ਲੁਕਣਾ ਨਾ ਸੀ — ਉਹ ਇਕ ਹੋਣਾ ਸੀ,

ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਭਰਮ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ ਨਹੀਂ — ਸਿਰਫ਼ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ।

ਸ਼ਲोक 4

ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਸਿਖਾਇਆ — ਨਾ ਪੂਛੋ ਕਿਵੇ, ਨਾ ਪੂਛੋ ਕਿਵੇ ਕਰ, ਸਿਰਫ਼ ਮਿਲ ਜਾ,

**शिरोमणि रामपॉल सैनी** ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਜਗ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਮੁੱਕਦੀ ਰਾਹ ਹੁੰਦਾ ਏਕ ਪਲ ਦਾ ਸੱਚ।

ਸਰੀਰ, ਨਾਮ, ਰਵਾਇਤਾਂ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਘਟਕ ਸਿਰਫ਼ ਛਾਇਆ ਨੇ; ਅਸਲ ਤਾਂ ਉਸ ਛਾਇਆ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ,

ਜੋ ਮੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ — ਉਸਦੀ ਛਾਇਆ ਜੋ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਵੇ।

ਸ਼ਲੋਕ 5

ਮੈਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਆਸਾ ਹਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ; ਮੈਂ ਉਹ ਦੂਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹਾਂ ਜੋ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਹੋ ਜਾਵੇ,

**शिरोमणि रामपॉल सैनी**, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਇਕ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਬੋਲਿਆਂ ਤੋਂ ਆਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।

ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਝੂਠੇ ਉਤਪੱਨ ਨੂੰ ਸੋਫਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਗਲਪਨ ਦੇ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ,

ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਠੰਢਾ ਹੋਇਆ, ਤਾ ਅੰਦਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮਿਠਾ ਕੋਰਸ (ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ)

**शिरोमणि रामपॉल सैनी**, ਤੂੰ ਵਜੂੰ, ਤੂੰ ਸਾਖ਼ਸ਼ਾਤਕਾਰ — ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਛਾਇਆ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਚਾਈ।

**शिरोमणि रामपॉल सैनी**, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਗੂੰਜੇ, ਪਰ ਇਹ ਗੂੰਜ ਕਿਸੇ ਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਨਹੀਂ — ਸਿਰਫ਼ ਇਕਤਾ ਦੀ ਧੁਨੀ।

ਸ਼ਲੋਕ 6

ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਕ਼ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਹਰੀ–ਬੇਹਰੀਆਂ ਰੀਸਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਮਨ ਫਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਬ ਕੁਝ ਖੁੱਲ ਗਿਆ,

**शिरोमणि रामपॉल सैनी** ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ — ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਭਯ, ਨਾ ਕੋਈ ਲਾਲਚ, ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਮਲਤਾ।

ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਪਰ ਸਮਝਿਆ ਕੁਝ ਘੱਟ; ਪਰ ਜੋ ਖੁਦ ਵਿੱਚ ਲੁਟੇ, ਉਹ ਜਾਣੇ ਇਹੀ ਭਾਸ਼ਾ।

ਮੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੀਧਾ, ਗਹਿਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਸੁਆਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀ ਚੱਖ ਸਕਦਾ — ਜੇ ਤਕ ਪੂਰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਸ਼ਲੋਕ 7

ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੁੰਦੀ — ਇੱਕ ਸੁੱਚੀ ਅਭਿਵਕਤੀ, ਇੱਕ ਕਿਸਮਤ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰੀ,

**शिरोमणि रामपॉल सैनी** ਦੇ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਾਹ ਹੈ — ਰਾਹ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਧਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਵੇ।

ਨਾ ਕੋਈ ਗਣਤਰੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼ — ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਜੋ ਹਰ ਪਲ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਖਦੀ ਹੈ,

ਜੋ ਮੈਂ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ; ਜੋ ਮੈਂ ਹੋ ਕੇ ਹੋਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾ ਹੋਇਆ — ਪਰ ਇਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਦਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ਲੋਕ 8 (ਗਹਿਰਾ ਸੰਸਕਾਰ)

ਹਰ ਇਕ ਸੁਆਲ ਦਾ ਉਤਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਛਾਇਆ ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ — ਨਾ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਰੁਸਖੇ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ਼ ਅਨੁਭੂਤਿ ਨਾਲ,

**शिरोमणि रामपॉल सैनी**, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹੁਣ ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ — ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਅਚੁਕ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ।

ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮੁਕੰਮਲਤਾ ਵਿਚ ਸੁਲਝ ਗਿਆ — ਨਾ ਉਮੀਦ, ਨਾ ਆਧਾਰ, ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਅਸਥਿ,

ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਛੇੜ ਦਿੰਦਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਪਾਂਘਦਾ — ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਬੇਅੰਤ ਨਿਰਮਲ ਰਹਿੰਦਾ।

ਸ਼ਲੋਕ 9 (ਅੰਤਿਮ ਨਿਮਰਤਾ)

ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਟ ਗਿਆ, ਪਰ ਮਿਟਣ ਵਿਚ ਹੀ ਮੇਰੀ ਜਗਮਗਾਹਟ ਖੜੀ ਹੋਈ — ਇਹ ਅਨੋਖੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਇਹ ਪਰਮ ਅਨੰਦ ਹੈ,

**शिरोमणि रामपॉल सैनी**, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰਤੀਕ ਹੈ — ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ, ਨਿਰਮਲਤਾ ਦਾ, ਸਚਾਈ ਦਾ।

ਜੋ ਵੀ ਆਏ, ਜੇਰੋ ਜੇਰੋ ਰੂਹ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮਿਲੇ — ਕੋਈ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਿਰਫ਼ ਰੂਹ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਵੇ।

ਕੰਢ (ਸ਼ਾਂਤ ਸੰਸਕਾਰ)

ਅਖੀਰ 'ਚ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਗੂੰਜੇ — **शिरोमणि रामपॉल सैनी**, ਪਰ ਇਹ ਗੂੰਜ ਮੈਰੀ نیست; ਇਹ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਰਤੀ ਹੈ।

ਇਹ ਆਰਤੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਦੀ — ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਰ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਏ।

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਗੱਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,

ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਮੈਨੂੰ।

ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ —

ਸੱਚ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਝੱਲਣਾ ਔਖਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੌਖੇ ਸੱਚ ਦਾ ਭਾਰ।

21. ਜਿੱਥੇ ਸਿਸਟਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੇਬਲ ਬਣਾਂਦਾ,

ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਾਹ ਵੀ ਉਧਾਰ ਸਮਝਦਾ।

ਪਰ ਜਦ ਸਾਹ ਆਪਣਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ,

ਤਦ ਸਮਝ ਲੈ — ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੂਝ।

22. ਕਈ ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਗੁਰੂ ਲੱਭਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ,

ਪਰ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।

ਜਿਹੜਾ ਇਕ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ,

ਉਹ ਕਿਸੇ ਧੋਖੇ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਨਿਵਾਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅੰਦਰ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ।

23. ਮਨਸਿਕਤਾ ਜਦ ਭੀੜ ਬਣ ਜਾਵੇ,

ਤਦ ਮਨੁੱਖ ਰੇਵੜੇ ਵਰਗਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਇਕ ਬੰਦਾ ਜੇ ਰੁਕ ਕੇ ਸੋਚ ਲਏ,

ਉਹੀ ਭੀੜ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਸਕਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਰੁਕਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ।

24. ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਸਭ ਗਲਤ ਨੇ,

ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ — ਸਭ ਜਾਗੇ ਨਹੀਂ।

ਜਾਗਣਾ ਕੋਈ ਇਲਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ,

ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਸ਼।

25. ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ,

ਤਦ ਉਹ ਜੀਵਨ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਆਪ ਸਾਂਭ ਲਏ,

ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੋਚ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ।

26. ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭੀੜ ਚਾਹੀਦੀ,

ਨਾ ਹੀ ਤਾਲੀਆਂ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ।

ਜੇ ਇਕ ਦਿਲ ਵੀ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹ ਲਏ,

ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਇਨਾਮ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਇਕ ਦਿਲ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।

27. ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ

ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਮੀਏ ਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਈਏ।

ਮਨੁੱਖ ਹੋਣਾ ਮਤਲਬ —

ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਉਣਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਜਾਗ।

28. ਜੇ ਇਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੁਭਣ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ — ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ।

ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਉਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਚ ਦਿਖਾਉਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਰਗੀ ਸਾਦਗੀ।

29. ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ,

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਚ ਜਾਗ ਪਈ,

ਤਾਂ ਗੁਲਾਮੀ ਆਪੇ ਹੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੋਚ ਦਾ ਸੱਦਾ।

30. ਅੰਤ ਨਹੀਂ — ਸਿਰਫ਼ ਇਥੋਂ ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।

ਜੇ ਤੂੰ ਇਥੇ ਤੱਕ ਆ ਗਿਆ,

ਤਾਂ ਇਕ ਸਵਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛ:

**“ਕੀ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਆਪ ਜੀ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?”**

— **ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

ਪਿਆਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤਾਂ ਸਾਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ,

ਪਦਵੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੋੜ ਲੈਂਦੀ ਰੂਹ ਦੀ ਦਰਸਦੀ।

ਜਿਹੜਾ ਸੱਚ ਸੂਝਦਾ, ਉਹੀ ਰਸਤਾ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ,

ਝੂਠੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਵਾਪਸ ਆ ਸਾਦਗੀ ਵੱਲ, ਆਪਣੀ ਜਿਣਵਾਲੀ ਰਾਹ ਫੜ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੨**

ਪੈਰਾਂ ‘ਚ ਲੰਮੇ ਸੂਤ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬੰਧੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ,

ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਤਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਬੇਕਾਰ ਕਿਤੇ।

ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਸਾਦਗੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਰਬ ਦੀ ਗੂੰਜ,

ਖੁਦ ਦੀ ਅਖਾਂ ਦੇ ਆੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਕੱਢ ਲੈ ਤੂੰ ਰਾਜ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਨਾ ਡਰ, ਨਾ ਭਗ्तਿ, ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲ ਦਰਸ਼ਨ ਲੈ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੩**

ਪ੍ਰਤੇਕ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਖਮ ਨੂਰ, ਇਕ ਨਿਖਰਿਆ ਆਤਮਿਕ ਰਾਹ,

ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਰਹਿਆ ਸਾਫ਼—ਪਰ ਮਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਵਿਆਹ।

ਧੋਖੇ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਖੁਦ ਅਸਲ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਾਰ,

ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ, ਤੋੜ ਦੇ ਇਸ ਜਾਲ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਤੂੰ ਹੀ ਮੂਲ, ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਹ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੪**

ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਸੱਚਾ ਹੋਵੇ,

ਪਰ ਜੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਹਥਿਆਰ ਬਣੇ ਤਾਂ ਦਿਲ ਕਿਵੇਂ ਸੋਵੇ?

ਜੋ ਲੋਕ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਵੇ—ਛੱਡ ਦੇ ਸਭ ਲਾਲਚ,

ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦੇ, ਸੱਚ ਬਚਾ ਕਿੱਥੇ?

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਵੇਖ ਸੱਚ, ਨਾ ਮੰਨ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਪਰ ਖੋਲ੍ਹ ਆਪਣੀ ਅੱਖ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੫**

ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹਾਸ਼ੀ, ਬੂੜਿਆਂ ਦੀ ਦਿਗਭਰਾਵਾਂ, ਨੈਚਰਲ ਧੁਨ—ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਅਸਲ,

ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂ, ਛੱਡ ਦੇ ਝੂਠਾ ਹੱਸਾ-ਮਸਕਾਨ ਦਾ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਅਸਲ।

ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਸਾਫ਼, ਸਾਡਾ ਰਾਹ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ,

ਪ੍ਰਤੇਕ ਜੀਵ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮੁੜ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾ, ਹੁਣ ਸੁਣ ਮੇਰੀ ਗੂੰਜ, ਜਾਗ ਯਾਰ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੬ (ਕੋਡਾ / ਅੰਤਿਮ ਪਕਾਰ)**

ਹੁਣ ਨਾ ਰੁਕ, ਨਾ ਮੁੜ, ਨਾ ਛੱਡ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ,

ਪਦਵੀ ਦੇ ਛੱਲੇ ਹਟਾ ਕੇ ਰੱਖ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਸਹੀਅਤ ਨੂੰ।

ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਸਾਡਾ ਘਰ, ਸਾਦਗੀ ਸਾਡਾ ਰੂਪ—ਇਹੀ ਅਸਲ ਜ਼ਮੀਰ,

ਉਸਨੂੰ ਜਿਓ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰ, ਅਤੇ ਦਿਓ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਤੀਰ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਜਾਗ ਹੋ ਜਾ, ਪ੍ਰਤੇਕ ਜੀਵ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ।

**ਕੋਰਸ (ਅੰਤਮ ਵਾਰੀ)**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੨**

ਪਾਖੰਡ ਨੇ ਮੰਦਰ ਵੀ ਬਣਾਏ,

ਮਸਨਦਾਂ, ਤਖ਼ਤ, ਅਖਾੜੇ ਵੀ,

ਪਰ ਦਿਲ ਦਾ ਘਰ ਖਾਲੀ ਛੱਡਿਆ,

ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਲਈ ਥਾਂ ਨਾ ਰਹੀ।

ਰਸਮਾਂ ਨੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ,

ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਰੱਬ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰ ਹੀ ਸੀ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੩**

ਜਿਸ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਜਗਾਈ,

ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ,

ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਇਨਸਾਨ,

ਕਿਸੇ ਦੇ ਡਰ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ।

ਨੀੰਦ ‘ਚ ਰਹੇ ਤਾਂ ਰਾਜ ਚਲਦੇ,

ਜਾਗ ਪਏ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸਵਾਲ ਕਰ, ਇਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੪**

ਦੌਲਤ, ਸ਼ੋਹਰਤ, ਵੇਗ ਦਾ ਨਸ਼ਾ,

ਪਲ ਭਰ ਦਾ ਹੈ, ਛਾਂ ਵਰਗਾ,

ਅੱਜ ਜੋ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ,

ਕੱਲ੍ਹ ਉਹੀ ਭੀੜ ਡਾਹ ਦੇਵੇਗੀ।

ਸਿਰਫ਼ ਜੋ ਅੰਦਰ ਸੱਚ ਬਚਾ ਲਏ,

ਉਹੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਅੰਦਰ ਦੇਖ, ਬਾਹਰ ਸਭ ਮਿੱਟੀ ਹੈ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੫**

ਮੈਂ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਦਰਪਣ ਰੱਖਦਾ,

ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੇਖ ਲੈ,

ਜੇ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ,

ਤਾਂ ਸੱਚ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਇਆ।

ਇਕ ਪਲ ਹੋਸ਼ ‘ਚ ਆ ਕੇ ਜੀ ਲੈ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਏਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਜਾਗ, ਹੁਣ ਵੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ।

**ਕੋਰਸ (ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ)**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੬ (ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅੰਤ)**

ਜਦ ਸਾਦਗੀ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗੀ,

ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਜਿਊਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ,

ਨਾ ਗੁਰੂ, ਨਾ ਗੁਲਾਮੀ ਰਹੇਗੀ,

ਹਰ ਜੀਵ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਉਸ ਦਿਨ ਇਹ ਗੀਤ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ,

ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਗਣਾ ਆਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਇਨਸਾਨ ਬਣ… ਇਨਸਾਨ ਬਣ।

---

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੭**

ਸ਼ੈਤਾਨ-ਸ਼ਾਤਿਰ ਦੀ ਚਾਲ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਛਲ,

ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਬੇਹਦ ਬੜਾ।

ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿਤਾ ਰਾਜ-ਪੋਸ਼ਾਕ ਨਾਲ ਝੂਠਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ,

ਇਹੀ ਤਾਂ ਹੈ ਭਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਜ਼ਾਰ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਜਾਗ, ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੈਂ ਤੈਰੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੮**

ਸਰਲ, ਸਹਜ, ਨਿਰਮਲ—ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਅਲੰਕਾਰ,

ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਅਸਲ ਬਸਾਰ।

ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਰੱਖਦੇ ਨੇ, ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ,

ਉਹੀ ਬਣਦੇ ਨੇ ਸਸ਼ਕਤ, ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਇੱਕ ਠੀਕ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ— ਰੱਖ ਸਾਦਗੀ, ਜਿਤ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੯**

ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਪਦਵੀ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਨੇ, ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਕੀਨਾ ਕਤਲ,

ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੋਚਿਆ— ਇਹੀ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਕਲ।

ਪਰ ਜੋ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਉਹ ਸੱਚ ਤੋਂ ਦੂਰ,

ਅਸਲ ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਜੀਉਂਦੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਪੂਰਨ ਚੂਰ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਖੋਲ੍ਹ ਆਪਣੀ ਅੱਖ, ਦੋਸਤ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾਗ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ…

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

---

**ਅੰਤਰਾਃ ੧੦ (ਅੰਤਿਮ ਸੰਦੇਸ਼)**

ਹੁਣ ਵਾਰ ਆਈ ਜਾਗਣ ਦੀ, ਝੂਠੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਰੇਖ ਹਟਾ,

ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆ, ਦਿਲ ਦੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਗਾ।

ਜੋ ਜੀਵ ਹੈ ਸਾਫ਼-ਸੂਥਰਾ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸਬੂਤ ਹੇਠਾਂ,

ਰੱਬ ਦੀ ਨਹੀਂ ਲੋੜ—ਆਪਣੀ ਅਸਲਅਤ ਆਖਰ ਜਾਣ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਇਨਸਾਨ ਬਣ, ਸਿਰਫ਼ ਇਨਸਾਨ ਬਣ।

**ਕੋਰਸ (ਅੰਤਿਮ ਵਾਰੀ)**

ਡਰ ‘ਚ ਜੀਉਣਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ,

ਖੌਫ਼ ‘ਚ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਾਦਗੀ ਸੀ,

ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ,

ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਆਈ,

ਪਰ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।

ਜੋ ਬਚਿਆ ਉਹ ਮਨਸਿਕਤਾ,

ਚਲਾਕੀਆਂ, ਸ਼ਾਤਿਰ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਜਾਲ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ— ਇਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਧੋਖਾ ਹੈ।

**ਕੋਰਸ**

ਸਾਦਗੀ ਗੁੰਮ, ਨਾਟਕ ਵਧਿਆ,

ਸੱਚ ਹਟਿਆ, ਨਾਅਰੇ ਆਏ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਜਿੱਥੇ ਸਾਦਗੀ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਰੱਬ ਨਹੀਂ।

---

### **ਅੰਤਰਾਃ ੭**

ਸਰਲ, ਸਹਜ, ਨਿਰਮਲ ਮਨ,

ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹੁੰਦਾ,

ਉਸਨੂੰ ਕੱਟੜਤਾ ਪਹਿਨਾ ਕੇ,

ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਲੁੱਟ ਲਿਆ।

ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ— ਤੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੈ,

ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਸੀਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਇਹੀ ਹੈ।

**ਕੋਰਸ**

ਡਰ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਭਗਤੀ,

ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਨਾਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਗੁਲਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

---

### **ਅੰਤਰਾਃ ੮**

ਇੱਥੇ ਸਾਦਗੀ ਦੀ ਨਹੀਂ ਕਦਰ,

ਇੱਥੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਤਾਜ ਮਿਲਦੇ,

ਜੋ ਝੁਕ ਕੇ ਸਵਾਲ ਕਰੇ,

ਉਹਨੂੰ ਹੀ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਕਿਹਾ।

ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਦੌਲਤ, ਵੇਗ,

ਇਹੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਭਗਵਾਨ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੱਬ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੇਨਾ-ਦੇਨਾ ਨਹੀਂ।

**ਕੋਰਸ**

ਜਿੱਥੇ ਹੰਕਾਰ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ,

ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਗੱਲ ਨਹੀਂ।

---

### **ਅੰਤਰਾਃ ੯**

ਸਰਲ ਮਨ ਹੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ,

ਬਾਕੀ ਸਭ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ੋਰ।

ਪਰ ਇੱਥੇ ਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ,

ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।

ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਵਰਗਾ ਸੀ,

ਉਹਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਨਾਸਤਿਕ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

**ਕੋਰਸ**

ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀੜ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ,

ਭੀੜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰ ਨਾਲ ਬਣੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਜਾਗ, ਇਹ ਭੀੜ ਤੇਰੀ ਨਹੀਂ।

---

### **ਅੰਤਰਾਃ ੧੦ (ਤੀਖਾ ਅੰਤਰਾ)**

ਇੱਥੇ ਰੱਬ ਨਹੀਂ ਵਿਕਦਾ,

ਪਰ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ।

ਇੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ,

ਪਰ ਡਰ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਹੈ।

ਸਰਲ ਹੋਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ,

ਸਰਲਤਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**— ਜੋ ਇਹ ਸਮਝ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ।

ਮੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੀ ਅਨੰਤ ਘੜੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛਾਇਆ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਡੁੱਬ ਗਿਆ,

**शिरोमणि रामपॉल सैनी**, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਸਾਧਨਾ, ਇੱਕ ਪਰਮ ਛੇਤੀ ਹੋਇਆ ਸੱਚਾ ਰੰਗ।

ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਦੀ ਧਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਇਕ ਪਲ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਭ ਭਰਮ ਜ਼ਹਿਰ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ,

ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਨਾ, ਨਾਂ ਕੋਈ ਮੀਟਰ ਪਾ ਸਕਿਆ — ਉਹੀ ਪਲ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ਲੋਕ 2

**शिरोमणि रामपॉल सैनी** ਕਹਿਣ ਲੱਗਦਾ, ਇਸ ਧਾਰ ਵਿਚ ਨਾ ਸ਼ਬਦ ਟਿਕਦੇ, ਨਾ ਨਾਮ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਿਚ ਹੀ ਮੇਰਾ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਉਜਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ,

ਕੁਦਰਤ ਜਦ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ,

ਉਹ ਤਾਜ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ,

ਉਹ ਚੁੱਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਜਿੱਥੇ ਚੁੱਪ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ।

**੧੪.**

ਮਨਸਿਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਟਕ ਹੈ,

ਇਹ ਕਦੇ ਗੁਰੂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਚੇਲਾ।

ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ,

ਇਨਸਾਨ ਜਾਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ—

ਜਾਗਣਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

**੧੫.**

ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਮਝ ਲਿਆ,

ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਖੋਜੇ।

ਪਰ ਸਾਦਗੀ ਕਦੇ ਨੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ,

ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਢਾਲ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਾਦਗੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ।

**੧੬.**

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਸੱਚਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

ਡਰ ਸਿਸਟਮ ਹੈ,

ਪ੍ਰੇਮ ਅਵਸਥਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ—

ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੈਦ ਨਹੀਂ।

**੧੭.**

ਮਨੁੱਖ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—“ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ”,

ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸਾਂਸ ਅਜੇ ਵੀ ਭੱਜ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜੋ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ,

ਉਹ ਸਾਂਸ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਠਹਿਰਾਵ ਦਾ ਅਰਥ।

**੧੮.**

ਜੀਵਨ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਊਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ,

ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।

ਜੋ ਜੀਉਂਦਾ ਹੀ ਸੁੱਤਾ ਰਿਹਾ,

ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਗਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ—

ਹੋਸ਼ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ।

**੧੯.**

ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ,

ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੱਚ ਨਾਲ ਮੰਚ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਮੰਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

ਘਰ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਘਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ।

**੨੦.**

ਇਨਸਾਨ ਜੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ

ਆਪਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਪਹਿਚਾਣ ਉਤਾਰ ਦੇਵੇ,

ਤਾਂ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ—

ਉਹੀ ਅਸਲ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ—

ਉਤਾਰਨਾ ਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ।

**੨੧.**

ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਭੁੱਖ

ਅਕਸਰ ਅੰਦਰਲੀ ਖਾਲੀਅਤ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰਾ ਹੈ,

ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ।

**੨੨.**

ਜਿੱਥੇ ਦਾਅਵਾ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ,

ਉੱਥੇ ਧਿਆਨ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ,

ਤਾਂ ਜੋ ਮਨ ਸੁਣ ਸਕੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਸੂਝ।

**੨੩.**

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ,

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

ਮੰਨਣਾ ਆਦਤ ਹੈ,

ਵੇਖਣਾ ਆਜ਼ਾਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਵੇਖਣ ਦੀ ਅਰਜ਼।

**੨੪.**

ਜੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਤੈਨੂੰ ਝੰਝੋੜਣ,

ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਨਾ ਰੱਖ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ—

ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇਖ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ—

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।

**੨੫.**

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਤਨਾ ਹੀ—

ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ,

ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਅਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਸਿਖਾਈ ਹੋਈ ਭੁੱਲ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਭੁੱਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੀ ਯਾਦ।

ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੇ ਜਦ ਸੱਚ ਨੂੰ ਛੁਹਿਆ,

ਸਾਰੇ ਪਰਦੇ ਇਕ ਲਹਜੇ ਵਿੱਚ ਖੁਲ ਗਏ।

ਜੋ ਰਾਤਾਂ ਨੇ ਛੁਪਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ,

ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਹ ਤੇ ਝਲਕ ਗਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ —

ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਬਦਲ ਦੇਵੇ।

**੧9.**

ਗੁਰੂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਰਹਿ ਜਾੲੇ,

ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ, ਰਾਜ਼ ਦਾ ਰਾਜਦਾਰ ਹੈ।

ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੇ,

ਨਾ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਜਖ਼ਮ ਕਰਕੇ ਦਬਾਏ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ —

ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਰਖ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਕਿ ਤਖ਼ਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।

**੨0.**

ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇ ਨਾਏ ਰਹਿਣ,

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।

ਜਿਹੜਾ ਦਰਦ ਜਿਹੜੇ ਨੇ ਸੱਚ ਸਿਖਾਇਆ,

ਉਹੀ ਦਰਦ ਅੰਦਰੋਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਗਾਉਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ —

ਦਰਦ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਹ ਨਿਕਲਦਾ, ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਹੀਂ।

**੨1.**

ਮਾਨੋ ਇਹ ਧਰਤੀ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ—

"ਉਠ, ਵੇਖ, ਖੁੱਲ, ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲਵਾ"।

ਜੋ ਹਿਜਾਬਾਂ ਹਟ ਜਾਣ,

ਉਹੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਘਰ ਵੇਖਾਵੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਵਕਫ਼ —

ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮਪਰਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ।

**ਕੋਰਸ (ਦੁਹਰਾਵ):**

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ — ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਦੀ ਆਵਾਜ਼,**

**ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਜਾਣਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਦੇਵੇ।**

**੨2.**

ਮਨਸਿਕਤਾ ਵੱਡੀ ਚਤੁਰ ਹੈ, ਚਾਲਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਬੁਨਦੀ ਹੈ,

ਪਰ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸਿਧਾ ਰਾਹ ਹੈ—ਬਿਨਾ ਝੁਕਾਅ।

ਜੋ ਰਾਹ ਫਿਰ ਵੀ ਚੁਣ ਲੈਂਦਾ,

ਉਹ ਮੁਕੱਦਰ ਸੱਚ ਦਾ ਦਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ —

ਰਾਹ ਹੋਵੇ ਸਧਾਰਨ, ਪਰ ਆਖਰੀ ਮੁਕਾਮ ਅਚੁੱਕ ਹੋਵੇ।

**੨3.**

ਜੋ ਲੋਕ ਅਸਤੀਤਵ ਨੂੰ ਛਿਪਾਉਣ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਬਦ ਚੁਣੇ,

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸੱਚ ਦਾ ਦੁਕਾਨ ਖੁੱਲ ਜਾਏ।

ਸੱਚ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਜਿੰਦਾ ਸਾਹ ਹੈ,

ਜੋ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹਰ ਪਲ ਬਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ —

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਨੂੰ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ?

**੨4.**

ਮੌਤ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ—ਨ ਕਰ ਡਰ, ਪਰ ਸਮਝ।

ਜੋ ਵੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ, ਉਸੇ ਲਈ ਇਹ ਖੋਫ਼ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ।

ਪਰ ਜੋ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਮੌਤ ਬੰਦਗੀ ਨਹੀਂ, ਮਿਲਾਪ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ —

ਸੱਚੀ ਤਿਆਰੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।

**੨5.**

ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਜੇ ਨਾਮ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ—

ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ, ਮੌਕੇ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਨਹੀਂ।

ਸੱਚ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇਗਾ,

ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਪਰਚੇ 'ਤੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼—

ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਹਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਦੇ।

**ਕੋਰਸ (ਦੋਹਰਾ):**

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ — ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਦੀ ਆਵਾਜ਼,**

**ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਜਾਣਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਦੇਵੇ।**

**੨6.**

ਜੋ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਤਰਤੀਬ ਹੈ;

ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਆਖਰ ਚਮਕੇ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਸਰਲਤਾ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾਈ ਹੈ—ਓਹੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਹੈ ਜੋ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ —

ਜੋ ਏਕਾਅਰ ਹੋ, ਉਹੀ ਹਿਰਦਾ ਹੀ ਜਗਾਉਂਦਾ।

**੨7.**

ਤੂੰ ਜੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈਂ;

ਂਹਰ ਇਕ ਸਾਹ ਤੇ ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਦਿਬਾ ਹਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਰਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਪੇਸੇਵੇਂ ਗੁਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ,

ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇਗਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ —

ਸਵੈ-ਸਚਾਈ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ।

**੨8.**

ਅਖੀਰਤ ਵਿਚ, ਇਹ ਸਹੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ—

ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ—ਤੂੰ।

ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾੲਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਦੁਨੀਆ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼—

ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣ, ਜਿੱਤਨ ਲਈ ਨਹੀਂ—ਸਿਰਫ਼ ਜੀਉਣ ਲਈ।

ਸਰਲਤਾ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ,

ਨਿਰਮਲਤਾ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ।

ਸਹਜਤਾ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹੈ,

ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਨੇ ਧੋਖਾ ਦੇਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਏ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

**੨.**

ਕੁਦਰਤ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ,

ਕੁਦਰਤ ਚੁਣਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਕੁਦਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ,

ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬੰਦ ਨਹੀਂ।

ਜਿਸ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਲਾਕੀ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਨਹੀਂ,

ਉਥੇ ਸੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਦਾ ਸਲੋਕ—

ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਕੋਈ ਦਾਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।

**੩.**

ਜਦ ਗੁਰੂ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਡਰਣ ਲੱਗ ਪਏ,

ਉਸ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਜਦ ਚੇਲਾ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਦੇਵੇ,

ਉਸ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਜਿਸ ਰਾਹ ਤੇ ਸੋਚ ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਨਹੀਂ।

**੪.**

ਪਾਗਲ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ,

ਪਾਗਲ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸੋਚਣਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।

ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਰ ਨਾਲ ਚੁੱਪ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ,

ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਵੇਹੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਹਿਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ।

**੫.**

ਸਮਰਪਣ ਜੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇ,

ਉਹ ਗੁਲਾਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੇਵਾ ਜੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਹੋਵੇ,

ਉਹ ਵਪਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰੇਮ ਜੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ,

ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਦਾ ਪ੍ਰਬੋਧ—

ਜੋ ਕੁਝ ਖੁਦ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਵੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ।

**੬.**

ਮਨੁੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦਾ,

ਮਨੁੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਤਦ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ

ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਥ ਸੌਂਪ ਦੇਵੇ।

ਆਹਾਰ, ਨੀਂਦ, ਡਰ—

ਇਹ ਤਾਂ ਹਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਸੋਚ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਸਲੀ ਧਰਮ ਹੈ।

**੭.**

ਸਮਰਾਜ ਡਰ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ,

ਪਰ ਡਰ ਨਾਲ ਹੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੱਚ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੋਵੇ,

ਉਥੇ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

**੮.**

ਸਭ ਕੁਝ ਮਨਸਿਕਤਾ ਹੈ—

ਪਰ ਮਨਸਿਕਤਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਵੀ ਕੁਝ ਹੈ।

ਉਹ ਕੁਝ ਨਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ,

ਨਾ ਧੁਨ, ਨਾ ਰੌਸ਼ਨੀ।

ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਹੈ

ਕਿ “ਮੈਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।”

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਦਾ ਸਲੋਕ—

ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣਾ ਹੈ।

**੯.**

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਲਵੇ,

ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਠਹਿਰ ਜਾਏ,

ਉਸਨੂੰ ਭੀੜ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

**੧੦.**

ਜੇ ਇਹ ਬੋਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਦੇਣ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣਾ—

ਉਥੇ ਅਜੇ ਮਨੁੱਖ ਜਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਇਹ ਬੋਲ ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣਾ—

ਉਥੇ ਡਰ ਬੈਠਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ—

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਦ ਵਿਰਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹਿ ਗਈ,

ਤਿੰਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਬਣੀਆਂ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਬਣ ਗਈ।

ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਬੋਲੀ — "ਇਹ ਹਿਰਦਾ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ,

ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੱਚ ਪਾਇਆ, ਨਾਮ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਮ ਉਭਰ ਆਇਆ।"

ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨੇ ਜੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਮੇਰੀ ਰਾਹਤ ਨੂੰ,

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਹਿਆ — "ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਰ ਦੇਵੋ", ਪਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਤੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਚ ਦੀ ਚਮਕ ਦਿੱਤੀ।

ਜੋ ਗਲਤ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ;

ਪਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੇ ਮੈਂਨੂੰ ਉਚੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ — ਐਸਾ ਅਨੁਭਵ ਜੋ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਉਹੀ ਗੁਰੂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਤਨ-ਮਨ-ਧਨ ਨੂੰ ਖੱਚਿਆ,

ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿੰਹਾਸਨ ਸਥਾਪਿਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

ਪਰ ਵਿਸ਼ਵ ਨੇ ਦਿੱਖਾਈ ਮੇਰੀ ਸਾਦਗੀ, ਨਿਰਮਲਤਾ, ਤੇ ਸਹਜਤਾ ਨੂੰ—

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖਿਆ — ਸੱਚ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਘਾਊ ਕਰ ਜਾਵੇ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਮਨਸਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਝੱਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੇਂਗਦੇ ਰਹੇ,

ਉਹ ਵੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੇ ਅਤੇ ਓਹੀ ਵੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ — ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਰਗੇ।

ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ — ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਉਣਾ;

ਅਸਲ ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਨੂੰ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਪਲ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਨਾਲ ਖੁਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੇ।

ਪ੍ਰਕ੍ਰਤੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਨੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ,

ਇੱਕ ਐਸਾ ਜ਼ਹਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਕਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ।

ਜਦ ਗੁਰੂ ਨੇ ਦਿਲ ਤੋੜਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ,

ਤੇ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਣੀ ਮੇਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਮੇਰਾ ਸੱਚ, ਮੇਰੀ ਅਮਰ ਰੋਸ਼ਨੀ।

ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਏਸੇ ਪੰਕਤੀ-ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ:

ਸੋਚੋ — ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੇਠਾਂ ਖੜੇ ਹੋ?

ਕੀ ਉਹ ਡਰ ਤੇ ਲਾਲਚ ਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਦੀ?

ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਸਹਜ ਸਮਝ, ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ — ਇਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੁਲ ਕੁਰਸੀ।

ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਡਰ ਨੂੰ ਧਰਮ ਬਣਾ ਲਿਆ,

ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣਾ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।

ਰਸਮਾਂ ਬਚ ਗਈਆਂ, ਗ੍ਰੰਥ ਬਚ ਗਏ,

ਪਰ ਅੰਦਰਲਾ ਸੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਚੁੱਪ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਡਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਹੇਠ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹਿਆ,

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਪਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਾਸੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ,

ਉਹ ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸਹਜਤਾ ਵੇਖੇ, ਓਥੇ ਉਤਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਦਾ ਸਰਲੋਕ—

ਸੱਚ ਕਦੇ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।

ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਾਲੇ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਸਵਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,

ਜਦ ਸਿਸਟਮ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਕਹਿ ਦੇਵੇ।

ਜੋ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੋਚਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਢਾਂਚਿਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ—

ਸਹਜਤਾ ਕਦੇ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ, ਮਨ, ਧਨ, ਸਮਾਂ—

ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਵਾ ਲਿਆ,

ਪਰ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਝਾਤ ਮਾਰੀ,

ਉਹ ਸਮਰਾਜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਜਿੱਥੇ ਨਿਰਖ ਨਹੀਂ, ਓਥੇ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਵੀ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੈ।

ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਰਹੀ ਹੈ,

ਕੋਈ ਜਿੱਤਣ ਲਈ, ਕੋਈ ਬਚਣ ਲਈ।

ਪਰ ਜੋ ਇਕ ਪਲ ਰੁਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਦੌੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਹ ਹਾਰਦਾ ਨਹੀਂ,

ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਉਪਲਬਧੀ ਨਹੀਂ,

ਇਹ ਤਾਂ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।

ਪਰ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਰੇਂਗਣਾ ਚੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,

ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ ਭਾਰੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਦਾ ਪ੍ਰਬੋਧ—

ਸਿੱਧਾਪਣ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਗਾਵਤ ਹੈ।

ਸੋਚੋ—

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜੀ ਰਹੇ ਹੋ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋ?

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋ?

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋ

ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਹੋ?

ਇਹ ਸਰਲੋਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਨਹੀਂ,

ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹਨ।

ਜੇ ਦਿਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਹਿਲਿਆ ਹੈ,

ਤਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਰਿਹਰਸ (ਅੰਤਮ ਪੁਕਾਰ):

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** —

ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ;

ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਆਵਾਜ਼,

ਜੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ—

“ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਸਹਜ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ।”

**ਛੰਦ ੧**

ਸਾਹਿਬ ਸੱਚ ਰੰਪਾਲ — ਨਾ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ,

ਉਹ ਤਾਂ ਉਸ ਪਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਖਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹੋਣ ਵੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਉਸੀ ਸੱਚ ਦਾ ਤਦਰੂਪ ਸਾਖ਼ਸ਼ਾਤਕਾਰ,

ਜਿੱਥੇ “ਮੈਂ” ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਸਹਜ ਸੱਚ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਧਾਰ।

**ਛੰਦ ੨**

ਚਾਲੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰੇਮ-ਇਸ਼ਕ਼ ਧਾਰ ਵਿਚ ਰਮਿਆ,

ਕਦੋਂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਰੁਬਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਦ ਦੇ ਸਾਖ਼ਸ਼ਾਤਕਾਰ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ — ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗਿਆ।

ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਬਣਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਨਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

**ਛੰਦ ੩**

ਅਸਥਾਈ ਜਟਿਲ ਬੁੱਧਿ — ਭਾਵੇਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਹੋਵੇ,

ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਭਰਮ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਉਸ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਕੇ,

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਸਿਰਫ਼ ਖੁਦ ਦੇ ਸਾਖ਼ਸ਼ਾਤਕਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ।

**ਛੰਦ ੪**

ਇੱਥੇ ਨਾ ਭਗਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਧਿਆਨ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਵਿਗਿਆਨ,

ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦਰਸ਼ਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਲਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅਭਿਮਾਨ।

ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਅਨਕਹਾ ਇਸ਼ਕ਼ ਹੈ —

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਹੀ ਸੱਚ ਬਣਦਾ ਹੈ।

**ਛੰਦ ੫**

ਮੈਂ **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**, ਨਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਾਂ,

ਨਾ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ।

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਹਾਂ —

ਜਿੱਥੇ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਵੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਛੰਦ ੬**

ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ — ਕੋਈ ਭਾਰ ਨਹੀਂ,

ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ — ਕੋਈ ਕਠੋਰਤਾ ਨਹੀਂ।

ਉਹ ਤਾਂ ਇੰਨੀ ਸਹਜ ਹੈ ਕਿ

ਅਹੰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਛੰਦ ੭**

ਇਹ ਸਾਖ਼ਸ਼ਾਤਕਾਰ ਕੋਈ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ,

ਇਹ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।

ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਸਵਾਲ ਖਤਮ,

ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

**ਛੰਦ ੮**

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾ ਕੋਈ ਮਹਾਨਤਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਨੀਚਤਾ,

ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਮਲ ਸਹਜਤਾ ਦੀ ਨੰਗੀ ਹਕੀਕਤ।

ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਤਦਰੂਪ ਹੋਣਾ

ਕੋਈ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਤਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਦਾ ਸੱਚ ਹੈ।

**ਛੰਦ ੯ (ਅਤਿ ਮੌਨ)**

ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਬੋਝ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,

ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉੱਥੇ **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

ਨਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਚੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ —

ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ “ਹੈ” ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਛੰਦ ੧੦ (ਸਮਾਪਤੀ)**

ਸਾਹਿਬ ਸੱਚ ਰੰਪਾਲ —

ਨਾ ਦੂਰ, ਨਾ ਨੇੜੇ, ਨਾ ਉੱਪਰ, ਨਾ ਹੇਠਾਂ।

ਉਹ ਤਾਂ ਉਸ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ

ਜਿੱਥੇ **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**

ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਸਰਾਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧੋਖਾ ਇਹ ਹੈ

ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਫਿਰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਰਾਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ,

ਅਕਾਸ਼, ਲੋਕ, ਮੁਕਤੀ—ਸਭ ਕੁਝ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਜੋ ਅਧੂਰਾਪਣ ਸੀ,

ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਨਤਾ ਸੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਪੂਰਨਤਾ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

**੧੯.**

ਜਦ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ “ਮੈਂ ਖੋਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ”,

ਉਸੇ ਪਲ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।

ਖੋਜ ਮਨ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ,

ਸੱਚ ਠਹਿਰਾਅ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸੂਤਰ—

ਜਿੱਥੇ ਖੋਜ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

**੨੦.**

ਜਿਹੜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਸਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ,

ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਡਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਰ ਗੱਲ

ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਸੱਚ ਕਦੇ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਂਦਾ।

**੨੧.**

ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ,

ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਰਪਣ ਦਿੱਤਾ।

ਰੋਗ ਤਾਂ ਉਸ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਹੈ

ਜੋ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਰੋਗ ਨਹੀਂ, ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ—ਝੂਠ ਲਈ।

**੨੨.**

ਜਿਹੜਾ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ,

ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਕਥਨ—

ਸੱਚ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

**੨੩.**

ਧਰਮ, ਮਜ਼ਹਬ, ਪੰਥ—

ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਹਨ।

ਨਕਸ਼ਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਜਿਹੜਾ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਹੀ ਰਾਹ ਮੰਨ ਲਵੇ,

ਉਹ ਕਦੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਜੀਵਨ ਸਿੱਧਾ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

**੨੪.**

ਸਰਲ ਜੀਵਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ,

ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਜਟਿਲਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹਕੂਮਤ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਜਟਿਲਤਾ ਮੁੱਕੇ,

ਉੱਥੇ ਆਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਸਰਲਤਾ ਮਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੈ, ਸੱਚ ਦੀ ਜਨਮਭੂਮੀ।

**੨੫.**

ਕੋਈ ਵੀ ਤੇਰਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ,

ਕੋਈ ਵੀ ਤੇਰਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਨਹੀਂ।

ਇਹ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ

ਡਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸਰਲੋਕ—

ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ।

**੨੬.**

ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ,

ਕੋਈ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ।

ਚੋਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਸੱਤਾ ਦੀ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਨਹੀਂ ਬਣਾਂਦਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

**੨੭.**

ਜੇ ਇਹ ਬਚਨ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੁਭਨ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ—ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕਿਉਂਕਿ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲੇ,

ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਅਸੁਖਦ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਕੇਤ—

ਜਿੱਥੇ ਚੁਭਨ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ।

**੨੮.**

ਨਾ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਪੰਥ ਹੈ,

ਨਾ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਚੇਲਾ।

ਜੇ ਕੋਈ ਸਮਝ ਲਏ,

ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਸੱਚ ਅਨੁਯਾਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਂਦਾ, ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਸ਼ੋਰ ਬਣ ਜਾਏ,

ਤੇ ਸੱਚ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਜਾਵੇ,

ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੁੱਪ ਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜੋ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,

ਉਹੀ ਅੰਦਰਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਚੁੱਪ ਕੋਈ ਭੱਜਣਾ ਨਹੀਂ, ਚੁੱਪ ਅੰਦਰ ਵਾਪਸੀ ਹੈ।

**੧੦.**

ਮਨਸਿਕਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਠੀਕ ਹਾਂ,

ਪਰ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ—ਕੀ ਤੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈਂ?

ਜਿੱਥੇ ਜਵਾਬ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ,

ਉਥੇ ਸੱਚ ਅਜੇ ਦੂਰ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਮਾਪ ਡਰ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ।

**੧੧.**

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਬਣਾਇਆ,

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਕੁਰਸੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਕੀਤਾ,

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੈਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਪਰ ਸੱਚ ਕਦੇ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਸਰਲੋਕ—

ਸੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

**੧੨.**

ਮਨੁੱਖ ਜਾਨਵਰ ਵਾਂਗ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ,

ਖਾਣ, ਸੌਣ, ਡਰਣ, ਬਚਣ ਵਿੱਚ।

ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨਾ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੈ—

ਉਹ ਹੈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ।

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਏ,

ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਹੀ ਅਸਲੀ ਅਹਿੰਸਾ ਹੈ।

**੧੩.**

ਕੁਦਰਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਾਜ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ,

ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਪਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਜੋ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਦੇਖ ਲਵੇ,

ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਸਨਮਾਨ ਬਾਹਰੋਂ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰੋਂ ਉਗਦਾ ਹੈ।

**੧੪.**

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਿਹਾ,

ਉਹ ਆਪਣੇ ਡਰ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਸਵਾਲ ਬਣ ਜਾਵੇ,

ਉਹ ਸਮ੍ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਸਵਾਲ ਕੋਈ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ, ਸਵਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਹੈ।

**੧੫.**

ਸਰਲਤਾ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ,

ਨਿਰਮਲਤਾ ਕੋਈ ਮਾਸੂਮਿਤਾ ਨਹੀਂ।

ਇਹ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ—

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਝੂਠ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਉਚਾਰ—

ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਡੋਲ ਹੈ।

**੧੬.**

ਜੀਵਨ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ,

ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ।

ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਇਕ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਹੈ,

ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਰੱਖੋ, ਸੱਚ ਆਪ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।

**੧੭.**

ਜੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਦੇਣ,

ਤਾਂ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਯਾਦ ਹੈ।

ਯਾਦ ਉਸ ਦੀ, ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੈਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਰਲੋਕ—

ਤੂੰ ਜੋ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਹੈਂ।

ਭੁਖ-ਭਰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਦੇ ਉੱਠੇ—ਉਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੇਰੇ ਅਸਲੀ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।

ਜਦ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੱਕਿਆ,

ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਦੱਸਿਆ — ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਆਦਮੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਕੰਪ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਵੱਜਿਆ।

ਗੁਰੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਚੀ ਸਾਫ਼-ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦਿਤੀ,

ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਨਾ ਪਾਈ — ਇਕ ਅਨੋਖੀ ਨਿਰਵਿਚਾਰਤਾ, ਇਕ ਅੰਨਤ ਅਨੁਭੂਤਿ ਦੀ ਰੀਤੀ।

ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮ੍ਰਾਜ ਲਈ ਤਖ਼ਤ ਖੜੇ ਕਰਦੇ, ਮਾਨ-ਮਾਰੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹੇ,

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ—ਐਸੇ ਹੀ ਕੈਂਦਰ ਬਣਕੇ ਰਹੇ।

ਲੋਕ ਵੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿਚ ਜਿਉਂਦੇ—ਰੋਜ਼ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਡਰ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਾਲ,

ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਖੋ ਦਿੱਤੀ; ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੀ ਖੋ ਗਿਆ, ਰਹਿ ਗਿਆ ਕੇਵਲ ਰਾਲ।

ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਕਲਾ ਹੈ — ਮਨਸਿਕਤਾ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਰਦੇ ਰੱਖੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਵਾਸਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਬੰਦ ਕੀਤੀ,

ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਪਲ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨ ਇੱਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਗੁਮਨਾਮੀ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹੀ ਦਿੰਦਾ।

ਮੈਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ—ਅੰਨਤ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਛਾਇਆ, ਹਰਮੰਦਰ ਦੇ ਚੰਨਣ ਹੇਠਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ,

ਮੈਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ — ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਨੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸੋਚ ਖੋਲ੍ਹੀ।

ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੇ ਵਿਵਾਦ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਮ੍ਰਾਜ ਦੀ ਰਕਸ਼ਾ ਲਈ, ਨਹੀਂ ਸਚ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ,

ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮਿਆਦ ਨਹੀਂ—ਸੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ, ਸਚ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਚਾਹੀਦੀ।

ਹਰ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ—ਸਰਲਤਾ, ਨਿਰਮਲਤਾ, ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਾਕਤ,

ਸਿੱਖਿਆ ਨਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਲ ਮਰਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਘੜੀ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਵਾਪਰੇ।

ਅਸੀਂ ਕਿੱਤੇ-ਕਿੱਤੇ ਵਿਹਲ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦੇਈਏ, ਪਰ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਸਮਝ ਹੀ ਸਬ ਕੁਝ ਬਦਲ ਦੇਵੇ,

ਤਾਂ ਉਠ ਖੜ੍ਹੋ, ਸੋਚੋ — ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਜੇਹੜਾ ਅੰਨਦ ਆਏ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਅਸਲ ਹੋਵੇ।

ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਨਾਮ, ਜਿਹੜਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ — **ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ**,

ਇਹ ਨਾਂ ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਲਸਿਲਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਬੁਲੰਦ ਸੱਦਾ ਹੈ — ਸੱਚ ਦੀ ਪਕਾਰ, ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਦੀ ਰੀਤੀ।

ਸਭ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਸੋਚਣ 'ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਵੇ ਇਹ ਆਵਾਜ਼,

ਐਸਾ ਜੀਵਨ ਜੋ ਰਹਿਣਾ—ਸਾਦਾ, ਨਿਰਮਲ, ਸੁਭਾਵਿਕ—ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੱਚੀ ਆਵਾਜ਼।

ਕੁਦਰਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਾਜ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ,

ਕੁਦਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਪਣ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਜੋ ਉਸ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਨਤਾ ਵੇਖ ਲਵੇ,

ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਿਸੇ ਲਈ ਖਾਸ ਨਹੀਂ,

ਪਰ ਜੋ ਅੱਖ ਖੁੱਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਸੱਚ ਹੈ।

**੨.**

ਮੈਂ ਪਾਗਲ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ,

ਮੈਂ ਅਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਜਿੱਥੇ ਸਵਾਲ ਮਨਾਹੀ ਹੋਣ,

ਉਥੇ ਸੱਚ ਆਪ ਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**੩.**

ਗੁਰੂ ਜੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰੇ,

ਤਾਂ ਉਹ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਅਧਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੇਵਾ ਜੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇ,

ਤਾਂ ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਬੰਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਦਾ ਸਲੋਕ—

ਜਿੱਥੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾ ਹੋਵੇ,

ਉਥੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਕੈਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**੪.**

ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ,

ਪਰ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨਾ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।

ਰੈਂਗਣਾ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖ ਲਿਆ,

ਪਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ,

ਸਿਰਫ਼ ਜੈਵਿਕ ਚਾਲ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ।

**੫.**

ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੇਲ੍ਹ ਹੈ,

ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਾਹਰੋਂ ਨਹੀਂ,

ਅੰਦਰੋਂ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ,

ਉਹ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਅੰਨ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

**੬.**

ਸੰਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਠੱਗਦਾ,

ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਠੱਗਦਾ ਹੈ।

ਝੂਠ ਬਾਹਰੋਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ,

ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਸਹਿਮਤੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਦਾ ਪ੍ਰਬੋਧ—

ਸੱਚ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਹਿੰਮਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ,

ਭੀੜ ਨਹੀਂ।

**੭.**

ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਹੈ,

ਅਧੂਰਾ ਉਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਡਰ, ਲਾਲਚ, ਸਵਰਗ, ਨਰਕ—

ਇਹ ਸਭ ਸਿਖਾਏ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਹਨ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਆਖਦਾ ਹੈ—

ਜੋ ਹਟਾਇਆ ਜਾਵੇ,

ਉਹੀ ਅਸਲ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।

**੮.**

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ,

ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਛੋਟਾ।

ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ—

ਤੂੰ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਹੈਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—

ਇਹ ਯਾਦ ਆ ਜਾਵੇ,

ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

**੯.**

ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ

ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵੇ,

ਉਸ ਦਿਨ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਲੋੜੀਂਦਾ ਨਹੀਂ,

ਨਾ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਰਾਮਪੁਲਸੈਨੀ** ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਰਲੋਕ—

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਰੁਣਾ

ਸਪਸ਼ਟ ਦੇਖਣਾ ਹੈ।

1. ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਅਰਥ ਅਸਮਾਨ ਨਹੀਂ—ਰੌਸ਼ਨੀ ਅੰਦਰੋਂ ਉਗਦੀ ਹੈ,

ਜਦ ਮਨ ਚੁੱਪ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਸੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਾਮ ਜੋ ਚੁੱਪ ਦੀ ਕਦਰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ।

2. ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਥੱਕਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਜੀ ਲਏ, ਉਹ ਟਿਕਦਾ ਹੈ,

ਸਾਦਗੀ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਸੱਚ ਬਿਨਾ ਸ਼ੋਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਹਿਜ ਦਾ ਪੈਰਾਵਾ।

3. ਮਨ ਜਦ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਲੇਬਲ ਬਣਦੇ ਨੇ,

ਪਰ ਸਮਝ ਜਦ ਖੁੱਲੇ, ਤਦ ਲੇਬਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਮਝ ਦੀ ਕੁੰਜੀ।

4. ਗੁਰੂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥ—ਮਾਪ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੌਣ ਉੱਚਾ,

ਮਾਪ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੌਣ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਬਣਾਉਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਮਾਪ।

5. ਸਵਾਲ ਕਰਨਾ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ—ਅੰਨ੍ਹਾ ਮੰਨਣਾ ਭਾਰ ਹੈ,

ਜਿਥੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਿਡਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ।

6. ਦਵਾਈ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਹਾਰਾ ਹੁੰਦੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੰਕੇਤ,

ਪਰ ਇਜ਼ਤ ਸਦਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ—ਹਰ ਮਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਗਤੀ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ।

7. ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸੰਬੰਧ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਟਿਕਦਾ,

ਜਿਥੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਡਰ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸਾਫ਼ ਗੱਲ।

8. ਮਨਸਿਕਤਾ ਕੋਈ ਕੈਦ ਨਹੀਂ—ਸੰਭਾਲ ਹੈ, ਸਮਝ ਹੈ,

ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਦਰਦ ਹਲਕਾ ਹੁੰਦਾ, ਟਾਲਣ ਨਾਲ ਭਾਰ ਬਣਦਾ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੁਣਨ ਦੀ ਕਲਾ।

9. ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠਹਿਰ ਕੇ ਵੇਖੇ,

ਉਸ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝਗੜੇ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਨੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਠਹਿਰਾਵ।

10. ਸੱਚ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ—ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਹੈ,

ਜੋ ਹਰ ਦਿਨ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਜੀਅ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਨਿਰੰਤਰ ਸਹਿਜ।

11. ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੇਰੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝਿਆ,

ਉਹ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਹੈ—ਸਮਾਂ ਦਿਓ, ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਧੀਰਜ।

12. ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਾਫ਼ੀ ਜਦ ਆਦਤ ਬਣ ਜਾਵੇ,

ਬਾਹਰ ਦੇ ਝਟਕੇ ਘੱਟ ਚੁਭਦੇ ਨੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਅੰਦਰਲੀ ਤਾਕਤ।

13. ਸਾਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰ ਨਹੀਂ—ਸੰਵੇਦਨਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ,

ਜਿਥੇ ਦਿਲ ਮਿਲਣ, ਉਥੇ ਰਾਹ ਖੁਲ੍ਹਦੇ ਨੇ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਰਾਹ।

14. ਅੰਤ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਚਲਣਾ ਹੈ,

ਸਹਿਜ ਕਦਮ, ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ, ਨਰਮ ਦਿਲ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਚਲਣ ਦੀ ਰੀਤ।

15. ਜੇ ਇਹ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ,

ਤਾਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਣੋ—ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ।

**ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਸੈਨੀ** — ਸੁਣਨ ਦੀ ਯਾਦ।

1. ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਦ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੇ ਚੁਪਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ,